Anomali edhe në ikje

Pas një puhize normaliteti në realitetin shqiptar përgjatë zhvillimit të zgjedhjeve, një anormalitet tjetër duket sikur do na shoqërojë gjatë kësaj vere të nxehtë. Jo pak personave u ka lënë një shije aspak të mirë dalja pa kursim i Kryeministrit të Shqipërisë dhe vazhdimi i kursit të anijes së vet kundër rrymës të detit të madh popullor. Edhe pse disave, gjithmonë e më pak siç rezultoi dhe nga zgjedhjet e fundit, ndoshta u pëlqen kjo muzikë, duhet thënë se kjo nuk është çështje  shijeje por përgjegjësie istitucionale.

Qëndrimi në detyrë e Kryeministrit në ikje nuk shihet prej sistemit, si një e drejtë sesa si një detyrim për të siguruar vazhdimësinë institucionale të aparatit shtetëror. Është kjo periudhë që  në shtetin e së drejtës njihet si  “mandati në hije”   i çdo organi ende në detyrë.  Pikërisht pra natyra e ndryshme e mandatit të ekzistencës së ekzekutivit i kërkon atij të funksionojë vetëm në folje, pra që makina shteterore mos të fiket por jo të përshkojë më shtigje të reja.

Për juristët ky është një koncept shumë i thjeshtë, sepse ndodh sa herë që kompozimi i një organi nuk është ende i perfeksionuar. Kështu qeveria e emëruar nga Presidenti por jo e miratuar ende nga Parlamenti merret vetëm me çështjet e përditshmërisë institucionale, pikërisht ajo që quhet “administrimi i zakonshëm”. E njëjta gjë vlen kur mandati i qeverisë përfundon, por ajo vazhdon të jetë ende në detyrë. Flitet për qeveri me mandat në hije, sepse mandati nënkupton një raport besimi, dhe ky besim ndaj qeverisë jo vetëm që ka mbaruar, por është goditur prej një vote plebishitare mbarëpopullore.

E thënë shkurt ky Kryeministër dhe kjo qeveri  nuk përfaqëson më as formalisht qytetarët shqiptarë e për këtë arsye duhet të sillet thjesht si një administrator i thjeshtë  “pro tempore”  i aparatit shtetëror. Kështu ai nuk mund të mbështetet më në nenin 100 apo 102 që i japin të drejtën për të konceptuar dhe përcaktuar drejtimet kryesore të politikës së përgjithshme shtetërore, por vetëm ato të karakterit administrativ, si do ishin kryerja e pagave, rrogave, mbikqyrja e disa organeve të tjera etj.

Vendimi i fundit mbi të drejtën e shtetësisë, përbën njërën prej momenteve më domethënës të vrazhdësisë anti-istitucionale të këtij anti-modeli demokratik. Ky akt ka një karakter të fortë politik dhe është në radhë të parë objekt i aktivitetit legjislativ primar dhe jo atij dytësor shprehur prej Këshillit të Ministrave. E drejta e shtetësisë si e drejtë themeleore kushtetuese nuk mund të ngushtohet apo zgjerohet me një akt juridik të çfarëdoshëm pasi mbi të ekziston një rezervë kushtetuese dhe ligjore, dhe është Parlamenti i ri që duhet të ndërmarrë këto hapa me një mazhorancë të cilësuar si e parashikon Kushtetuta e Shqipërisë në nenin 81.

Shpesh herë,  të thuash gjëra kaq  të thjeshta rezulton të jetë e vështirë,  sepse interlokutori ndërton gjithë skemat e mendimit të tij diametralisht në kundërshtim me të vërteta kaq të dukshme. Për këta persona që nuk ndjekin dot një linjë llogjike të thjeshtë reflektimi, mjafton të ndalojnë e të të bëjnë disa krahasime me vende të tjera me demokraci të afirmuar.

Hedhim sytë tek fqinjët tanë italianë apo grekë në fillim dhe të gjitha eksperiencat perëndimore në këtë drejtim. Qeveria në ikje e Montit, edhe pse në kohë të gjatë në detyrë sepse qeveria e re nuk po formohej dot, nuk ndërmori asnjë akt më përgjegjësi politike, pikërisht sepse fatura e saj do paguhej nga aktorë të tjerë. Ose mjafton të kujtoni që përgjatë gjihtë asaj kohe që qeveria greke në hije, Kryeministri grek (ose ai italian) as nuk doli fare  nëpër media jo më të mbajë fjalime e të formulojë propozime për gjithë kombin. Nuk dua këtu të zgjatem me eksperiencën kushtetuese angleze apo franceze ku sjellja e aktorëve istitucionalë është e ngurtësuar jo vetëm në norma por në zakone kushtetuese qindravjeçare.

E jona mundohet të jetë një ligjëratë normale të një shteti të së drejtës, por problemi është se në këto tetë vite, ky model qeverisjeje që nuk ka dashur kurrë të ndërtojë një shtet të së drejtës por ka funksionuar vetëm nëpërmjet ulërimave dhe premtimeve groteske. Nëse disa prej njerëzve me pak memorie u “mallëngjyen” prej fjalëve të largimit të Kryeministrit në ikje, nuk do ju duhej shumë për t’iu rikthyer pamjet e rëndomta që e shoqërojnë këtë personazh kudo. Votimi mbarëpopullor nuk u drejtua vetëm ndaj personit të tij por dhe ndaj mënyrës së qeverisurit të tij personale, ku mbledhjet e Këshillit të Ministrave shndrroheshin  në tribuna ku u jepeshin “mësime shpirtërore” mbarë shqiptarëve.

Por cili është “mësimi” i fundit që ky iu drejtoka këtij populli. Nëse në foltoret e tija gjithmonë ka four për arritjet e mëdha dhe fitoret historike të qeverisë së tij, gjithashtu dhe përgatitja e fushatës ka qenë po ashtu madhështore, normalisht do të lindte pyetja e përse-së së kësaj shuplake popullore. Leksioni i fundit që ai do ti japë popullit këto ditë është se ky popull nuk e meritoka ose të paktën nuk e kuptoka në vizionin e tij këto 23 vite që fabrikon ëndrra për të. Por një person që i ka ngecur ora dhe kalendari në një regjim totalitar nuk mund të japë dot leksione demokracie. Një leksion të tillë mund ta japë vetëm një popull që nuk ka humbur kurrë shpresën tek demokracia. Ky leksion, sot i dhënë prej popullit shqiptar, duhet të dëgjohet qartë jo nga ata që rrethojnë arkitektin e rrënojave por nga ata që besojnë vërtet në domosdoshmërinë e ndërtimit të një partie të djathtë vërtet europiane. *(PhD in law)