Andi Bushati tenton të shembë idhujt

“Si e degradojnë 8 dhjetorin “përfituesit” e tij”, ishte titulli nën të cilin Andi Bushati, në gazetën Tema, shpaloste opinionin e tij mbi disa ngjarje të historisë tonë, në fakt përtej 8 dhjetorit. Natyrisht, secili ka të drejtë të ketë opinionin e tij për çështjet dhe, gjithashtu të zgjedhë vetë t’i publikojë ose jo këto opinione.

Por, meqë bëhet fjalë për çështje kaq të rëndësishme, siç janë ngjarjet emblematike të shpalljes së Pavarësisë, rreshtimit tonë dinjitoz në kahun e Boshtit fitimtar të Luftës së Dytë Botërore, madje edhe 8 dhjetorit, si dhe, meqë çdo ngjarje emblematike personifikohet shpesh në emra të përveçëm të atyre që, edhe sikur thjesht për shkak të fatit, u ndodhën aty ku shtyhej rrota e historisë, vendosa edhe unë që të ndaj me ju opinionin tim për pikëpyetjet që zoti Bushati ngre në këtë shkrim.

Në fakt, po bëhen pak si shumë opinione të tilla që, sidomos kur burojnë nga zëra me reputacion si Bushati, mund t’i shkaktojnë një dëm të pariparueshëm e të panevojeshëm vetëdijes sonë kombëtare, ndjenjës sonë të patriotizmit.

Madje, kaq janë shtuar këto opinione, sa ka filluar të marrë konotacion negativ vetë fjala “patriot”.

Por unë, jua bëj me dije që në fillim, nuk hyj tek ata që kompleksohen nga të qenit patriot. Unë madje, shpresoj shumë që ta meritoj të quhem i tillë, për vete dhe fëmijët e mi. Por nuk u ula të shkruaj për të dhënë këshilla patetike patriotizmi, as për të pretenduar se jam më patriot se Andi Bushati, i cili për mua renditet ndër penat më të respektuara të gazetarisë sonë.

Ama kjo nuk më pengon të mos jem aspak dakord me shkrimin e sipërpërmendur të tij.

Në këtë shkrim z.Bushati reket të argumentojë se ne, si popull, nuk jemi deri në fund të vërtetë në historitë që pretendojmë se kanë kulmuar përpjekjet tona liridashëse, kombdashëse, demokracidashëse.

Për të mbrojtur këtë tezë, ai u referohet tre momenteve respektive të historisë, shpalljes së Pavarësisë nga Ismail Qemali, Luftës Nacional-Çlirimtare dhe përmbysjes së diktaturës.

Dhe ja si vijnë këto momente në këtë shkrim-opinion:

“Plaku i urtë i Vlorës nuk kishte ndërmend pavarësinë e vendit, por thjesht një autonomi nën sovranitetin e Perandorisë Osmane…Ismail Qemalin e detyroi të shkonte drejt mëvetësisë më tepër interesi gjeopolitik i perandorisë Austro-Hungareze, sesa ndonjë bindje e tij e brendshme , apo lëvizje nga poshtë”.

“Miti se Shqipëria ishte i vetmi vend i paçliruar nga ndonjë fuqi e huaj, madje ai se partizanët tanë i dhanë lirinë një pjese të Jugosllavisë, vazhdon të mbretërojë ende. …Harrohet të thuhet se në fund të fundit, ata u tërhoqën vetë nga Shqipëria në kuadër të një tërheqjeje të përgjithshme…Prandaj ideja se vendi u çlirua nga forcat partizane është thjesht një mit”.

“Në kuadër të kësaj mitologjie po tentohet të fiksohet në histori edhe data 8 dhjetor… Më shumë sesa një lëvizje nga poshtë, fundi i diktaturës së proletariatit në Shqipëri, ka të ngjarë të ketë qenë një lëvizje e dirigjuar nga lart…Duke shkuar më përtej, biem në një mistifikim qesharak…”.

Ky është, pra, këndvështrimi i Bushatit për këto ngjarje historike.

Ndërsa unë mendoj se historia e çdo kombi, ashtu si ajo perceptohet nga populli, është një tërësi ngjarjesh kulmore që kanë shënjuar të ardhmen e tij në çdo periudhë. Në këndvështrimin e Bushatit, historia e çdo kombi, edhe e atyre më të mëdhenjve, mund të katandisej një libër thriller pa data dhe ngjarje kulmore, po vetëm me narrativa plot konspiracion.

Narrativat me konspiracion u takojnë studiuesve, biografëve dhe memuarëve, jo politikës dhe sidomos, jo nevojës së çdo populli. Çdo popull, nga më të vegjlit tek më të mëdhenjtë, kanë nevojë të besojnë se janë heronjtë dhe idealet që lëvizin vendin drejt progreseve. Ndaj shpesh, ata edhe i glorifikojnë me tepri disa, sepse në këtë mënyrë ravijëzojnë identitetin e vet dhe e forcojnë e plotësojnë këtë identitet drejt një më të miri dhe më të përsosuri. Por, kësisoj, bota vetëm se bëhet më e mirë dhe më e drejtë.

Nëse kërkojmë narrativa thriller, të tilla si ato me “lojë pas perdesh të plakut të Vlorës”, apo “rastësive fatlume të partizanëve shqiptarë që të vetëm nuk e mundkërkëshin dot Hitlerin”, mund t’i linim pa histori dhe heronj të gjithë kombet.

Sepse, nëse vendos syrin tek vrima e çelësit të çdo kancelarie ku janë nënshkruar ngjarje të mëdha, me shumë siguri i gjejmë kujtdo firmëtari “mbas perdes” arsye pragmatiste personale, apo mënyra “të pista” në realizimin e ngjarjeve që, jo rastësisht, rezultuan të ishin të mëdha për popullin e tyre.

Nuk është aspak gabim që ne të mos pranojmë si një gjë që na përket, historitë e Shmid-ëve për një Skënderbe ndryshe. Ne kemi Skënderbeun tonë ashtu si “mainstream-i” botëror e ka pranuar.

Sepse emrat që lidhen me hapin përpara të historisë, mbeten në histori. Të tjerët, ata që vetëm i ushqyen idealet e tyre pa qenë në gjendje që të jenë pjesë e këtij hapi përpara, mbeten emra të nderuar të filozofisë, letërsisë e çdo lloj krijimtarie tjetër njerëzore, por jo historisë.

Historia ul fitimtarët në piedestal dhe vendet janë të caktuar për ata që ajo, historia, i quan heronj sepse e bënë të mundur një hap të ri të saj. Ndaj në histori hyri Luteri, reformatori i madh, ndërsa Cvajgu edhe pse i kushton një libër plot lavde figurës së urtë të filozofit Erazm të Roterdamit, e pranon se “Erazmi, dikur lavdia më e lartë e shekullit te vet, sot, nuk mund ta mohojmë, nuk është më shumë se një emër”.

Sepse historinë e bëjnë veprimtarët, pavarësisht kompleksit të mekanizmave që i vënë ata në lëvizje. Historia botërore i ka kulmet e veta të emërtuar me personazhe qëndrore të cilët, në çdo rast kanë patur axhendë personale. Por ama historia i ndriçon ngjarjet dhe emrat me elementin më të rëndësishëm që ata kanë lënë pas vetes: ndryshimin, lëvizjen, pavarësisht se kjo çan rrugën përmes detajesh. Sepse historia për popullin është trendi, jo fluktuacionet.

Fluktuacionet janë ushqim për artin dhe studiuesit.

Amendamenti i 13-të bëri të jashtëligjshme skllavërinë në SHBA, edhe pse erdhi si një nevojë e jashtëzakonshme historike për një SHBA të rraskapitur nga Lufta Civile. Ndoshta ishte rastësi që Abraham Linkoln u ndodh aty. Ndoshta kishte edhe një axhendë arsyesh personale pas vetes. Por për popullin amerikan ai mbetet i Madhi Linkoln, pavarësisht marrëveshjeve aspak të pastra me të cilat u detyrua të blejë 20 deputetët demokratë që i duheshin për të siguruar 2/3 e votave për miratimin e Amendamentit. Po, po, Linkolni i Madh u detyrua të përdorë rrugë jo shumë të moralshme për një hap të madh në historinë e SHBA.

Por për këto hollësi le të flasin shkrimtarët. Për popullin amerikan ai mbetet Presidenti që shpëtoi Amerikën. Sepse amerikanët kanë nevojë t’u tregojnë fëmijëve të tyre se ai komb ka nxjerrë të tillë heronj. Ndaj ai mbetet Hero i pakontestuar në Historinë e SHBA, ashtu, pa narrativa konspiracionesh, pa dyshime e baltë. Amerika kishte dhe vazhdon të ketë nevojë të inspirohet nga njerëz si Linkoln.

Ndaj ne, nuk duhet t’ua heqim fëmijëve tanë të drejtën të besojnë në idealistë të mençur si Ismail Qemali, në partizanë fitimtarë e çlirimtarë, apo në studentë dhjetoristë që rrëzuan diktatorin. Sepse, “shembja e idhujve” është film për komunistë. Ne kemi nevojë për idhuj dhe historia na ka dhënë të drejtën të kemi idhujt tanë të merituar, që e kanë zënë vendin vetë në Historinë e Shqipërisë, pa dekrete presidentësh kalimtarë. Heronjtë janë dielli ynë. Le të shohim drejt tyre. T’i lemë hijet pas.