Arbitrariteti nuk është demokraci: Askush nga klasa politike e këtyre 30 viteve nuk ka të drejtë morale dhe as historike të mburret për “arritje madhështore”

Nga Viktor Malaj

Botuar në DITA

“Vuajtjet e pësuara nga natyra apo rastësia nuk shkaktojnë aq
dhimbje sa vuajtjet që na shkaktojnë veprimet arbitrare të të tjerëve” – Artur Shopenhauer

Nuk ka dyshim se njerëzit e medias, edhe kur udhëhiqen nga motive fisnike, nuk kanë më shumë fuqi se të bëjnë të njohura problemet shqetësuese për publikun dhe të kritikojnë sjelljet apo qëndrimet e zyrtarëve të shtetit që ata mendojnë se nuk përputhen me interesin dhe të mirën e përbashkët. Asnjëra palë, as kritikuesit dhe as të kritikuarit nuk zotërojnë monopolin e të vërtetës dhe të drejtës. Është koha ajo që provon vërtetësinë dhe drejtësinë e qëndrimeve tona.

Fatkeqësisht, politikanët, në shumicë dërmuese, kudo në botë tregohen “të shurdhër” kundrejt shumicës së problemeve që ngrihen në media. Është karakteristikë e njerëzve publikë dhe, sidomos e atyre që arrijnë nivelet më të lartë në hierarkitë sunduese që të krijojnë vetëbesim të tepruar dhe t’iu hyjë vetja në qejf.

Për të tillë kategori filozofi Karl Poper ka thënë: “Njerëzit e zgjuar mund të jenë shumë të paarësyeshëm; ata mund të kacavaren pas paragjykimeve të tyre dhe nuk mund të presin të dëgjojnë ndonjë gjë të vlefshme prej të tjerëve”.

Ka mundësi që Poper të ketë pasur parasysh jo vetëm njerëzit e zgjuar, por edhe moralisht korrektë. Po kur qeverisësit nuk janë sa duhet të zgjuar dhe, akoma më keq, jo sa duhet të ndershëm? Atëherë, siç thotë populli “vaj medet për ne!”.

Në të gjitha periudhat e qeverisjeve tona, qysh nga viti 1912 e këtej, kemi pasur individë dhe drejtues politikë që kanë shfaqur sa mangësi të kulturës e intelektit, aq, madje deri në kalbësi, mangësi morale.

Periudha pas 1990, vërtetë na krijoi mundësinë që këto mangësi t’i konstatojmë dhe shpallim sa kohë mbartësit e tyre janë në timon apo ende gjallë politikisht e fizikisht, por, nga ana tjetër, vërehet se kjo “dhuratë e lirisë” nuk ka mundur të shndërrohet në mjet largimi të përhershëm nga drejtimi i punëve dhe, aq më pak, në shpatë ndëshkimi ndaj qeverisësve dëmsjellës dhe ligjshkelës.

Sot, kur opozita shqiptare është e përçarë por edhe e diskredituar për shkak të së kaluarës së saj të inkriminuar dhe aspak efektive, shumica qeverisëse ndihet e rehatshme në punën e saj.

Rehatia në qeverisje sjell jo vetëm dembelizëm dhe mosefektivitet, por edhe iu krijon kushte dhe mundësi pjesës më të pandërgjegjëshme të administratës shtetërore të shkelë ligjet dhe të kryej krime, duke dëmtuar interesat e popullit dhe venitur shpresat e tij për të ardhmen. Në këto kushte ekziston gjithnjë rreziku i sjelljeve dhe veprimeve të papërgjegjëshme, arbitrare dhe të dëmshme të qeverisësve.

Askush nga klasa politike e këtyre tridhjetë viteve nuk ka të drejtë morale dhe as historike të mburret për “arritjet madhështore” për shkak të punës dhe drejtimit të saj.

Përderisa, sipas raporteve të FMN-së, Bankës Botërore, Institutit Evropian (por edhe atij shqiptar) të Statistikave “Shkalla e varfërisë në Shqipëri është nga më të lartat në Ballkanin Perëndimor ndërsa mbulimi i saj me mbrojtje sociale është ndër më të ulëtit… Një e treta e popullsisë konsiderohet e varfër dhe… Shqipëria ka pagën mesatare më të ulët në rajon… Në 2020 Shqipëria kishte të ardhurat më të ulëta për frymë në rajon (30% të mesatares së BE-së)” etj.etj. atëherë, çdo meritë dhe lavdërim i pretenduar janë mashtrime.

Pse kanë ndodhur dhe ndodhin këto? Është e vërtetë e pamohueshme se ky vend dhe ky popull ka qenë historikisht, prej shekujsh, në bisht të arritjeve ekonomike e kulturore të Evropës, por është po kaq e vërtetë se sjelljet dhe morali i klasës politike të këtyre tridhjetë viteve ka lënë shumë për të dëshiruar dhe ka penguar seriozisht ritmet e zhvillimit të vendit dhe, më e rëndësishmja, ka dëmtuar moralin qeverisës dhe funksionimin normal të shtetit.

Pas shkatërrimeve pa arsye dhe pa moral të “gjithçkaje komuniste” erdhi oreksi imoral dhe kriminal për të përvetësuar ato që mbeten pas shkatërrimeve, anipse ishin “komuniste” ato ishin të leverdisshme. Vjedhjet filluan me privatizimet “për pesë aspra” të objekteve ekonomike, godinave social-kulturore e atyre ushtarake, vazhduan me legalizimet (për interesa elektorale) e pronave të grabitura dhe morën hov të pandalshëm me korrupsionin shtetëror në administrimin e buxhetit të shtetit.

Si mundet të kemi kaq shumë hajdutë në administratat shtetërore, lokale e qëndrore, nëpër OJQ-të dhe fondacionet e panumërt dhe të paskrupullt të mbirë aty-këtu, nëpër gjykata dhe shëndetësi, deri aty sa të vjedhin edhe ushqimet e të burgosurve dhe ushqimet e ilaçet e të shtruarve nëpër spitale? Ku shkojmë kështu dhe deri kur do të ecim kaq gabueshëm dhe pamoralshëm?!

Qeverisjet më të fundit, megjithë disa punë të mira, nuk kanë mundur t’i shpëtojnë të keqes që na ka molepsur dhe, madje, në shumë drejtime kanë vazhduar nën shembullin dhe me ritmet e qeverisjeve paraardhëse. Korrupsioni është kapilar dhe fare i dukshëm.

Qeverisja ka veshur kostumet e “të majtëve” dhe hedh vallet e “të djathtëve”. Oligarkia vazhdon të mbajë frenat e dorës, e fshehur në “sediljet” (ndenjëset) e pasme të pasagjerit por që, jo rrallë, jep drejtimet e shoferit. Qeveria dhe Kryeministri e mohojnë vazhdimisht këtë fakt, por janë dhjetëra veprime dhe vendime qeveritare që e provojnë atë.

Siç është thënë me të drejtë, politikanët gjatë fushatave politike zgjedhore iu premtojnë të pasurve dhe të varfërve, punëdhënësve dhe punëmarrësve se do t’i mbrojnë prej palës tjetër. Por, kur vijnë në pushtet anojnë gjithnjë nga të parët.
Megjithëse jam i prirur t’iu besoj më shumë vëzhgimeve të mia dhe fakteve të sjellë nga media shqiptare, një Rrjet i Evropës Juglindore për Lidership, Zhvillim dhe Integritet (SELDI) e përcaktonte Shqipërinë si vendi me presionin më të lartë të kapjes së shtetit nga bizneset në rajon.

Ndërsa detyrimet kushtetuese të atyre që qeverisin kërkojnë që të mos i ndajnë kategoritë (në daç, klasat) shoqërore në djaj dhe shenjtorë, disa të vërteta janë kategorikisht të pamohueshme dhe flasin qartë, jo vetëm në Shqipëri, por kudo në botë.

Hajdutët më të mëdhenj në botë janë të pasurit, jo vetëm për shkak të mjeteve dhe rrugëve të përdorura për vënien e pasurisë fillestare, por edhe për mjetet që përdorin për fshehjen e taksave, keq- e mospagimin e punëtorëve, rritjen galopante të çmimeve dhe shërbimeve etj. Ndërsa për botën financiare është thënë se “grabitësit më të mëdhenj të bankave janë vetë bankierët”, për format e tjera të bizneseve është e qartë se shmangia nga pagesa e taksave është mënyrë “jo e dhunshme” e grabitjes kolektive.

Unë shpreh bindjen time se asnjë qeveri nuk duhet të bëjë veprime arbitrare kundrejt biznesit por, po ashtu, çdo qeveri dinjitoze dhe popullore, duhet të jetë shumë e vëmendshme kundrejt procedurave dhe sjelljeve që demonstrojnë bizneset. Pa uri të madhe për pasuri dhe pa guximin imoral për spekulime financiare, shmangie të detyrimeve ligjore dhe shfrytëzim të punëmarrësve nuk mund të arrihen akumulimet gjigante të pasurive.

E keqja dhe e paligjshmja duhet “goditur pa mëshirë” nga kushdo që kryhet, i pasur apo i varfër qoftë. Të godasësh e burgosësh (me të drejtë) njerëz që vjedhin energjinë elektrike apo një ton naftë dhe të mos penalizosh e dënosh biznesmenë (dhe zyrtarë shtetëror) që i shkaktojnë popullit dhjetëra milion euro dëme çdo vit, do të thotë “luftë klasash” me përzgjedhje, ku dukshëm je vendosur në anën e të pasurve.

Ish-zëvendëskryeministri Erion Braçe pohonte se “Unë ndjehem keq kur një ligj klientelist, tërësisht personal e vetëm për një kompani, si dëm për njërën e si favor për tjetrën, votohet me shumicë si sot. Ky është problem i madh. Personalizimi i politikës fiskale është gjëja më e rëndë që i ndodh tregut, ekonomisë”.

Unë jam i prirur t’i besoj z. Braçe, me të cilin s’kam kurrfarë njohjeje, sepse janë edhe dhjetëra veprime qeverisëse të dyshimta dhe asfare dinjitoze që të shpien në përfundime të padëshirueshme dhe të papranueshme.

Si mundet që kompani qesharake, me kapital fillestar vetëm dhjetëra mijëra euro, pa kurrfarë eksperience në punë dhe, rrjedhimisht, pa kurrfarë besueshmërie në treg, të fitojnë tendera qeveritarë vetëm pak muaj pas themelimit, të tillë si ai i incineratorëve (impianteve të djegies së plehrave) apo të një segmenti të Unazës së Madhe?!

Çfarë etike ka qeverisja kur një ish-zyrtar të lartë të saj, si z. Ilir Beqja, ndonëse ndodhet nën hetim nga SPAK, e emëron Drejtor i Agjencisë për Menaxhimin e Fondeve të Donatorëve? Kryeministri u përpoq ta mbronte duke thënë se “Ka një hetim për çështje kur ka qenë ministër. Ai nuk është i akuzuar sot. E dyta, e vlerësoj për aftësitë e tij”.

Ku i ka shfaqur këto “aftësi” z. Beqja dhe pse nuk pret Kryeministri derisa të shpallet i pafajshëm por ecën në rrugën e S. Berishës dhe L. Bashës që persona të dënuar nga gjykatat e shkallëve të para i emëronin drejtorë apo i bëjnë deputetë? Për hir të së vërtetës duhet thënë se, ndonëse z. Beqja mund të jetë i pastër si “kristali”, ai dhe disa zyrtarë shumë të lartë, të kësaj qeverisjeje, të djeshëm dhe të sotëm, kanë namin e keq. Dhe, populli thotë: “Më mirë të daltë syri se nami!”.

Lidhur me rastin e ish-ministrit L. Koka, Kryeministri tha se ajo ishte një çështje individuale dhe se ai dhe Qeveria nuk mbajnë përgjegjësi “edhe sikur e gjithë qeveria të gabojë…”. Kjo nuk është fare e vërtetë. Kryeministri, ndonëse nuk përgjigjet penalisht, moralisht dhe politikisht mbetet përgjegjës, së pari për moszgjedhjen e njerëzve të duhur në kabinet dhe, së dyti, për moskontrollin e punës së tyre.

Një aspekt tjetër i dyshimtë është edhe fakti që Qeveria ka caktuar një fond në buxhet prej shtatë milion euro “për ndërkombëtarizimin e universiteteve”. Çfarë do të thotë kjo dhe pse është e domosdoshme? Shumica e universiteteve tona janë private dhe “promovimi” i tyre dhe i atyre shtetëror le të bëhet me fondet e tyre dhe me punën e tyre.

Kur ato të “prodhojnë” njerëz të aftë në të gjitha fushat e shkencave dhe të dijes, promovimet vijnë vetvetiu, pasi nuk ka gjasa që universitetet tona të bëhen qendra arësimore e shkencore tërheqëse për botën e jashtme. Aq më pak me nivelet e tyre ekzistuese që lënë shumë për të dëshiruar.

Kur të rriten nivelet shkencore dhe mësimore të tyre pastaj “nami” del vetë. Tani për tani le të vetëreklamohen falas nëpërmjet sistemit kompjuterik. Me shtatë milion euro mund të ndërtohen 2-3 shkolla në zonat e varfëra fshatare.
Nëse administrata qeverisëse qëndrore shkon me mendimin se “edhe këtë mandat jemi prandaj t’i mëshojmë sa të mundemi…”, shqiptarët do të dëgjojnë më shpesh këngën e kosovarit Gold Ag që thotë “Prishtinë-Tiranë, hajna në çdo anë” dhe SPAK dhe organet e tjera të “drejtësisë së re” duhet të fillojnë pa vonesë gjurmimet, hetimet dhe penalizimet e “guximtarëve të së keqes”.

Një nga veprimet më arbitrare dhe të pamenduara të shumicës aktuale qeverisëse është ideja e shkurtimit të numrit të gjykatave dhe përqendrimi i sistemit të gjykimit në Apel në një gjykatë të vetme.

Megjithë gjendjen e mjerueshme sasiore dhe cilësore të gjykimeve të derisotme, tani kërkohet që qytetarit shqiptar, përveç trazimeve, shqetësimeve dhe shpenzimeve që iu shkaktojnë keqbërësit e rrugës dhe ata të qeverisjeve qendrore e vendore, t’iu shtohen edhe shpenzimet dhe vështirësitë e pafundme në ndjekjen e proceseve penale e civile ku ata janë paditës apo qoftë edhe të paditur.

A kanë menduar “ideologët” tanë të politikës, që vajtjet e herëpashershme në Tiranë nga zonat ekstreme të vendit iu kushtojnë palëve në gjykim kohë dhe shpenzime të pallogaritëshme dhe të shumëfishta krahasuar me rastet kur gjykatat ndodhen afër vendbanimit?

A e dinë ata se, deri tani, një avokat mund të ndiqte edhe dy gjyqe brenda një dite, ndërsa me ndryshimet e pamenduara mirë, pjesëmarrja në një gjyq në Tiranë, avokatit nga Tropoja, Saranda apo Erseka i merr dy ditë, duke e penguar të shkojë në gjyqe të tjera dhe duke e detyruar t’iu kërkojë klientëve të tij pagesa shumë herë më të mëdha se deri tani?

Një avokat dhe klientët e tij mund të vijnë në Tiranë për gjykimet në Apel dhe të kthehen disa herë në shtëpi pa u zhvilluar seancat (kjo ndodh rëndom) sepse mungon gjyqtari, prokurori apo avokati i njërës palë.

Përse kërkoni t’ua bëni jetën ferr dhe akoma më të padurueshme qytetarëve dhe votuesve shqiptarë, pa nevojë dhe pa arsye?! Në vend që t’i afroni shërbimet, edhe ato juridike, sa më afër qytetarit, ju përpiqeni, pa mend dhe pa vend, t’ua largoni ato tutje.

Nëse kjo ide e pamenduar mirë do të bëhet realitet, neveria dhe armiqsia e shumicës së qytetarëve shqiptarë me këtë shumicë ligjvënëse, me të drejtë, do të bëhet e pandreqëshme as me përrallat propaganduese, as me zbukurimet (dekoret) mashtruese dhe as me ndonjë veprim qeverisës vërtetë demokratik.

Është ide krejt e gabuar, e panevojshme dhe mjaft e dëmshme. As sofizmat politikë nuk e legjitimojnë.