Mosnjohja e faktorëve të riskut, si dhe neglizhenca në kryerjen e një sërë testeve dhe ekzaminimeve para dhe gjatë shtatzënisë bëjnë që shumë prej fëmijëve të lindin me defekte, apo anomali të ndryshme që prekin zemrën, sistemin nervor, si dhe organe të tjera. Sipas të dhënave të mbledhura nga Sistemi i Survejancës së defekteve të lindura, në Shqipëri rezulton se anomalitë prekin 14-15 foshnja në 1000 lindje të gjalla.
Ndër anomalitë më të zakonshme të raportuara nga strukturat e shëndetit publik janë: defektet që prekin sistemi kardiovaskular, muskuloskeletik, gastrointestinal (duke përfshirë kavitetin e gojës), gjenital dhe sistemi nervor.
Fatkeqësisht, kjo problematikë shfaqet më theksuar në zonat rurale të vendit. Shifrat e raportuara tregojnë se rreth 60 për qind e foshnjave me defekte të lindura banojnë në zonat rurale të vendit, ku nënat kanë akses më të kufizuar jo vetëm në marrjen e kujdesit të duhur mjekësor gjatë shtatzanisë, por edhe në mbajtjen e një regjimi të rregullt ushqimor, si dhe në shmangien e faktorëve të tjerë të riskut, të cilat bëhen shkak për lindjen e fëmijëve me anomali.
Meshkujt janë më të rrezikuar nga këto keqformime, pasi rreth 70 për qind e lindjeve të identifikuara me këto defekte raportohen tek meshkujt.
Dje në “Ditën Botërore të Anomalive Kongenitale (defekteve të lindura)”, ekspertët e shëndetit publik bënë thirrje që nënat të bëjnë shumë kujdes në kryerjen e analizave të duhura para, gjatë shtatzanisë dhe pas lindjes së fëmijës, si dhe të shmangin ekspozimin ndaj faktorëve të riskut që kanë të bëjnë me ushqyerjen, sëmundjet infektive, apo mjedisin.
Defektet e lindura tek fëmijët
Anomalitë kongjenitale, janë të njohura edhe si defekte ose keqformime të lindura. Mund të shfaqen si defekte të lindura strukturore ose funksionale që ndodhin gjatë jetës intrauterine dhe që mund të identifikohen paralindjes, në lindje, ose më vonë gjatë jetës. Si shkak i këtyre defekteve, fëmijët lindin me një shëndet të dobët, teksa pohohet se në shumë raste janë shkaqe të rëndësishme të vdekjes, sëmundjeve kronike dhe paaftësisë së shkallëve të ndryshme të fëmijëve.
Sipas ISHP-së, ndonëse të vendet rrezikojnë nga këto anomali, më të shpeshta ato shfaqen në vendet në zhvillim. Ndërkohë, me ndjekjen e kujdesshme të shtatzanisë dhe kryerjes së analizave të duhura në kohë, shumë prej këtyre defekteve të lindura mund të parandalohen dhe trajtohen me sukses.
Rol kyç në parandalimin e tyre luan marrja e acidit folik dhe jodit, vaksinimi dhe kujdesi i duhur gjatë shtatzënisë. Edhe pse anomalitë mund të kenë origjinë gjenetike, infektive, ushqyese ose mjedisore, shpesh është e vështirë të identifikohen shkaqet e sakta.
Në 50 për qind të rasteve të identifikuara me patologji të kësaj natyre, nuk dihen shkaqet që kanë çuar në shfaqjen e tyre. Ndër anomalitë e rënda të lindura më të shpeshta janë defektet e zemrës, të tubit neutral (është pjesë e zhvillimit të fetus-it nga kafka, truri dhe shpina) dhe sindroma Down. “Në vitin 2010, Asambleja Botërore e Shëndetësisë hartoi një raport dhe miratoi një rezolutë për defektet e lindura.
Raporti përshkruan komponentët themelore për krijimin e një programi kombëtar për kontrollin, parandalimin dhe kujdesin për anomalitë kongenitale para dhe pas lindjes. Rezoluta gjithashtu u kërkon shteteve anëtare, përveç hapave të tjerë, të rritin ndërgjegjësimin për rëndësinë e defekteve të lindjes, si dhe të promovojnë parandalimin parësor dhe të përmirësojnë shëndetin e fëmijëve me anomali të lindura”, sqaron ISHP.
Si diagnostikohen keqformimet e lindura
ISHP sqaron se për identifikimin e këtyre defekteve duhet të kryhen një sërë analizash dhe testesh para, gjatë shtatzanisë dhe pas lindjes.
Depistimi para shtatzënisë mund të jenë i dobishëm për të identifikuar njerëzit në rrezik për sëmundje të veçanta, ose në rrezik për përcjelljen e një çrregullimi te fëmijët e tyre. Në këtë rast kontrolli përfshin vlerësimin e historisë familjare dhe vëzhgimin për mbartësit e defektit. Faza tjetër është ajo e kontrollit të shtatzanisë. “Karakteristikat e nënës mund të rrisin rrezikun, prandaj rezultatet e kontrolleve mjekësore në këtë fazë janë shumë të rëndësishme.
Kjo mund të përfshijë ekzaminimin e moshave të reja apo të avancuara të nënave, si dhe depistimin për përdorimin e alkoolit, duhanit apo drogave të tjera psikoaktive. Ekzaminimi me ultratingujt mund të përdoret për depsitimin për sindromën Doën gjatë tremujorit të parë, si dhe për anomali të rënda të fetusit gjatë tremujorit të dytë.
Teste shtesë dhe amniocenteza (analiza e lëngut amniotik) mund të ndihmojnë në zbulimin e defekteve të tubit neural dhe anomalive kromozomale gjatë tremujorit të parë dhe të dytë”, sqarohet nga ISHP. Ndërsa kontrollet që bëhen pas lindjes përfshijnë ekzaminimin klinik dhe ekzaminime për sëmundjet e gjakut, të metabolizmit dhe hormonale.
“Kontrolli për shurdhim dhe defekte të zemrës, si dhe zbulimi i hershëm i anomalive të lindura, mund të lehtësojë trajtimet që shpëtojnë jetën dhe parandalojnë përparimin e disa prej aftësive të kufizuara fizike, intelektuale, të shikimit apo të dëgjimit. Në disa vende, foshnjat kontrollohen në mënyrë rutinë për anomalitë e tiroides ose gjëndrave mbiveshkore para se të dalin nga shtëpia e lindjes”, bën me dije ISHP.