Dhimbjet e barkut, shkaktarët dhe simptomat

Dhimbjet e barkut janë ndër shqetësimet më të shpeshta të raportuara nga mjekët e familjes, dhe ata specialistë, shpeshtësia e të cilave prek pothuajse të gjitha grupmoshat. Këto dhimbje mund të vijnë si shkak infeksioneve të ndryshme, bllokimit të zorrëve, përdorimit të medikamenteve të caktuara për një kohë të gjatë, etj. Mjekja infeksioniste, Ilda Xhelili, tregon për “Dita”, shkaktarët që çojnë në shfaqjen e këtyre dhimbjeve, simptomat dhe kujdesin që duhet të kemi për të reduktuar pasojat e tyre. Mjekja ndalet veçanërisht në marrjen pa kriter të qetësuesve nëpër farmaci, çka ka bërë që shumë pacientë të paraqiten nëpër urgjenca me ndërlikime të shumta, si shkak i përdorimit të gabuar të këtyre preparateve.

Sa të shpeshta janë dhimbjet e barkut?

Dhimbjet e barkut janë mjaft të shpeshta në praktikën tonë ambulatore. Pothuajse të gjithë njerëzit kanë provuar një herë në jetën e tyre, si dhe më tepër, dhimbjet e barkut, ose abdominale, siç i përcaktojmë në gjuhën mjekësore. Shkaku i dhimbjeve të barkut diagnostikohet në bazë të karakteristikave të dhimbjes, ekzaminimit fizik (vizitës klinike të pacientit), si edhe ekzaminimeve klinike (qofshin këto analiza klinike-biokimike apo imazherike). Diagnoza e shkaktarit të dhimbjeve mund të jent atipike, sëmundjet që e shkaktojnë dhimbjen shpesh imitojnë njëra-tjetrën dhe karakteristikat e dhimbjes mund të ndryshojnë me kalimin e kohës.

Konkretisht, çfarë duhet të kuptojmë me dhimbje barku?

Barku është një zonë anatomike që kufizohet sipër nga brinjët dhe diafragma, kurse poshtë nga kockat e legenit (bacinit). Edhe pse dhimbja e barkut mund të vijë nga indet e murit të barkut që rrethojnë zgavrën e barkut (të tilla si lëkura dhe muskujt e murit të barkut), termi dhimbje barku në përgjithësi përdoret për të përshkruar dhimbjen me origjinë nga organet që ndodhen brenda zgavrës së barkut. Organet e barkut përfshijnë stomakun, zorrët, mëlçinë, fshikëzën e tëmthit, shpretkën dhe pankreasin. Po ashtu, në pjesën e poshtme të barkut ndodhen fshikëza urinare, gjëndra e prostatës te meshkujt dhe tek femrat kemi uterusin (mitra) dhe vezoret, së bashku me tubat përkatës (tubat e fallopit). Herë pas here, dhimbja mund të ndihet në bark, edhe pse ajo mund të rrjedhë nga organet që janë afër, por jo në zgavrën e barkut (si për shembull veshkat, vezoret, uterusi, etj). Nga ana tjetër është gjithmonë e mundur që dhimbja të vijë nga organet e zgavrës së barkut dhe të perceptohet jashtë tij, për shembull dhimbja e inflamacionit (infeksionit) të pankreasit mund të ndjehet në pjesën e pasme të tij.

Cilët janë shkaktarët më të shpeshtë të dhimbjeve të barkut?

Shkaku kryesor i dhimbjeve abdominale (dhimbjet e barkut) është në radhë të parë inflamacioni (infeksioni) i një organi, për shembull apendisit, kolit, etj. Shkak tjetër mund të jetë bllokimi i zorrëve, bllokimi i rrugëve të tëmthit nga gurët, zmadhimi i mëlçisë në rastin e hepatiteve, apo edhe zvogëlimi deri në mungesë të plotë të furnizimit me gjak të një organi për arsye të ndryshme (për shembull kolitet ishemike). Një ndër shkaqet jo të rralla është edhe sindromi i zorrës së irrituar. Nuk është e qartë se çfarë e shkakton këtë lloj dhimbjeje, po besohet të jenë tkurrje jo normale të zorrëve (spazma intenstinale), si rezultat i hiperngacmueshërisë nervore të zorrëve. Këto lloj dhimbjesh, shpesh referohen si dhimbje funksionale për shkak se nuk ka anomali të njohura specifike, për të shpjeguar shkaqet e kësaj lloj dhimbjeje. Gjithashtu, dhimbjet mund të vijnë edhe si rezultat i intolerancave të ndryshme ushqimore apo edhe intoksikacioneve alimentare (helmimet ushqimore).

Si përcaktohet diagnoza?

Historia e pacientit është e rëndësishme për të ndihmuar mjekët në përcaktimin e shkakut të dhimbjes. Mënyra se si fillon dhimbja është mjaft e rëndësishme. Dhimbja e barkut që vjen papritur sugjeron një ngjarje akute (të menjëhershme) siç është për shembull ndërprerja e furnizimit me gjak e zorrës së trashë (ischemia), ose pengimin e rrugëve të tëmthit nga gurët e tëmthit (dhimbja në këto raste është e lokalizuar në anën e djathtë poshtë brinjës dhe përhapet në shpinë). Në rastin e apendisitit dhimbja fillon zakonisht në mes të barkut dhe pastaj lëviz në drejtim djathtas deri në rreze të kofshës në anën e djathtë.

Po kohëzgjatja e dhimbjes ç’rol luan?

Rëndësi ka edhe kohëzgjatja e dhimbjes. Në rastin e zorrëve të irrituara dhimbja mund të zgjasë me muaj, pushon dhe përsëritet për vite të tëra. Dhimbjet e gurëve të tëmthit vazhdojnë me orë dhe në varësi të rrugëve të bllokuara, ato kërkojnë ndërhyrje kirurgjikale. Dhimbjet e pankreatitit (infeksioni i pankreasit) mund të vazhdojnë një ose disa ditë. Dhimbjet e stomakut dhe ato të zorrës së hollë mund të lirohen përkohësisht nga të vjellat, të cilat reduktojnë fryrjen e shkaktuar nga substance acide (siç ndodh në ulcerat) apo nga helmimet ushqimore.

Çfarë simptomash të tjera shoqërojnë dhimbjet e barkut?

Prania e etheve dhe e temperaturës tregon se kemi të bëjmë me infeksion. Diarreja, ose gjakderdhja e zorrës së trashë sugjeron për problem të zorrëve. Po ashtu dhimbjet e barkut mund të kenë shkaktarë edhe medikamente të ndryshme që pacientët marrin për sëmundje të ndryshme. Por, mund të ndodhë që simptomat klinike të jenë atipike (pa shenja të njohura). Për shembull dhimbja e apendisitit mund të jetë e vendosur në pjesën e sipërme të barkut, pa përparuar drejt anës së djathtë. Tek pacientët e moshuar dhe pacientët që përdorin kortizonikë dhimbjet mund të jenë të lehta edhe kur ka prani të infeksioneve të ndryshme. Por, sot përparimet moderne në teknologji kanë përmirësuar në një masë të madhe saktësinë, shpejtësinë dhe lehtësinë e diagnostikimit të dhimbjeve abdominale. Ekzaminimet që ndihmojnë në këto raste janë ato të gjakut (klinike dhe bio-kimike), si edhe ekzaminimet imazherike Eko, skaner, rezonancë magnetike, apo edhe ekzaminimet fibroskopike.

Si mund t’i parandalojmë?

Sikundër e theksova edhe më lart, vendosja e një diagnoze të saktë përcakton edhe trajtimin që duhet të ndjekë më pas pacienti. Do këshilloja që të bëhet shumë kujdes me marrjen e qetësuesve të dhimbjeve nëpër farmaci pa u konsultuar më parë me një mjek specialistë. Shumë pacinetë janë vënë përballë ndërlikimeve të shumta si shkak i ndjekjes së kësaj praktike të gabuar. Qetësuesit e marrë kanë dhënë efekte të tjera negative në shëndet, duke i bërë dhimbjet edhe më të mëdha. Një ndër qetësuesit që përdoret pa kriter është edhe loperamidi. Duhet të konsultoheni në mënyrë të vazhdueshme me mjekun tuaj specialist, veçanërisht në rastet kur jeni të detyruar që të përdorni për një kohë të gjatë preparatet kortizonike, apo hollues të gjakut.