Shkrimi për trafikun e armëve merr një nga 3 çmimet e OSBE për investigime

Shkrimi i mëposhtëm me autor gazetarin investigativ Gjergj Thanasi botuar në DITA në 22 qershor mbi trafikun e armëve ka marrë një nga tri çmimet e shpërndara sot nga prezenca e OSBE-së në Tiranë.

“Sfidat dhe e ardhmja e gazetarisë investigative në Shqipëri” – u diskutuan sot në një tryezë të organizuar nga  OSBE, ku morën pjesë mbi tridhjetë gazetarë që punojnë në këtë fushë. Tryeza shërbeu si një mundësi për të shkëmbyer përvoja, mendime dhe ide dhe për të diskutuar se si mund të promovohet dhe çohet përpara gazetaria investigative në Shqipëri. Për të forcuar më tej praktikat e gazetarisë investigative, kjo tryezë e rrumbullakët do të pasohet nga një trajnim më i thelluar dy-ditor në dhjetor.

Kryetari i Prezencës së OSBE-së, Ambasadori Florian Raunig, përmendi ndër vështirësitë që has gazetaria investigative mungesën e informacionit, të fondeve dhe ngurrimin e disa botuesve për të publikuar artikuj dhe kronika investigative nga frika e presionit të mundshëm politik ose financiar.

Dy çmime të tjera janë marë nga emisioni “Fiks Fare” për kronikën lidhur me vështirësitë e shërbimit të përmbarimit dhe mungesën e mbështetjes së policisë; dhe gazetari Dashamir Biçaku për shkrimin për tre shqiptarë të vrarë në luftën e Sirisë;

********************

Biznesi i vdekjes në boshtin Tiranë-Teheran

Botuar si kopertinë e DITA në numrin e 22 Qershor

Nga Gjergj Thanasi

Një nga aspektet më të çuditshme të tregtisë, trafikut, madje kontrabandës së armëve të kryer nga institucionet shtetërore shqiptare nga viti 2005 e në vazhdim është edhe biznesi i armëve me Iranin. Në pamje të parë duket si përçudnim “çifti” Shqipëria evropiane vend kandidat e më pas anëtar i NATO-s dhe Irani, teokraci hajatollahësh, vend anëtar i “boshtit të së keqes”.  Realisht janë disa dhjetra dokumenta që provojnë aspekte të ndryshme të këtyre raporteve midis Teheranit dhe Tiranës. Dokumentat janë me burim nga Ministria e mbrojtjes e Shqipërisë dhe ente në varësi të saj, kabllogame të të ashtuquajturave uikiliks, si edhe dokumenta të tjera zyrtare.

Në këtë artikull nuk është zbatuar parimi gazetaresk i dëgjimit të të dyja kambanave, sepse ka qenë e pamundur marrja e konfirmimit apo mohimit nga Ministria e mbrojtjes për vërtetësinë e dokumentave ilustruese të këtij artikulli. Kujtojmë këtu se dështuan plotësisht edhe përpjekjet krejtësisht kushtetuese, disa mujore të deputetëve të opozitës për të ushtruar kontroll parlamentar në Ministrinë e mbrojtjes ndër të tjera edhe për tregëtinë e armëve. Kuptohet nuk mund të pritet, që një gazetar investigativ të jetë më i suksesshëm sesa një dyzinë deputetësh për të marrë një prononcim zyrtar nga Ministria e Mbrojtjes.

Ndonëse ka indicie, që takimet e para iraniano-shqiptare për tregti armësh u bënë në një panair paisjesh ushtarake në Athinë vitin e fundit të mandatit të Kryeministrit Nano (takimi i z.Ylli Pinari ish drejtor i MEICO-s me civilë dhe oficerë madhorë Iranianë), realisht këto marrëdhënie morën hov pas shtatorit të vitit 2005. Kjo tregti armësh ishte e shumanëshme duke përfshirë operacione  importi-eksporti dhe tranzite nga të dy vendet respektive.

Importi i armëve iraniane

Në një dokument të datës  25 tetor 2005 Dejtori I MEICO-s z.Ylli Pinari kërkon nga Z. Rrahmani drejtor i ndërmarrjes shtetërore ushtarake iraniane MODELEX të importojë një listë armatimesh prej shtatë artikujsh. Sic shihet nga faksimilja e dokumentit, ndër të tjera pretendohej të importoheshin nga Irani një qindmijë copë automatikë model AKM,që është një kopje e përmirësuar e kallashnikovit sovjetik AK 47 si edhe e kopjeve kineze model 56 apo prodhimeve shqiptare të Uzinës ushtarake të Gramshit  tip ASH 84.

Në vitn 2007 Ministria jonë e mbrojtjes po shiste, falte (qeverisë së Afganistanit) apo po demontonte dhjetra mijë kallashnikovë të tillë trashëgimi e epokës komuniste. Pse duheshin kërkuar për tu importuar nga Irani automatikë kopje të një patente sovjetike të vitit 1959 me justifikimin për modernizimin e ushtrisë shqiptare, kur kopje të tyre po i pastronin nga depot e ushtrisë shqiptare me shumicë?Përgjigja është për trafik dhe për asgjë tjetër. Një tjetër artikull i kësaj liste është edhe importimi i një mijë kalashnikovëve tip AKM me granatahedhës tip GP 25 të inkorporuar në automatik. Një artikull i tillë  i pa disponuar më parë nga ushtria shqiptare realisht shtonte fuqinë e zjarrit dhe kapacitetin anti blind të skuadrës së këmbësorisë, por nuk mund të shërbente për qëllimin e pretenduar, sepse  ky granatahedhës është patentë sovjetike e viteve 1975-1978.

Me anë të kësaj blerje dikasteri Mediu pretendonte të përafronte  armatimin e ushtrisë shqiptare me NATO-n duke blerë kopje të  armatimeve sovjetike 40 vjeçare. Që kjolistë me shtatë artikuj  të paktën pjesërisht u plotësua nga Irani, provohet me faktin se në 10 tetor 2011 sipas shkresës Nr. 1510/661një mijë automatikë të tillë u kërkuan të eksportoheshin  nga Shqipëria në Republikën Demokratike të Kongos. MEICO shqiptare ia shiti këto automatikë së bashku me armatime të tjera firmës tip “off-shore” NEËTËEST  FINANCE S.A. në Republikën e Belizes ,e cila ia kaloi forcave të armatosura kongoleze. Këto automatikë u shitën për 450 000 USD. Pagesa u krye nga llogaria bankare nr.506437516 e Bankës Kombëtare Tregtare. MEICO mashtroi Autoritetin e Kontrollit Shtetëror të Eksporteve për originën ruse të automatikëve me granatahedhës të inkorporuar, sepse që nga viti 1960 Shqipria të paktën zyrtarisht nuk ka importuar armatimenga Bashkimi Sovjetik (Rusia).  Atëhere si ka mundësi që të jenë importuar nga ish Bashkimi Sovjetik (Rusia) armatime të mesit të viteve shtatëdhjetë?

Avionë pa pilot, helikopterë sulmi dhe raketa tip MANPAD nga Irani

Nga faksimilja shihet qartë se të paktën është kërkuar zyrtarisht të importohen nga Irani avionë pa pilot të tipeve të ndryshëm si për rikonjicion dhe për bombardim ajror. Avionët pa pilot ABABIL  I, II, dhe III janë kryesisht në përdorimtë Gardës revolucionare iraniane dhe marinës së saj. Me to është paisur edhe organizata terroriste Hizbullah, madje janë përdorur me sukses të moderuar në luftën e vitit 2006 kundra Izraelit, sidomos varianti i paisur me bombë 40 kilogramshe. Avionët  pa pilot Mojaher 2&4, që kërkonte të importonte Shqipqria nga Irani, janë eksportuar vetëm në Venezuelë si edhe i janë dërguar si ndihmë vëllazërore regjimit gjakatar të Assadit, duke marrë pjesë në luftime si psh. në 12 shkurt  2012 në qiellin e qytetit Kafr  Batina, që zotërohej nga rebelët  anti Assad.

Ndërsa artikujt e tjerë, që kërkoheshin të bliheshin në Iran janë: helikopterët Toufan ,kopje iraniane të helikopterëve amerikanë Cobra importuar nga Shahu në vitin 1971. Si edhe rraketat Misagh 1, që  janë kopje iraniane të rraketave sovjetike Igla 16. Sistemet e komunikacionit GOOYA 600 dhe GOOYA 603, që kërkoheshin të impotoheshin nga Irani, nuk janë  kompatibël me sistemet e komunikimit të ushtrive të vendeve të NATO-s,pra janë praktikisht të pa nevojshme për ushtrinë shqiptare.Është paradoksal fakti, që Shqipëria vend në prag të hyrjes në NATO, këkrkon të importojë avionë pa pilotë njëlloj si diktatori Assadi i Sirisë, i ndjeri Chavez i Venezuelës apo terroristët e Hizbullahut. Shqipëria nën nxitjen e vazhdueshme dhe kembengulëse të Ambasadës amerikane(shiko uik liksat përkatëse) nga njëra anë eksportonte raketat kineze MANPAD të tipit QË 1(vangard), ndërsa nga ana tjetër përpiqej të importonte raketa iraniane Misagh 1 të ngjashme me ato kineze. Po ashtu nuk mund të mendohej modernizimi i forcave tona ajrore dhe përafrimi i tyre me standartet e NATO-s me helikopterë kopje iraniane të patentave 40 vjeçare amerikane. Peërgjigja e vetme logjike është kërkoheshin të bliheshin për tu trafikuar më vonë.

Import –eksport me shumicë i eksplozivëve ushtarakë nga Irani

Në shkur – qershor 2006 kemi një korespondencë të gjerë midis drejtorit të MEICO-s z. Pinari dhe drejtorit po të firmës MODELEX z. Rrahmani. Në këtë korespondencë diskutohet në hollësi importimi i eksplozivit ushtarak C4 dhe i fitilit zjarrpërcjellës nga Irani. Pas diskutimeve të ndryshme bihet dakord për blerjen e 3500 kg. eksploziv C4 dhe 30 000 metrave linear fitil. Cmimi i blerjes ishte 8250 USD për fitilin dhe 46 550 USD pëër eksplozivin C4. Transporti me avion u krye nga firma serbe SPEDAL D.O.O.me pronar Predrag  Ratkovic me numër Nipti 104780622 me adresë Beograd, Licka 1-A, nunri i llogarisë bankare: 160-0000000269302-83 në bankën: Banca Intesa a.d. dega Beograd.

Nga fakset e shkëmbyera dokumentohen edhe përpjekjet e MEICo-s për të blerë kapsolla detonatore iraniane (500 copë) apo për të eksportuar në Iran sëpaku 100 ton eksploziv ushtarak  RDX(heksogjen) me çmim 5000 USD toni. Eksplozivi ishte prodhim i Uzinës ushtarake të Mjeksit, por patentë suedeze Bofors dhe eksportohej i ambalazhuar në qese bezeje me peshë 10 kg se cila.Në kabllogramin e Ambasadës amerikane në Tiranë datë 15 korrik 2009, të titulluar:MEICO dhe pazaret e armëve në Shqipëri, shprehet shqetësimi i Ambasadës amerikane për eksportim eksplozivi RDX(heksogjen) në Teheran. Theksohet fakti se në Uzinën e Mjeksit ende gjenden 150 ton RDX në kontejnerë me mbishkrimin: Për Ministrinë e mbrojtjes së Republikës së Iranit. Ministria shqiptare e mbrojtjes pasi kreu një hetim jo formal e siguroi Ambasadën amerikane se kurrë nuk i ishte shitur RDX Iranit. Kjo ishte një gënjeshtër e Ministrisë së mbrojtjes.Në 21 shtator 2011 autoritete ligjzbatuese italiane kapën në Portin e Xhoja tauros një kontejner Iranian, ku pas një ngarkese me qumësht pluhur gjendeshin shtatë ton heksogjen( RDX ose T4) i ambalazhuar në qese bezeje me peshë 10 kg. Kontejneri vinte nga porti Iranian i Bander Abasit dhe do ngarkohej në anijen kontejner mbajtëse MSC MALAGA. Kontejneri me eksploziv sipas autoriteteve italiane kishte destinacion një vend të Lindjes së mesme.Ekspertët italianë pas analizave laboratorike, në bazë të lëndës flegmatizuese(parafiënës) konkluduan,që eksplozivi RDX ishte patentë Bofors, prodhim i Uzinës së Mjeksit. Pra më së paku 7 ton eksploziv RDX kishin “udhëtuar”nga Shqipëria drejt Iranit, duke provuar kështu dyshimet e Ambasadës amerikane për eksport eksplozivi nga Shqipëria në Iran.

Në dokumentat e periudhës shkurt – qershor 2006 pasqyrohet edhe një kërkesë këmbëngulse (dokumentat e  datës  19 prill 2006 dhe 14 qershor 2006) i MEICO-s për të importuar nga Irani rraketa kundërajrore MANPAD SA 16 dhe SA 18( Iglla). Interesant vend kandidat për në NATO, që kërkon në mënyrë të përsëritur të modernizojë mbrojtjen kundërajrore me raketa, helikopterë dhe avionë pa pilotë të importuar nga Irani. Në mënyrë figurative mund të shprehemi se Ministria shqiptare e mbrojtjes ishte “e fejuar” e NATO-s dhe “dashnore” e Iranit.

Ka edhe episode të tjera të tregtisë së armëve Iran-Shqipëri si psh importimi nga firma jugafrikane Nascem filial e firmës Denel (nëpërmjet firmës seksere GTC e regjistruar në Zonën e lirë Ajman në Emiratet e bashkuar arabe) i 50 copë bombave të aviacionit tip MK82. Ky import u bë në korrik 2007,gjoja për armatimin e avionëve MIG të Armës së aviacionit shqiptar. Në këtë kohë avionët nuk fluturonin më dhe ky tip bombe ishte jo kompatibël me avinët MIG, por shumë i përshtatshëm për avionët e vjetëruar F4 që Irani i importoi nga SHBA-ja në kohën e Shahut Reza Pahlevi, të cilët për shka të embargos së armëve amerikane ndaj Iranit kishin mungesë pjesësh këmbimi,municionesh etj.Ky episode është trajtuar hollësisht në një shkrim timin të botuar në prill të vitit 2010në një të përditshme shqiptare.

Një tjetër episod është edhe eksportimi nga Shqipëria për në Iran i rreth 1000 predhave të mortaje në datën 6 mars 2006. Transporti u krye nga avioni me numër identifikimi IL 76 /HN 76007.

Për të realizuar këto shkëmbime ushtarake me Iranin,në disa raste nuk u përdorën llogaritë zyrtare bankare të MEICO-s,por në  emër të oficerit të SHIU-t z. Arben Toska me pashaportë nr.Z 0773395 u hap llogari bankare në vitin 2006,pranë Bankës Credins. Marëdhëniet ushtarake Shqipëri – Iran njohën një zhvillim të ri pas vizitës në Teheran të drejtorit Pinari nga data 27 nëntor 2006 deri në 1 dhjetor 2006. Sipas vendimit nr.173 datë 23 nëntor 2006 të Këshillit drejtues të ndërrmarrjes MEICO dhe Urdhërit nr.1367 datë 26 tetor 2006 të Ministrisë së mbrojtjes vizita e z. Pinari ishte zyrtare dhe të gjitha shpenzimet për realizimin e kësaj vizite mbuloheshin nga fondet e ndërrmarrjes MEICO

Pasi z. Gazmend Oketa u bë ministër i mbrojtjes në prill 2008 duket se u ndërprenë marëdhëniet ushtarake Tiranë-Teheran. Gjithsesi deputetë opozitarë si z. Erion Braçe apo z.Ilir Gjoni kanë këmbëngulur për të ushtruar kontroll parlamentar në Ministrinë e mbrojtjes, ndër të tjera për të verifikuar nëse janë riaktivizuar marëdhëniet ushtarake me Iranin gjatë kohës së qënies Ministër i mbrojtjes të z. Arben Imami.

SHENIM:

Në numrin e sotëm të DITA janë botuar të gjitha faksimilet e dokumentave që përmenden më sipër