Dëshmia e Izet Haxhisë: Si e ndihmova Leka Zogun për rebelimin e 3 korrikut ‘97

Ka ndodhur 18 vjet më parë si dje, në datën 3 korrik 1997. Në një bashkëbisedim me DITA, Izet Haxhia, ish truproja i Sali Berishës deri në vitin 1998 sjell në vëmendje një ngjarje të harruar tashmë, ku ai ka patur rolin e protagonistit, siç pohon dhe vetë.

Është fjala për referendumin popullor për zgjedhjen e formës së regjimit, monarki apo republikë, që u hodh në votë bashkë me zgjedhjet parlamentare të 29 qershor 1997. Brezi i rritur i asaj kohe e mban mend pretendentin e fronit Leka Zogu I, me uniformë ushtarake dhe pistoletë në brez, duke parakaluar përgjatë bulevardit kryesor të Tiranës i ndjekur nga simpatizantë dhe njerëz të armatosur.

Ndokujt i kujtohet edhe ndalesa demonstrative e turmës para Pallatit të Kongreseve, për t’i bërë presion Komisionit Qendror të Zgjedhjeve “t’i numëronte mirë” votat pro monarkisë. Por aty pati edhe të shtëna dhe viktima. Kjo është një përmbledhje e pasqyruar asokohe edhe nga shtypi. Por çfarë ndodhi në prapaskenë, kush u angazhua dhe mobilizua për të bërë çfarë?

Në rolin e dëshmitarit të dorës së parë, për këtë ngjarje të harruar flet Izet Haxhia. Sipas të cilit, kriza me armë është inkurajuar dhe nxitur nga ende presidenti Berisha (i rizgjedhur nën breshëritë e armëve në mars 1997), dhe ku ai pranon se ishte ndër protagonistët kryesorë.

-Izet, pse t’u kujtua ajo ngjarje?

-Shiko, për shumë njerëz 3 korriku i vitit 1997 është një datë e harruar e nuk u kujton asgjë. Kanë kaluar 18 vite, apo jo. Pasi kishin mbaruar zgjedhjet e 29 Qershorit ku koalicioni i majtë kishte fituar në shumicë të thellë, kishte zëra poshtë e përpjetë se vota për monarki apo republikë që ishte hedhur njëkohësisht me atë për deputetë, anonte nga monarkia.

-Po, kishte një përqindje të konsiderueshme mesa kujtoj…

Nuk më interesonte kishte fituar apo jo monarkia, e vërteta ishte që ne kishim humbur keqas. Më datën 2 Korrik më vjen një person e më thotë që Mbreti Leka i Parë don të takohet me juve. Për hajër thashë, nga më njef Mbreti mua? Plus që s’besoj të kem keqtrajtuar ndonjë eksponent të tij se ishim të zënë me rrahjet ndaj të majtëve. Ramë dakord, nga pasditja e datës 2 korrik u takuam me Lekën, (me Mbretin, thoshim atëherë) me sa më kujtohet në një shtëpi aty nga Rruga e Elbasanit.

-Çfarë biseduat?

Që të mos e zgjas, pretendenti për fron më tha këto gjëra: Monarkia ka fituar, por votat janë duke m’i vjedhë, prandaj kërkoj ndihmën tuaj e të njerëzve të tu që të mbrojmë këto vota, duke bërë pushtimin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve që ishte vendosur tek Pallati i Kongreseve. Në atë moment ndërhyri një nga miqtë e mi dhe i tha mbretit, “Po të duash, të marrim e të vendosim që tani tek Pallati i Brigadave”. Mbreti tha që atë punë do ta bëjmë nesër, por ta kryejmë njëherë këtë punën e komisionit të zgjedhjeve, ta marrim çertifikimin nga komisioni qe kemi fituar si monarki.

-Si kështu, thjesht duke detyruar me dhunë komisionin? E kush do ta njihte?

Mbreti siguroi se, “jam në kontakt me mbretëri të ndryshme që të na njofin ne si fitues të monarkisë”. E pyeta se cila mbretëri është gati t’ju njohë, dhe më numëroı disa ish mbretër që jetonin për vete në ekzil dhe që vendet e veta nuk i njihnin.

-Pra disa si puna e tij…

Po, por megjithatë nga entuziazmi, disa miq që kisha afër filluan të bëjnë plane e thurin ëndrra për mbretërinë që nuk do vinte kurrë. Personalisht, isha në merak se përse kërkoi pikërisht ndihmën time dhe nga më njihte mbreti. Nuk ndenja pa e pyetur se “si ju vajti në mendje të kërkonit ndihmën time e të njerëzve të mij”. Me idenë se mos më njihte thjesht si emër i fortë dhe me njerëz prapa. Përgjigja që më dha, ishte befasuese.

-Domethënë?

Mbreti më thotë që “jam në kontakte të vazhdueshme me Presidentin Berisha dhe ai më rekomandoi që të kërkoja ndihmën tuaj”, dhe shtoi që Berisha është i bindur që votat tona të monarkisë po vidhen e po digjen, ndaj dhe na mbështet fuqimisht në kërkimin e të drejtave tona legjitime që po grabiten.

-Pse nuk ju kontaktoi vetë Berisha?

Ishte koha që me Berishën nuk flisnim, për atë historinë e ambasadës amerikane (që donte ta hidhte në erë por refuzova, kemi folur më parë në DITA për këtë). Dhe normal, t’i rekomandonte mbretit që ta kërkonte mbështetjen time… Nejse, shtrënguam të entuziazmuar duart me shkëlqesinë e Tij dhe e lamë që të nesërmen të fillonim marshimin e armatosur për të pushtuar Komisionin Qendror të Zgjedhjeve.

–Në fotot e shtypit të kohës, nuk dukeni diku pranë…

Shiko, unë i thashë Mbretit që nuk mund të rri afër jush por do ju ndjek në distancë. Sepse kompromentohet qëndrimi i presidentit në këtë histori, por njerëzit e mi do jenë afër teje e do t’ju mbrojnë nga çdo rrezik… Të nesërmen më 3 korrik takohemi me mbretin. E shoh të veshur me uniformë ushtarake, i armatosur që të krijonte besimin që koha e Mbretërisë po vinte. Njerëzit e mij të armatosur rëndë e morën në mbrojtje mbretin, pra e vunë në mes, dhe bashkë me të filluam marshimin për të vënë në vend “padrejtësinë” që po i bëhej monarkisë duke i “vjedhur” votat , duke pushtuar Komisionin Qëndror të Zgjedhjeve.

-Po, marshimi përgjatë bulevardit…

Tamam. Kur turma me në krye mbretin ndodhej përballë dyerve të Pallatit të Kongreseve nga ana përballë stadiumit Qemal Stafa, po nga brenda këtij stadiumi më duket, vjen një breshëri e gjatë mitralozi të rëndë që qëllonte direkt mbi turmën. U krijua një panik, shkrehje armësh, disa hidhnin bomba dore por nga nxitimi kishin harruar t’u hiqnin siguresën… Por unë mendjen e kisha tek mbreti se largqoftë mos na i ndodhte ndonjë gjë. U afrova me vrap tek turma që ishte shpërndarë në panik dhe po kërkoja mbretin. Pyes shokët e mi, ku është mbreti? Mos është qëlluar gjë se nuk po e shof gjëkundi, megjithëse gjatësia e mbretit i kalonte 2 metrat. Mbaj mend që po bërtisja si duket, kur shof një mikun tim që ma bën me dorë që të shkoja në drejtim të tij. Kur shkova rreth njëzet metra më larg ku ndodhej ai miku im, më bëri me shenjë që shiko kush është aty prapa shkurreve dekorative që rrethonin nga jashtë Pallatin e Kongreseve. Kur ç’të shof, një njeri me uniformë ishte shtrirë sa gjerë e gjatë pas shkurreve dhe mbante kokën të mbuluar me dorë. Në fillim kujtova se mos e kishte zënë ndonjë plumb qorr mbretin ngaqë ishte edhe më i gjati i turmës, por nuk kishte ndodhur asgjë e tillë.

-Sigurisht, ndryshe do kishte qenë lajm kryesor…

Po pra. Naltmadhnia e tij ishte shëndoshë si molla, por për çështje sigurie ishte fshehur pas shkurreve. I thashë vetes që “ti nuk do mbushësh mend dhe as njef historinë”, megjithëse kam qenë nxënës i mirë në histori. Kot nuk e ka thënë populli ynë që bëmë baba të të ngjaj… Këtu mori fund edhe ëndrra e mbretit tonë që i nxitur me dinakëri nga Marshalli Berisha, për pak desh la kokën përpara dyerve të Pallatit të Kongreseve.

-Pastaj keni pasur lidhje me Lekën I?

Pas kësaj skene të shkurreve, as kemi kontaktuar më dhe as më kanë kërkuar njerëzit e tij. Historia u mbyll aty.