Bankat perëndimore reduktojnë pozicione në vendet e Europës Lindore

Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) në kuadër të Nismës së Vjenës, publikoi dje raportin e monitorimit të kredisë dhe procesit të tkurrjes së bilanceve (deleveraging)  për tremujorin e katërt 2013, në vendet e Europës Qendrore, Lindore e Juglindore (CEESE), ku përfshihet dhe Shqipëria. Sipas raportit, bankat e BIS*  reduktuan pozicionet e tyre të jashtme ndaj vendeve të CESEE me 0.3% të prodhimit të brendshëm bruto (PBB), pothuajse në të njëjtin ritëm si në tremujorin e tretë. Shkalla e reduktimit të fondeve vazhdoi të varionte në mënyrë domethënëse midis vendeve në tremujorin  katërt. Hungaria dhe Maqedonia përjetuan reduktimet më të mëdha në financimin  bankave të huaja, me rënien që u përshpejtua në raport me tremujorin e tretë. Shtete të tjera, që panë një ngadalësim të reduktimit të fondeve përfshijnë Rusinë, Bullgarinë dhe Estoninë, ndërsa ritmi u ngadalësua në Kroaci, Letoni, Rumani, Serbi dhe Slloveni. Brishtësitë vazhdueshme dhe panorama e dobët makroekonomike vazhdojnë të peshojnë në pritshmëritë e bankave për cilësinë e aktiveve dhe përfitueshmërisë në këto shtete. Në kontrast, flukset e parave mes bankave të BIS u kthyen pozitive në tremujorin e katërt në Bosnjë dhe Hercegovinë, Lituani dhe Turqi dhe vazhduan të zgjerohen në Poloni dhe Ukrainë. Sipas grafikëve të publikuar nga FMN, (që masin rënien e financimeve të bankave të huaja –funding- në vendet CES të Europes  -grupeve bankare që raportojnë tek BIS Basel), ku përfshihet dhe Shqipëria, rezulton se fluksi është kthyer negativ në tremujorin e fundit të vitit 2013, në rreth më pak se 1% të PBB-së (si për të gjithë sektorët, ashtu dhe për bankat (shih grafikun në fund).

Si ka ardhur largimi i fondeve

Sipas raportit të FMN-së, procesi i tkurrjes së bilanceve në vendet e Europës Qendrore Lindore e Juglindore ka kaluar në dy faza. Së pari, pas falimentimit të Lehman Brothers, bankat e ekonomive të përparuara u gjendën nën presione të ashpra likuiditeti dhe u detyruan të ndërprisnin huadhënie e re ose të shisnin aktivet. Dhe së dyti, në mesin e vitit 2011, kriza e borxheve kombëtare në zonën e euros [oi në një rritje të presionit të tkurrjes së bilanceve (deleverage), teksa bankat evropiane u përballën me kosto më të larta financimi gjithashtu dhe me presione të rritje nga autoritetet rregullator për të përmirësuar treguesit e kapitalit. Ndërsa faza e dytë e këtij procesi u shkaktua nga presionet e bilanceve ë bankave (faktorët e ofertës), me shumë shtete evropiane që ranë në recesion, kërkesa e dobët për kredi luajti një rol gjithnjë e më të rëndësishëm. Në fazë e dytë u pa gjithashtu një fillim i tranzicionit tek një model i ri financimi për bankat përtej kufirit, në të cilin degët e huaja u nxitën që të vareshin më shumë në financimin e depozitave lokale.