Naim Frashëri (1846 – 1900) megjithëse nuk ka shkruar traktate thjesht filozofike në veprat e tij letrare dhe në tekstet e ndryshme, e ka pasqyruar botëkuptimin e tij filozofik.
Naim Frashëri ishte një propagandist i flaktë i iluminizmit.
Filozofinë e kuptonte në mënyrë anti-skolastike, si një dije mbi natyrën që duhet t’i shërbejë njeriut, që të “bënetë zot i naturësë”, “zot i diturive” (siç shprehej). Frashëri e quante nevojën si një nga faktorët që e shtyjnë njeriun të njohë botën.
Megjithëkëtë, duke iu përmbajtur filozofisë së tij bektashiane, ai pranonte se “një shpirt është që mban gjallë dhe yjtë, dhe diellin dhe njerinë dhe gjithësinë”, se gjithësia dhe vetë njeriu, sipas tij, është shprehje dhe mishërim i Zotit mbi tokë.
Koncepti për Zotin te Naim Frashëri ka ngjyra të theksuara panteiste, prandaj nuk ia errësonte mendimin dhe nuk e bënte skllav të fanatizmit fetar.
b.m. / dita
Naimin e vleresojne mbi meritat qe mund te kete.Vellezerit e tij,ishin me aktive,ne aktivitetet e tyre,ndersa Naimi edhe shkrimet ,ne shumice i ka jo ne gjuhen shqipe.Kjo bie ne kundershtim me cfare shkruan per dashurine per Shqiperine,te cilen nuk erdhi ta shohe asnjehere.Stili itij me burim bejdexhiu,eshte shume i perpunuar dhe fale talentit poetik,e rendit ne poetet e kohes,por me teper ne turqisht se ne shqip.I qante zemra per memedhene-kete e thoshte ne poemat e tija,por malli nuk e morri asnjehere,dhe flasim per nje kohe qe nuk e pengonte njeri te vinte e ta “shikonte,e te cmallej” me te.
Krist, mor idiot me brire, pse shkruan per çeshtje qe nuk ua ke idene. Ç’hall te ka zene mor burre? Ha pershesh me dhalle dhe terhiqja gjumit!
Naim beu ka punuar per shume vite si doganier ne Sarande. Kur te bjere rruga andejzaj shko afer Portit qe te shohesh pllaken perkujtimore.
Zani