Detyrës i dha gjithçka, pa i lypur asgjë

Dhimitër Shtëmbari

Në një ditë marsi të vitit 1972 organizohej në Sukth një takim i zgjeruar kombëtar i punonjësve të dalluar të perimeve. Në presidiumin e kësaj veprimtarie ishin vendosur drejtues kryesorë të Komitetit të Partisë dhe të Komitetit Ekzekutiv të KP të rrethit të Durrësit, drejtues të Ndërmarrjes Bujqësore të Sukthit e të tjerë.

– Nuk po e shikoj atë shoqen e dalluar të Lushnjes, – pat folur Rita Marko, në atë kohë President i Bashkimeve Profesionale të Shqipërisë. – A e kemi këtu?

– Po, po, – qenë dëgjuar njëherësh disa zëra. – Ja tek është.

Dhe patën drejtuar dorën drejt vendit ku qendronte e ulur ajo, për të cilën sapo pat folur i deleguari nga Tirana.

– Urdhëroni e zini vend këtu!

Dhe Rita kishte bërë shënjë, që ajo të ulej në presidiumin e atij takimi.

Ndërkohë që shoqja e ardhur nga Lushnja zinte vend pranë Presidentit të Bashkimeve Profesionale të Shqipërisë, ky anëtar i Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PPSH u qe drejtuar të pranishmëve:

– Mbase s’e njihni si fytyrë këtë shoqe, por jam i sigurtë që ia keni dëgjuar emrin. Quhet Naile Bali. Është brigadiere shëmbullore në sektorin e kultivimit të perimeve në Ndërmarrjen Bujqësore “29 Nëntori” të rrethit të Lushnjes. Është Heroinë e Punës Socialiste. Rezultatet e prodhimit të brigadës që drejton kjo shoqe janë nga më të lartat në shkallë Republike. Mbase edhe më të larta se ato të çdo brigade të kësaj ndërmarrjeje ku jemi  mbledhur për këtë takim.

I deleguari kishte qendruar një çast dhe e kishte marrë fjalën sërish:

– S’po zgjatem më tej, sepse do të kemi rast ta dëgjojmë këtu kur të na flasë për përvojën që ka.

Jeta është një ëndërr e bukur për të zgjuarit

Jeta, thonë, është një ëndërr e bukur për të zgjuarit, është lojë për budallenjtë, është komedi për të pasurit dhe tragjedi për të varfërit.

Ëndërr të bukur e pat menduar Naile Bali jetën e vet që në rininë e saj të hershme. Kur sapo pat mbushur të tetëmbëdhjetë vitet e moshës së vet, teksa qe kthyer në familje me Urdhërin e Punës në duar, prindërit i qënkan drejtuar me një farë qortimi:

-Po pse, moj bijë, për ty paska mbetur perimorja e fermës?!

E bija nuk e pat pritur këtë qendrim të tyre. Ndërsa i pat parë ashtu të mërzitur, u qe drejtuar:

-Po pse, ku kishit pritur të filloja punë?

–Ku?! Në ndërmarrjet e tjera… Në ndërmarrjen Ushqimore, në atë të  Artikujve të Përzier, në Komunale, në Fabrikën e Qumështit, në atë të Letrës, të Tullave… Plot ndërmarrje ka Lushnja. Na paske përfunduar punëtore krahu në fermë!…

– Megjithatë, – u qe kthyer Nailja si për t’i qetësuar, – mos u mërzisni. Do të shkoj ca kohë në Perimore, ndërsa më vonë shikojmë e bëjmë. Këtu jemi. Nuk është e thënë se do të mund ta ngrysim tërë jetën në po atë sektor.

Të nesërmen Nailja ishte paraqitur te përgjegjësi i sektorit të kultivimit të perimeve në NB “29 Nëntori”. Sapo i kishte lexuar Urdhërin e Punës, ky e pat drejtuar në një nga brigadat e këtij sektori.

Që në ditët e para punëtorja e re filloi t’i kushtonte rëndësi sidomos cilësisë së punës. Mjaft syresh nxitonin vetëm mbas normës, kjo i qendronte mbi kokë çdo fidani.

– Siç e ke filluar ti, Naile, zor se çon këtë muaj në shtëpi njëmijë lekë! Jepi, moj, punës dhe… shiko të marrësh ca lekë!

Mbas disa muajve Nailja i pat kërkuar brigadierit që të merte nën kujdes vetjak disa nga rreshtat e ngastrës me perime.

– Kështu siç punojmë ne, toptan hesapi, – i qe drejtuar brigadierit, – nuk merret vesh se ç’bëhet! Të lutem, më jep rreshtat e mi me bimë, kështu që edhe unë di se si të punoj, por dhe ti do të dish se si do të më kërkosh llogari.

Nuk qe e lehtë të pranohej sugjerimi i bërë, megjithatë, falë këmbënguljes së kësaj punëtoreje, ai u pranua. Dhe ndodhi, pastaj, që në rreshtat e saj Nailja të siguronte prodhim perimesh thuajse sa dyfishin e shoqeve të saja.

Një optimist zbulon mundësi realizimi edhe te çdo pengesë e vështirësi

Mbas dy vitesh punë, gjatë të cilave Naile Bali kishte bërë emër për shkak të rendimenteve të larta në rreshtat e bimëve që kishte nën kujdes, e caktojnë brigadiere. Tani, i thanë në Drejtori, lufto që si veten tënde të bësh të gjitha shoqet në brigadë.

Me të marrë detyrën, brigadierja e re nisi që ta riorganizonte punën. Vërtet punohej në një sektor shtetëror, ku punëtorit i kërkohej të punonte vetëm tetë orë, (ndryshe nga ç’ndodhte në kooperativë, ku punohej tërë ditën e ditës), Nailja i ndau punëtorët që të punonin me turne, para dhe pasdite. Kësisoj, siguroi kohëzgjatjen e procesit të shërbimeve ndaj perimeve. Në kohën e vjeljes së prodhimit, në detyrën e rojës vendosi njerëz të ndërgjegjshëm.

– Naile, – i tërhoqën vëmendjen, – kujdes me rojet që vendos, sepse…

Dhe i kujtuan listë – organikën, që nuk të lejonte të shtoje në punën  joprodhuese qoftë edhe një njëri më shumë. Por brigadierja e re i kishte menduar mirë të gjitha. Pa shkelur asnjë rregull shtetëror, ajo i përforcoi rojet, sepse e dinte që një pjesë e konsiderueshme e prodhimit cënohej qoftë nga disa punëtorë të brigadës që ajo drejtonte, qoftë edhe nga disa djem të qytetit, që pasdarkave bënin ndonjë “xhiro” andej nga perimorja e fermës!

E mbetur pandërprerë në punë, si në “prizë”, Nailja ishte sa e veprimit aktiv, aq edhe e mendimit krijues. Duhet ngritje rendimenti, mendonte, por lipset edhe ulje kostoje. Sektori i Perimores pat lidhur akt – marrëveshje me Zdruthëtarinë për përgatitjen e arkave të ambalazhit të perimeve. Bëhej fjalë për mijëra të tilla.

– Pa shikoni sa lekë na rrjedhin drejt zdrukthëtarisë! – u qe drejtuar një ditë anëtarëve të brigadës së vet.

Këta të fundit e kishin dëgjuar me vëmendje dhe kishin pritur, se çfarë do të mund t’u sugjeronte.

– Unë mendoj, që pesë gra të merren vetëm me riparimin e arkave, që t’ua zgjasim jetën, pa dalë nevoja që të marrim të reja prej Zdrukthëtarisë…

Të gjithë ishin shprehur të një mendjeje.

Në fund të atij viti brigada e drejtuar nga Naile Bali kishte arritur jo vetëm  rendimentin më të lartë, por edhe koston më të ulët në krahasim me mbi pesëmbëdhjetë brigada të tjera të sektorit të kultivimit të perimeve.

Nuk thonë kot: një pesimist sajon vështirësi në çdo mundësi, ndërsa një optimist zbulon e shfrytëzon mundësi realizimi në çdo pengesë e vështirësi.

Ishte viti 1970, kur Nailja sapo qe zgjedhur deputete e Kuvendit Popullor, mandat që e mbajti me nder deri në vitin 1990, përgjatë pesë legjislaturave.

Edhe pse me shkollë të mesme, autoritare mes mjaft specialistëve me arsim të lartë

Mbas disa vjetësh si brigadiere e pararojës, nisur nga rezultatet e larta që pat arritur Naile Bali u caktua përgjegjëse e sektorit të kultivimit të perimeve në NB “29 Nëntori” të rrethit të Lushnjës, sektor që tashmë përbëhej nga më shumë se 25 brigada, me mbi 1100 punëtorë. Një NB e vogël brënda NB – së së  madhe “29 Nëntori”.

Erdhi një kohë dhe sektori i kultivimit të perimeve u modernizua më tej, tashmë me teknologji holandeze. Së toku me Nailen e përkushtuar punonte edhe një agronom i palodhur, specialist i talentuar perimesh, Enver Fasko.

Kësaj kohe nisi e vazhdoi të instalohej një impiant modern, që garantonte ngrohje dhe ujitje artificiale në rreth 6 hektarë. Nailes me shokë i qe dashur të punonte me orar të zgjatur për industrializimin e pandërprerë të sektorit perimor. Sepse realizohej mbulimi i serrave nga me plastmas, në atë me xham. Nga ajo me ngrohje diellore, në atë me ngrohje të përqendruar. Pra, duhej goxha punë. Drejtoria e NB “29 Nëntori” e deri Ministria e Bujqësisë qenë ngarkuar të kryenin detyra konkrete dhe me afate të përcaktuara. Sepse  bëhej fjalë jo thjesht për dëshira, por edhe për mundësira.

E lidhur vetëm mbas punës, Nailen dielli e gjente në zyrë dhe e linte në serrë. Operative si rrallëtjetër.

– Isha dje në Kavajë në Fabrikën e Xhamave, por nuk sigurova gjë! Atje më vunë përpara ca grafikë planesh, – i pat thënë Nailes në një rast ekonomisti i drejtorisë së Ndërmarrjes.

– Ashtu?! – i qe drejtuar përgjegjësja e sektorit të perimeve.

Që të nesërmen Nailja kishte shkuar drejt e në Fabrikën e Xhamave.

– Po sikur biseduam dje me një shokun e ndërmarrjes suaj, – i qe drejtuar qetë – qetë shefi i planit të Fabrikës.

– Po, e mora vesh, por dua t’ju them, se tani jemi në shkurt. Skeletin metalik të serrave e kemi vendosur dhe tani presim vetëm xhamat. Bën vaki të bjerë brymë këto ditë, unë, por… mundet edhe ju, përfundojmë në burg! Se të gjithë ato fidana, aq të mbara deri tani, marrin fund.

– Kur qënka kështu puna, atëhere… detyrohemi të prekim rezervën që kemi. Dukuni një herë pasnesër…

– Pasnesër?! Pasnesër hapet legjislatura e re Kuvendit Popullor, kështu që më duhet ta mbaroj këtë punë sot, shumë – shumë: nesër.

Shefi i planit, që sapo mësoi se ajo që kishte përpara ishte edhe deputete e Kuvendit Popullor, i tha që të sillte makinat për t’i tërhequr xhamat.

Nailja nxitoi për në PTT – në e qytetit, nga ku njoftoi drejtorinë e ndërmarrjes, që të dërgonin në Kavajë në mënyrë urgjente dy makina.

Idealizmi merr jetë kur detyrës i jep gjithçka, pa i lypur asgjë

Gjatë kohës që Nailja drejtonte brigadat e kultivimit të perimeve, NB “29 Nëntori” siguroi nga ky sektor i gjërë prodhimi shumë të ardhura. Dhe ndodhi kështu, mes të tjerave, edhe për shkak të asaj pune me shumë idealizëm të përgjegjëses së këtij sektori me tërë stafin e vet drejtues.

Që në muajt e hershëm të pranverës fillonin makinat e mëdha “Skania” të eksportonin perime të këtij sektori në Gjermani, Austri e gjetk në Europë. Prodhim bio, prodhim cilësor. Nuk kishte ndodhur që ndonjë sasi malli të kthehej për shkak të cilësisë apo të ambalazhimit jo të mirë.

Ndërsa shkruaj këto rreshta, më vjen ndërmend një rrëfim interesant i të ndjerit Rako Gjermëni, ish kryetar i Zyrës së Kuadrit në NB “29 Nëntori”: Një kuadër i lartë i Eksportit vjen te zyrat e sektorit të prodhimit të perimeve të NB “29 Nëntori” dhe pyet një punëtor, se ku gjëndej zyra e përgjegjëses së sektorit. “Ja tek është, i qe përgjigjur punëtori, ajo dera në të majtë të asaj  ndërtese”. Shkon tjetri te zyra, troket, por askush nuk i qe përgjigjur. Bën ta shtyjë pak derën, por ajo nuk lëvizi, nga që ishte e mbyllur. Atëhere hiqet pak menjanë dhe vendos ta pres, ndërkohë që sytë i mbante te një makinë e madhe që vazhdonte të ngarkohej me arka të mbushura me domate. Kaloi një orë, dy, dhe i ardhuri nga Tirana pyet një tjetër punëtor për përgjegjësen. “Shoqen Naile kërkoni?” – i drejtohet punëtori. “Pikërisht atë” – ia kthen i ardhuri. “Shoqja Naile është ajo sipër karrocerisë së makinës; ajo që po stivon arkati”

E thirrën Nailen të zbriste posht dhe të takohej me zyrtarin e ardhur nga kryeqyteti.

– Ma falni, por paska mbetur puna ta ngarkoni ju makinën?! – i qe drejtuar që me fjalët e para zyrtari nga Tirana.

– Kemi pasur vërejtje lidhur me sistemimin e arkave në makinë, – i qe kthyer Nailja, – prandaj m’u desh të punoja vet, që të mësonin ngarkuesit.

I ndjeri Rako Gjermëni më tregoi edhe episode të tjera të kësaj natyre, që dëshmonin idealizmin e lartë të asaj drejtuese të talentuar.

E harruar vetëm mbas punës, ajo nuk arriti të krijojë as familje! Idealizmi merr jetë kur detyrës i jep gjithçka, pa i lypur asgjë.

Kur në NB “29 Nëntori” erdhi nga Tirana Prof. Avni Oktrova, një specialist i jashtëzakonshëm për kultivimin e perimeve, Naile Balin e kaluan në një tjetër detyrë: kryetare të Komitetit Ekzekutiv të qytetit të Lushnjes.

Nuk ka rëndësi se sa avash ecën; rëndësi ka që të mos ndalesh

Mbas shumë vitesh në krye të sektorit të prodhimit të perimeve në NB “29 Nëntori”, Naile Bali u shkëput nga arat dhe u bë pushtetare e lartë e qytetit të Lushnjes. Teksa e shikoja që shkonte shumë herët në zyrë, rasti e solli që dikur – dikur t’i drejtohesha:

– Përse kaq herët në zyrë, shoqja Naile?!

Ashtu, hazërxhevap siç ishte, ma ktheu:

– Mbase do të mësohem edhe unë të vij në kohën e duhur, por hëpërhë e paskam të vështirë të pajtohem me këtë orar. Jam mësuar të dal shumë shpejt nga shtëpia për t’u paraqitur sa më herët në punë…

Shprehte të vërtetën: Vazhdonte si më parë për shkak të forcës së zakonit.

Gjatë kohës që kryente detyrën e pushtetares më të lartë të qytetit, Nailja mundohej të dëshmonte po atë idealizëm, që pat manifestuar në sektorin e prodhimit. Por tashmë nuk do ta kishte të lehtë. Se në tavolinën e saj të punës do të vinin, radhë e parreshtur, letra e pusulle letrash për këtë e atë! E në këtë mori sugjerimesh e porosish do ta kishte të vështirë ta ushtronte kompetencën që ia jepte ligji.

– Jeni gazetar dhe më lejohet të flas hapur me ju, – na drejtohet në një rast.

Dhe vazhdoi:

– Në një hyrje të pallatit numër… katër drejtues, të Komitetit të Partisë e të Komitetit Ekzekutiv të KP të rrethit më sugjerojnë që ë strehoj qytetarë të ndryshëm! Na duhet si Komitet Ekzekutiv i qytetit të shpërndajmë katër hyrje për tetë qytetarë! Pra, kujt t’ia prishim e kujt t’ia ndreqim!

– Përmbajuni ligjit…

– Cilit ligj?!…

Nuk ishte e vështirë të kuptohej, se kryetarja e Komitetit Ezkekutiv të qytetit ishte vërtet në hall.

Mbas pak vitesh në këtë detyrë, Nailja zgjidhet Sekretare e Komitetit të Partisë të rrethit! S’e pat pritur! As e pat menduar. Sidoqë u përpoq që ta kryente mirë këtë detyrë, nuk e pati aspak të lehtë. Në supet e saj të brishtë kjo detyrë do të ishte një peshë e rëndë. Ishte një përgjegjësi që shkonte tej mundësive të saj.

Gjithësesi, Naile Bali mbetet një figurë shumë e nderuar; deputete në pesë  legjislatura, Heroinë e Punës Socialiste e, mbi të gjitha, një lushnjare e thjeshtë, tepër e thjeshtë, që punës i dha gjithçka, por pa i lypur asgjë.