Debati për gjuhën, Rrokaj: T’u hapet rrugë dialekteve, por pa ndëshkuar standardin

Vitet e fundit, rishikimi i gjuhës letrare dhe hapja e saj ndaj dialektit geg në veçanti ka shkaktuar debate si në qarqet akademike, edhe në opinionin e gjerë. Debati rindizet sa herë që Këshilli Ndërakademik sjell propozime të reja.

Ditët e fundit, propozimi i  Këshillit Ndërakademik për një sërë ndryshimesh në drejtshkrimin e shqipes, veçanërisht shumësin e emrave, u pasua nga reagime të shumta nga gjuhëtarë e studiues në media, ndërsa rrjetet sociale u mbushën me diskutime interaktive, në shumicën e herëve ironike.

Për prof. Shezai Rrokajn, dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, njëkohësisht anëtar i Këshillit Ndërakademik, diskutimi shtrohet në dy drejtime: sa është përvetësuar standardi; dhe si ka evoluar gjuha shqipe në këto 40 vjet. Në një intervistë për gazetën MAPO, Rrokaj thotë se projekti i 22 anëtarëve të Këshillit Akademik për ngritjen e problemeve që ka sot gjuha shqipe po shkon drejt fundit, ndërsa lidhur me mënyrën se si do të procedohet më tej, vendimi u takon dy shteteve: Shqipërisë dhe Kosovës.

Rrokaj thotë se pavarësisht se si gegërishtja, edhe toskërishtja kanë qenë alternativa të drejta për ngritjen në standard, tashmë ky diskutim është i tejkaluar. “Sot problemi është i ndarë. Shqiptarët nuk mund të kenë më luksin të investohen në krijimin e një standardi tjetër, ca më tepër në kushtet e një gjeopolitike e cila kërkon që ta unifikojë kombin. Sot ne përballemi me një realitet të ri që, pas 40 vitesh, siç ndodh në të gjitha vendet e botës, standardi duhet riparë”.

Rrokaj shprehet se ndërrimi i pushteteve shpeshherë ka ndikuar edhe në qëndrimet ndaj gjuhës; se duke qenë udhëheqja nga jugu, vuri toskërishten. “Ndërkohë kur vjen e djathta, kërkohet të imponohet gegërishtja. Unë dhe kolegët e mi në Këshillin Ndërakademik nuk jemi mbledhur për ta parë problemin kështu, por ne jemi aty për të gjykuar se kjo arritje e madhe, që është standardi në një periudhë 40-vjeçare dhe ca më tepër 20-vjeçare me ndryshimet gjeopolitike, ka nevojë të verifikohet, ka nevojë të ushqehet sepse një nga parimet edhe të Kongresit të Drejtshkrimit ishte se ushqimi i standardit janë dialektet. Duhet ta lëmë përkatësinë krahinore në një anë”, thotë ai.

Profesori i gjuhësisë thotë se është kundër ndëshkimit të atyre formave që janë fiksuar në Kongresin e Drejtshkrimit, “sepse gjuhëtarët nuk mund të ndëshkojnë, ata nuk e kanë këtë të drejtë”.

“Duke qenë se standardi është në proces, në rastet kur standardi e ka shumësin me ë dhe del një shumës me a që ka një përdorim të gjerë, ne nuk mund të ndëshkojmë ata që e përdorin shumësin me ë, por mund t’i hapim rrugë që krahas saj folësi të ketë të drejtën e zgjedhjes; pra të quhet e rregullt edhe me a ose me ra, edhe me ë”, thotë ai.