Pas arrestimit të një prej 6 mijë mjekëve të këtij vendi…

Dje u arrestua një prej gjashtë mijë mjekëve të këtij vendi. Pak minuta pas arrestimit, emri i tij, mosha e tij, vendi i tij i punës u anonçua në pjesën më të madhe të kanaleve televizive nën devizën “e luftës kundër korrupsionit në shëndetësi”. Para disa muajsh këtë “fat” e pati edhe një mjek tjetër në spitalin rajonal të Korçës. Një fenomen që tashmë përsëritet me një frekuencë të rregullt një mjek çdo pak muaj. Pyetja që i lind natyrshëm pacientëve shqiptarë, familjarëve të tyre dhe çdo qytetari të këtij vendi është: a mjafton kjo masë për t’u garantuar se korrupsioni po luftohet EDHE në sistemin shëndetësor?

Histori dhe perceptime

I ashtuquajturi korrupsion i bluzave të bardha i ka fillesat të hershme. Edhe në komunizëm mjekut që shpëtonte një jetë i dërgohej gjeli i detit apo rakia e përvitshme. Me hyrjen në ekonominë e tregut situata nisi të ndryshonte, natyrisht, drejt përkeqësimit. Dhuratat në natyrë nuk ishin më të mjaftueshme dhe ja lanë vendin zarfit, fillimisht me “aq sa shkëputej nga zemra” dhe pastaj me “çmime reference”. Gradualisht kjo u bë pjesë e kulturës së përgjithshme dhe sot, fatkeqësisht, pacienti shqiptar para se të pyesë në se i afërmi i vet ka ose jo shpëtim, pyet se “sa e ka pazarin doktori”. Kjo ka çuar në një rrënim të shumëfishtë. Në radhë të parë, ka kontribuar në prishjen e imazhit human të mjekut dhe mjekësia sot perceptohet nga pjesa dërrmuese e popullatës si një prej sektorëve më të korruptuar. Ndërkohë që situata është krejt ndryshe. Mjekët e familjes që përbëjnë pothuajse një të tretën e mjekëve aktivë dhe janë në kontakt të përditshëm me pacientin dhe qytetarin të flasin “me dorë në zemër” se ato çka përfitojnë nga dhuratat e pacientëve nuk dalin as për një kafe dhe pije freskuese. E pra, këta mijëra mjekë familje nuk janë të korruptuar! Të kalojmë tek mjekët e spitaleve. Të gjithë i njohim kolegët që punojnë në këtë kategori. Ata që hyjnë në pazar paraprakisht me pacientët dhe familjarët e tyre nuk përbjnë më shumë se 5 përqind të totalit të mjekëve. Fatkeqësisht, edhe ata që refuzojnë pagesat nën dorë apo dhuratat nuk përbëjnë më shumë se një 5 përqindësh tjetër. Gati nëntëdhjetë përqind e mjekëve pranojnë një zarf të futur me marifet në xhep pasi kanë mbaruar punë me shërbimin ndaj pacientit. A është kjo e dënueshme? Natyrisht që po! A është kjo një rast i vecantë që prek vetëm shëndetësinë? Natyrisht që jo! Të gjithë pamë para disa ditësh një “telenovelë korrupsioni” që kamerat e fshehta të një emisioni televiziv ja paraqitën shqiptarëve ditën për diell. Krahasimet e mëtejshme për të konkluduar se cila pjesë e shoqërisë është më e korruptuar, janë të panevojshme. Fatkeqësisht, gjithë shoqëria jonë është e korruptuar.

Duke shkuar pak më tej…

Sistemi shëndetësor nuk ka vetëm pjesën e ofrimit të shërbimit, por ka edhe pjesën e vet të administrimit. Këtu menaxhohen miliarda lekë çdo vit dhe menaxhimi i tyre ka lënë shumë për të dëshiruar. Në një shkrim të para disa muajve fola për një grusht kompanish që tregëtojnë medikamente, pajisje dhe materiale konsumi të cilat mjelin prej vitesh buxhetin e shëndetësisë. Disa dhjetëra persona përfitojnë dhjetëra milionë dollarë çdo vit në mënyrë të padrejtë, në kurriz të shëndetit të qytetarëve të këtij vendi. Të njëjtët persona dhe të njëjtat kompani bëjnë biznes me çdo qeveri dhe çdo administratë; persona që, jo rallë, kanë pafytyrësinë e vendosjes së maskës së moralistit apo shpëtimtarit. Shqiptarët e dinë se si janë “fituar” tenderat në këtë vend dhe jo vetëm në shëndetësi, por edhe në arsim, infrastrukturë, etj. Pyetje që lindin natyrshëm janë: Si i fitojnë tenderat kompanitë e shëndetësisë? Pse çmimet e tyre shpesh janë disa fish më të larta se në vendet e tjera përreth? Ç’ndodh me paret “ekstra”? Si ndahen ato? A mund të shmanget kjo situatë? Sa pare mund të kursehen në se situata ndryshon? Pyetje të cilat jo vetëm në kuptimin figurativ mund të konsiderohen “pyetje një milion dollarëshe”…

Përfundime

Korrupsioni në shëndetësi është si një ajsberg. Pjesën e dukshme që përbën, pa asnjë dyshim, jo më shumë se 10 përqind të totalit, e përbën korrupsioni i bluzave të bardha. Pjesa më e madhe e vendeve, madje edhe literatura mjeksore këtë fenomen nuk e quan korrupsion, por ka gjeneruar një terminologji më të butë. Diku e quajnë “pare nën dorë”, diku tjetër “pare nën tryezë” dhe, kur duan të jenë më të ashpër e quajnë “rryshfet”. Lufta kundër kësaj pjesë të korrupsionit është e lavdërueshme dhe duhet mbështetur nga gjithë shoqëria. Edhe arrestimet, ndonëse të dhimbshme kur prekin një koleg, shumëfish më të dhimbshme kur dhunohen totalisht parimet e pafajësisë së supozuar dhe përfundojnë me nxjerrjen në mexhlis të emrit të të dyshuarit, mund të ndihmojnë. Por ato janë totalisht të pamjaftueshme. Lufta kundër pagesave nën dorë është një prej sfidave më madhore të sistemeve shëndetësore në gjithë botën dhe ajo mund të ketë sukses vetëm nëpërmjet një përafrimi në nivel sistemi. Për më tepër të një përafrimi multi disiplinor që i kalon kufijtë e sistemit shëndetësor. Arrestimi, në rastin më të mirë, ndihmon në edukimin e vetë “viktimës”. Mjeku apo infermieri që ka vuajtur një telash të tillë mund të shndërrohet (ndoshta) në një mjek i cili do të frikësohet në të ardhmen dhe do të mendohet shumë herë para se kërkojë ose të marrë zarfin e pareve. Por ndikimi i kësaj mase tek mjekët e tjerë është pothuajse zero. Ndërkohë, duke rendur pas pjesës së dukshme të korrupsionit, harrohet pjesa nën ujore e ajsbergut. Harrohen firmat që sjellin medikamente me çmime shumëfish më të larta, harrohen firmat që instalojnë pajisje mjeksore miliona dollarëshe dhe i lënë në mëshirë të fatit, harrohen kompanitë farmaceutike që “nxisin” mjekët të lëshojnë receta me emrat komercialë të preparateve përkatëse dhe si shpërblim ofrojnë udhëtime turistike në të katër anët e globit. Ky i fundit është korrupsioni real, që duhet luftuar me gjithë potencialin e shoqërisë dhe që mund të sjellë më shumë të ardhura për tu shpenzuar për shëndetin dhe jetën e qytetarëve shqiptarë. Kjo është edhe sfida e vërtetë e administratës që ka premtuar dhe po punon për rilindjen e shëndetësisë shqiptare.

*Autori është mjek