Bijtë e kaosit

Kur filluan ndryshimet demokratike të ’90 isha 18 vjeç. Kur u zhvilluan zgjedhjet parlamentare të 26 majit 1996 isha njëzet e katër. Pas disa muajsh, i larguar nga puna me reformë “ia mbatha” në mërgim e qysh atëherë e deri sot, kur jam dyzet e dy më bie të lexoj akoma lajme dramatike se ende ekonomia është në kolapsin më total dhe qeveria e vendit tim kërkon me dëshpërim borxhe të reja emergjente, që FMN dhe organizmat e tjerë fajdexhinj ofrojnë me pikatore në këmbim të një terapie të re shock-u. Lexoj e dëgjoj se qeveria është investuar në linjën e parë në persekutimin e atyre që s’kanë paguar energjinë, si duket Platoni në konceptin e tij mbi shtetin s’e kishte idenë mbi rolin e rrjetit energjitik si nevojë themelore e njësojtë me bukën; një këshillë falas 2000 e kusur vjet më pas mund t’ia jepte Dick Cheney, të cilit dikur i shpëtoi fraza legjendare:”Nëse do të komandosh botën duhet të kesh nën kontroll puset e naftës”.

Që njerëzit (“mileti” – etiketon një avokat) janë mësuar me varfërinë dhe papunësinë e që të dyja këto janë prezente këtu e 20 vjet nuk do shumë diskutim, por së fundi këtë “planet” të ri varfërie e rizbuloi me teleskop nga katet e larta të kullës më të lartë të Tiranës edhe ish “burri i madh” Sali Berisha; ky është lajm! Lajm i mirë sidoqoftë, për personin dhe personazhin që në 8 vitet e fundit u ngjir duke dashur t’u mbushë mendjen altoparlantëve se ekonomia shqiptare lundronte në nivele teutonike. Po të ishte Berisha i Agron Llakajt do qeshnim dhe kaq, por një “burrë i madh shteti” ndofta ka përgjegjësinë të shpjegojë se si ka mundësi që të varfëroheshim kaq papritur, brenda vitit? Me një fjalë, duhej që të fitonte e majta për të kthyer Berishën me “këmbët në Tokë”… Pas nuk i mbeti në refren kryetari aktual i formacionit opozitar, i cili ka kountribuar jo pak në këtë varfërim duke shpërdoruar ad personam 220 milionë euro si ministër transporti dhe njollosur figurën e shtetit në pushkatimin e katër protestuesve në 21 janar, si ministër i brendshëm e duke firmosur një akt-marrëveshje në dëm të territorit sovran si ministër i Jashtëm; të tre këta “ministra” provojnë sesa kushton fatura e “yllit në ngjitje”.

Çështje faturash…

Demokracia e brishtë shqiptare, që lindi në ’91 me zgjedhjet e para pluraliste dhe përfundimisht mbeti pa hyrë kurrë në shkollën elementare në fundmajin e ’96, që u çmend në ’97 dhe i iku fiqiri në 14 shtator 1998, që doli komplet nga binarët në 21 janar 2011, përveç vuajtjes dhe pësimeve nga “eksperienca e çirakut”, që deri diku edhe mund të përligjet (kush lindi i ditur?), tashmë jemi të vetëdijshëm se u përdor veç si slogan për t’u pasuruar një kastë e vogël njerëzish. Këto 20 vitet e para ne i jetuam (dhe shkuam dëm) në kaosin më komplet. Në një biçim kapital – feudalizmi kaotik, ku emblema më domethënëse do të ishte pronësia mbi tokën. Të njëjtin rrip toke e gjen me tre pronarë “legjitimë”. I pari me “tapinë” e Turqisë, i dyti me “tapinë” e Zogut dhe i treti me Ligjin 7051. Hoqa me dashje nga “legjitimiteti” i reformës agrare të 1946, por edhe me kaq besoj se Kanuni ka pasur boll punë për të bërë me doktrinën e tij të seleksionit natyral…Por a mund të evitohej i gjithë ky kaos? – Në mos totalisht, pjesërisht mund të evitohej – mëson Urtësia. Atëherë, përse e gjithë kjo? Dhe kush ka paguar e po paguan këtë faturë me përmasa biblike?! Sigurisht që njerëzit, “populli”…ose “mileti”; bashkësia LPE (Laboratori i Pagojë i Eksperimenteve).

Nën provën e Kaosit…

Më ka rënë në pjesë të udhëtoj në Slloveni, Kroaci, Bosnjë e Malin e Zi, vende që pak a shumë kaluan një rrugë të ngjashme si ne, duke shtuar edhe pasojat e luftërave civile që mbyllën ciklin e tyre 15 vjet më parë në Kosovë. Kur njeriu thotë “kaos” ka parasysh një gjendje të çrregullt, hapësirë të ngushtë dhe dendësi thërrmijash, pak a shumë si shtëpitë e rrëmujshme që sheh kur avioni ul kuotën në Rinas, apo kur udhëton rrugëve tona nacionale. Atje ka humbur koncepti i qëndrave të mirëfillta urbane, ku lagje dhe fshat nënkuptojnë një kartolinë shtëpish me rregullat dhe shërbimet e nevojshme të komunitetit. Por edhe Tirana fare mirë mund t’a ilustrojë konceptin e Kaosit, mjaft të thuash “Komuna e Parisit” dhe njeriu ka vizionin e përleshjes së Titanëve, ku bien gurët gjithandej dhe Toka nga rrumbullake shpërfytyrohet e kthehet në një lëmsh të paformë. Rruga”Komuna e Parisit”, që më shumë se rrugë tanimë perceptohet si lagje, është për mua simboli final i triumfit të Pallatokracisë, plastelina viskoze me të cilën pallatokratët provuan të eksperimentojnë teorinë e Kaosit. Por kaosi është më shumë se kaq. Kaosi është rrugë e parrugë, pa vija dhe shenja qarkullimi, tifozeri që nuk shkon në stadium për të parë ndeshjen, por të nxisë përleshjen. Kaosi është miting pa kurrfarë leje e pa kurrfarë serioziteti, është dyqan byrekësh ku shiten bashkë domate, sapunë, mish dhe televizorë. Kaosi është fiks si ajo torta e famshme e Pavarësisë, e sulmuar nga kovat dhe govatat plastike. Shtëpi me dritare por pa dhoma, si një skuadër futbolli që del në fushë me 11 bluza të ndryshme; tek e fundit rëndësi ka goli. A nuk e provuam dikur që uniformiteti ishte i dëmshëm?!… A nuk e pësuam nga kjo?! Prandaj Kaosi u trumbetua si diafragmë e lirisë, frymëmarrje e saj legjitime. E dashur – padashur, të gjithë ne u kthyem në bij të Kaosit. Mësuam të paguajmë nën dorë për të vjedhur energjinë, të ngrejmë ndonjë shtesë pa leje – sipas mundësive tona të vogla… Ndërsa, kush i pati mundësitë më të mëdha vodhi që nga hidrocentrale e deri tek tenderat e këpucëve për ushtarët.

Io Ipse Idem

Duke qënë se po hyjmë në përvjetorin e 25-të të Ndryshimeve dhe pak a shumë në qerthullin e një gjenerate, e paevitueshme t’i bësh pyetjen vetes: – Me çfarë bilanci kemi dalë? Cila është fatura e gjithë kësaj periudhe? Çfarë kemi humbur dhe çfarë kemi fituar?… Dhe nëse këto pyetje themelore ia bën njerëzve që kanë qeverisur. e sigurtë që ata kanë shumë për t’i thurur elozhe vetes. Ndokush beson se vërtet historia i shkon prapa, ndokush tjetër do lërë amanet që kur t’i lërë shëndetin kësaj dynjaje t’a sistemojnë me dygishtëshat përpjetë, që të eksportojë demokracinë e tij kaotike edhe atëbotë…Kurrsesi këta ish-qeverisës mbajnë përgjegjësi për ngarkesën e tyre negative, për degradimin e shtetit dhe mekanizmave ligjorë. Ata – jam i bindur – dp thonë se “fajin e kishte koha”, populli që s’kuptonte, krizat botërore e ndofta armiqtë e jashtëm dhe të brendshëm… Njësoj si vogëlushja e kopshtit që kur thyen diçka ia vë fajin kukullës, madje duke iu hakërryer më tërsëllëmë. Kurrsesi nuk pranojnë se ky Kaos është firma e tyre e pasinqertë, drejtpërdrejt përgjegjësi e tyre, dhe përtej kufijve të ndërgjegjes dhe moralit, kjo është një përgjegjësi ligjore, të cilës i janë shmangur dhelpërisht dhe agresivisht. Kush e ka paguar faturën e shpërdorimeve të qeverive, që nga Meksi e deri tek Berisha? Cila qe përgjegjësia e qeverisjes në rrënimin total të shkaktuara nga firmat piramidale? Kush e çoi shtetin në Kaosin e ’97? Berisha akoma thotë se përgjegjësia ishte e “rebelëve” komunistë. Pas mijëra mitingjesh të përditshme kundër “mamuthit” Nano, hajdutit më të madh të rruzullit tokësor, Berisha deklaron pa gjë të keqe që Nano ka merita të çmuara në zhvillimin e demokracisë. Pra, e kotë të flasim për drejtues të përgjegjshëm, kur ata vetë e bëjnë mizën buall dhe buallin mizë, dhe e bëjnë publikisht pa pikë turpi. Kush mban përgjegjësi për megashpërdorime si ajo segmentit rrugor për në Kukës, sepse t’a quash autostradë duhet të jesh i dehur? Për të mos folur për shpërdorime masive me demontimet e arsenalit luftarak, vdekjet dhe vrasjet në bulevard dhe krejt degjenerimin e administratës publike, të kthyer në dyndje mongole për të zhvatur ç’mund të zhvatet. Përgjigja e të “mëdhenjve” është lakonike, cinike, siç thoshin latinët;”Io Ipse Idem – Unë jam vetvetja, por vetvetja nuk është Unë”.