Brexit… dhe pyetjet themelore të BE-së

Nga Sokol Dodani

Një fushatë e karakterizuar nga dhuna e klivazhi social jo i zakontë, përgjatë këtyre ditëve, përpara referendumit popullor, për qëndrimin apo jo të Britanisë të Madhe në Komunitetin Europian, ka tronditur thellë institucionet europiane, deri dhe vetë ekzistencën e tij në formën që njohim, dhe si rrjedhim, ndryshime të strukturës europiane po vijnë si një domosdoshmëri e kohës.

Në median europiane të ditëve të fundit, tërheq vëmendjen mohimi masiv i rolit të Europës në opinionin britanik ku, manipulimi i pasioneve, i paranojës sovraniste dhe histerisë anti-emigratore, po trondit jo vetëm politikën por edhe opinionin e gjerë europian. Populizmi dhe nacionalizmi, shoqëruar nga kriza emigruese, në të cilat flitet me terma rrënjësisht kundra kartës së të drejtave të njeriut, ku emigranti shihet si pushtues i Europës, apo kristalizimi i dhunës që i gjen rrënjët në sloganet sempliste, që kanë për tendencë kthimin në “kodet gjenetike” identitare dhe nacionaliste, nxjerr në pah edhe njëherë konseguencat e dështimit të politikës europiane të 50 vjeçarit të fundit.

“Kush mbjell erën, do korrë furtunën”

Në artikullin e tij, me të njejtin titull, Kristof Barbier thekson strategjinë e trefishtë të luajtur nga kryeministri aktual i Britanisë së Madhe që: “ Kameroni duke mbjellur erën po korr furtunën”. Në populizmin dhe nacionalizmin e ditëve të sotme, shoqëruar nga kriza emigruese, në të cilat flitet me terma rrënjësisht kundër të drejtave të njeriut, ku emigranti shihet si pushtues i Europës dhe ku temat identitare janë të shoqëruara nga nota dhe tinguj të thellë histerie, shohim të jetë përfshirë edhe Britania e Madhe, vend i njohur në historinë e saj si tolerante, e matur dhe vizionare.

Manovra politike e Kameronit dhe kalkulimi i trefishtë i tij, i ka fillesat në fushatën legjislative të vitit të kaluar. Duke luajtur me idenë e referendumit, ai arriti të forcojë pozicionin e tij personal, dhe në rezultante, ky veprim taktik i dha fitoren kundrejt kundërshtarit të tij laburist. Është pikërisht ky veprim taktik momental që u shoqërua nga një llogari e dytë e Kameronit në lidhje me kërkesat e Britanisë së Madhe, me objektivin e përfimit nga Europa të sa më shumë avantazheve, gjë që e realizoi, thuajse si për mrekulli, dhe së fundmi duke krijuar idenë e alibisë së referendumit dhe qëndrimin e tij më shumë kundër europian se sa pro, do të krijonte në një etapë të tretë idenë e pranueshme për opinionin e gjerë britanik që nga avantazhet e akorduara nga Europa, proçedura e Brexit-it humbet rëndësinë e saj. Për Kameronin, sa më shumë të dukej në fazën e parë kundër Europës, aq më shumë do të dilte performant në finale, në mbrojtje të saj.

Por për pjesën dërrmuese të mediave europiane, ai harroi që, në situata referendumesh, që për nga vetë natyra rritet shkalla e dhunës, ndeshemi më shumë me elementë emocionalë se sa racionalë.

“Përparësi britanikëve” klithi Tomas Mair 52 vjeçar, përpara se të vriste deputeten laburiste Jo Cox, e njohur si proeuropiane me bindje të plota, e cila aderonte për një politikë proemigratore, përpjekjet e të së cilës shërbenin në fushatën e referendumit si simbol i luftës për qëndrimin në Europë të Britanisë të Madhe.

Raporti i Britanisë të Madhe dhe Europës karakterizohet nga një kompleksitet në të cilin, në ditët e sotme, kemi një lloj konvergjence nga interesa personale, grupimesh të ndryshme, organizmash dhe nacionesh me drejtime vektorësh nga më të ndryshmit.

Dy figurat politike më të dukshme të skenës aktuale britanike, ndodhen brenda Partisë Konservatore David Kameron, i cili, pavarësisht  nga pjesëmarrja e tij në fushatë në kampin proeuropian, në të kaluarën e tij, njihet më shumë si një sovranist se sa një europian me bindje.

Përballë tij, në fushatën për referendum të daljes së Britanisë nga Europa, qëndron ish kryetari karizmatik i Bashkisë së Londrës, Boris Xhonson, që është gjithashtu figurë qendrore e Partisë Konservatore. Dhe së fundmi, vetë kryetari i opozitës dhe shef i Partisë Laburiste të Britanisë, Xheremy Korbin, në të gjithë të kaluarën e tij politike (në 1995 ka votuar kundër Europës) nuk është shquar si aderant i politikës britanike drejt Europës. E çuditshmja është që në këtë fushatë, integrimi europian, mbrohet pikërisht nga ata që pak kohë më parë ishin kundër modelit të saj.

Betejë midis emocionales dhe racionales

Në qoftë se do të bazoheshim tek sondazhet, ky referendum do vendoset nga vota  e atyre që shtypi i konsideron si të “pavendosurit”, përqindja e të cilëve, sipas instituteve të sondazheve, mendohet të jetë rreth 15%.

Sipas Drejtorit të Studimeve Politike të Londrës ICRS, debati aktual në Britaninë e Madhe po karakterizohet nga një ashpërsi që tejkalon kuadrin e referendumit. Po sipas tij, në krahasim me debatin e sotëm në Britaninë e Madhe, ai i 2005 në Francë, në lidhje me kushtetutën europiane, që për kohën dukej mjaft i ashpër, i ngjan më shumë një debati të bërë në Vatikan. Vrasja emblematike e deputetes laburiste pro europiane Jo Cox, flet qartë si shembull e gjithashtu tregon se ashpërsia e debatit ka zbritur në rrugë.

Në ndarjen e tanishme shihet që, kryesisht, partizanët e Brexit, karkterizohen nga moshat e mëdha dhe në të kundërt të tyre, të rinjtë janë pro Europës. Gjithashtu pro europiane është edhe pjesa dërrmuese studentore apo kuadrot e nivelit të lartë dhe, në të kundërt të tyre, kemi një pjesë të madhe të shtresave të varfëra apo punëtore që janë për Brexit. Londra, Skocia dhe Irlanda e Veriut në mazhorancë proeuropiane ndërsa provincat dhe pjesa tjetër e territorit anon nga Brexit.

Në betejën teorike, argumentet për proeuropianët bazohen thellësisht në studime të bëra nga FMI, CDI, Banka Botërore apo Banka e Anglisë qëduken si të prodhuara nga logjika serioze katedrash ku, arsyetime të tilla, si fakti që Britania e Madhe dhe 60 milionë banorët e saj nuk përbëjnë as edhe 1% të popullatës aktuale botërore, e që Brexit si rrjedhojë do ta largonte Britaninë e Madhe nga vendime të rëndësishme botërore aq jetike për të, në një epokë globalizimi, ku progreset teknike po ecin me hapa gjigande, duket si e zbehtë përballë tezave të bëra nga shefi i ligës të “Brexit”, Boris Xhonson i cili krahason Brukselin e sotëm me diktaturën hitleriane. Për shumë analistë politikë në referendumin e të enjtes (nesër), fati i Britanisë të Madhe po luhet në fushën emocionale. Doktrina identitare është emocionale, imazhet në lidhje me emigracionin janë emocionale, rreziku terrorist bën gjithashtu pjesë në emocionalen. Doktrina e tij kryesisht bazohet në idenë se në një referendum nuk bindim por, mundohemi të prekim ndjenjat.

Roli i Britanisë të Madhe

Në rast daljeje të Britanisë të Madhe nga BE, specialistët financiarë parashikojnë krijimin e një lëvizjeje kolosale të fondeve spekulative (shihet mobilizimi i bankave qendrore siç është rasti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës apo Japonisë). Përveç zhvleresimit të stërlinës mendohet që mund të ndërmerren sulme dhe kundër euros. Përveç saj, Bashkimi Europian, përfiton në sajë të Britanisë të Madhe, një numër të rëndësishëm kontratash (54 në tërësinë e tyre) në lidhje me zona komerciale në Azinë jug-lindore, Australinë, Kinën apo Amerikën. Rinegocimi dhe riaktivizimi i tyre do të nxirrte Europën përpara zvarritjeve burokratike të rëndësishme. Presidenti Obama u mundua të sqarojë vështirësitë administrative dhe juridike të cilat, të shtrira në kohë, do t’i humbisnin Europës përreth një 10 vjeçar.

Duhet shtuar këtu që, ekonomitë kryesore të Europës si ajo gjermane, franceze, italiane etj., ruajnë një balancë të rëndësishme komerciale vjetore, që arrin në dhjetra miliarda euro.

Elektroshok i virtytshëm. Projekti Europian

Për shumë politikanë europianë dalja e Anglisë të Kameronit do t’i shërbente së pari çiftit franko-gjerman, të cilin akuzat e braktisjes së Europës, do ta vinin përballë ndryshimit të idesë të ndërtimit europian për më shumë Europë, pra për një Europë federale. Dalja e Britanisë do të krijonte një precedent të elektroshokut të virtytshëm. Politika e deritanishme europiane, ku secili mundohet ta shohë Europën vetëm përpara derës së tij, do të merrte fund. Në epokën e globalizimit Europa ka për vokacion të jetë fuqia e tretë botërore. Janë objektiva të tilla që do të bëjnë rikonstruksionin europian. Po t’i referoheshim hipotezës së Brexit, pra Britania e Madhe del nga Europa, në kuadrin europian, do të kishim një ringjallje të nacionalizmit.

Nga ana tjetër, në Europë, një pjesë e rëndësishme e qarqeve filo frankogjermane mendojnë se dalja e Britanisë do të kishte zhvillime pozitive për Europën.

Krijimi i një Europe federale

Për një pjesë gjithmonë e në rritje të politikës europiane, dalja e Britanisë do të krijonte një precedent të  “elektroshokut  të virtytshëm”. Nën shembullin e Norvegjisë, e cila paguan një tarifë disa miliardash vjetore, me qëllimin e ruajtjes të së drejtës pjesëmarrëse në tregun e përbashkët por, pa të drejtë zëri në marrjen e vendimeve, Europa parashikon vendosjen e Anglisë në rast Brexiti. Skocezët apo irlandezët e veriut, në pjesën e tyre dërrmuese pro europiane dhe si gjithmonë në të kundërt të zgjedhjeve angleze, do të thonin se ne duam të qëndrojmë në Europë dhe do të largoheshin nga sfera e commonwealth-it, gjë që do të krijonte në të gjitha territoret sovraniste të Europës, rilindje të demonëve nacionalistë, katalanët që do të hynin në procesin e pavarësisë rajonale, baskët të cilët nuk hoqën dorë nga kërkesat e vjetra të historisë, korsët në Francë, apo minoritetesh të tjera kudo në Europë që homogjeniteti territorial do t’ju mundësonte dëshirën për kërkesë sovraniste, që do të mundoheshin të qëndronin në BE por, si një rajon i pavarur. Për të luftuar kundër këtij ballkanizimi të Europës, e vetmja zgjidhje do të ishte të thuhej: STOP. Nga ky moment do të krijohen struktura federale. Gjendemi në Europën e madhe e cila ka hequr dorë nga luftrat vëllavrasëse dhe ka tregun e përbashkët.

Rindërtimi i një Europe me dy stade

Forcës centrifugale të boshtit franko-gjerman do t’i bashkohen 6 deri në 8 vende të tjera, apo në rastin më të mirë, vetëm pjesëtarët e zonës së euros. Dhe këtu do të merren vendimet jetike për mënyrën e përbashkët të kooperimit dhe ku do merret parasysh ndërtimi i politikave për mbrojtjen europiane, për një diplomaci të përbashkët europiane, për një buxhet të përbashkët europian, për një sistem fiskal ku të njihen të drejtat e konkurencës së ndershme me dhënien fund të avantazheve fiskale p.sh. në vende si Sllovenia, Irlanda,etj., në dëm të fiskalitetit gjerman apo atij francez dhe në sintezë të vendoset në të vërtetë krijimi i Shteteve të Bashkuara të Europës. Pra, krijimi i një Europe federale. Partizanët e këtij korenti proklamojnë me të madhe për jo më pak por, më shumë Europë.