Ditari i një njëzetvjecari- fjalori poetik 1970

Moikom Zeqo

(Nga libri  “Laborator i ëndrrës “, i Moikom Zeqos Tiranë, 2018 )

 (vijon nga numri i kaluar )

 Në libër janë përmbledhur edhe vargje poetikë, strofa,  poezi të shkurta, të përfshira në Fjalorët e Figurave,- një praktikë improvizuese e imja,- nganjëherë e përditëshme.

Keto fragmente dhe copëza nuk kishin qëllim të botoheshin,-qenë instrumente mendore për  përkorjen ,  sofistikimin dhe  emancipimin e sistemit universal

të metaforave.

Studiuesit e epërm shprehen se  laboratori krijues i shume autorëve të shquar është gati e pamundur të zberthehet dhe shpesh te kuptohet plotësisht,-madje edhe vetë autorët nuk mund të thonë të vërteta absolute se cfarë është laboratori krijues.

Stefan Malarme në shenimet e tij mëton një teori, ose sintezë teorish për metaforën, përdor në spjegimet erudite në rrafshin e ndërlidhjeve edhe ekuacione algjebrike, ose  simbolet dhe semantikat e alkimisë verbale.

Aristoteli e quan metaforën si Mbretëreshën e Tropeve, madje edhe fjalët më të thjeshta janë formësime ose shtjellime metaforeke, pra edhe vetë gjuha.

Në këtë optikë paraprijëse duhet të shihen dhe të  lexohen edhe dëshmitë e  Ditarit tim të vitit 1970.

 *Fotografitë dhe dashuria zhvillohen më mirë në errësirë!

* Ilaçi më i mirë kundër zbokthit është gijotina!

QYTETI

 

Dhe prap u ngrit,

Nga kaosi i shkumës qyteti,

Si një Afërditë nga deti!

 

Si një Afërditë prej guri

Me gjijtë e kodrave

Dhe flokët e pishave dh të kaktuseve.

 

Me kurorë prej tempujsh,

Me sytë

Horizonte!

 

* Mjegulla, që lëviz, krijon iluzionin sikur lëkundet tërë qyteti.

* Pi Drinin dhe e zbraz në brigjet e Ebros në Spanjë.

* Kush nga lopët e reve mjell shirat e bardhë të shirave?

* Pishat e mbushura me agim.

* Ave Maria! e Gynosë! E Shubertit! Tokëzim i hyjnores tek njerëzorja, sipas Shlegelit.

*Tek Homeri perënditë janë njerëz.- Familja olimpike ka përmbajtje njerëzore.- Ky është i ashtuquajturi “tokëzim”, sipas Shlegelit.

* Ah, korridoret e fakultetit të gjuhë-letërsisë si autobusë të mbushur plot.

* Ujërat plot pasqyrime pemësh pyllëzojnë detin.

* Dikur syri “si ulli”, sot syri “si ekran”, – fusha tematike të ndryshme.

* Në pyjet e mjekrës të Marksit fluturojnë pulëbardhat dhe shqiponjat.

*. Mozaikun e ve në lëvizje si një kaledoiskop të Përfytyrimit.

* Tymi i automobilit bjen mbi gurët e kalldrëmit të rrugës së vjetër si tymi i një temjanice të Kujtesës!

* U bije kangjellave si ksilofon!

* Këmishët e varura në tela të kujtojnë mbretërinë e ca ëngjëjve, të paduruar, për t’u tharë, nga larja në Diell.

* Qepallat i kishte ulur poshtë si velat e rënda të anijeve.

* Këmbët më dhëmbin dhe më janë bërë si sytë e Greta Garbos, po aq të lodhur dhe të largët.

* Sytë e saj u njomën nga lotët, – unë u ndjeva sikur isha brenda, nën këta sy, si nën xhamat e një veture, që mbulohen nga shiu i rrëmbyeshëm, ndërsa shoferi s’di nga t’ia mbajë dhe do të frenojë në çast, për të mos rrëshqitur në greminë, – pastaj ajo qeshi dhe qepallat i lëvizën si furçat e shiut në xhamat, për të qartësuar pamjet, kështu s’qe nevoja, për asnjë frenim!

* Dhe bubullima Zeusiane e mbështolli malin si një korset akustik, i frikshëm.

* Gabimet e mjekut i mbulon dheu, të arkitektit mbeten në shekuj.

* Tani qyteti ngjan se do të vetëvaret në kravatën e rrugës së tij – si në baladën e Fransua Vijonit.

* Hëna është bumerangu, që Dita e hedh në Perëndim dhe Nata e kthen në Lindje.

* Për Marksin heqja e fesë si lumturi iluzore e popullit është kërkesa e lumturisë së tij të vërtetë, – feja s’është gjë tjetër veçse Diell iluzor, që vërtitet rreth Njeriut, përderisa Njeriu, nuk fillon të vërtitet rreth vetes së tij.

* Avionët në qiell përplasen me perënditë olimpike, por ju s’i shihni, s’i shihni!

*. Kashta e Kumtrit më shpërndahet si hemoglobina në trupin tim.

* Ah, murgeshat plaka me fytyrat si manastire!

* Mbi vetullat e kaltra të gurit ulen zogjtë.

* Strehët pikojnë mbi mua stinën, si pikat e një transfuzioni të kaltër!

KORNEJA E EKRNEVE

 Në sy kam transplantuar

Kornenë e ekraneve

Dhe shoh horizontet e mëdha të Kohës,

 Me një këmishë të thjeshtë

Me kuadrate,

Si me paralele dhe meridianë të botës!

* Sixhadetë magjike të reve me thekët poshtë të shirave!

* Si bluza marinarësh me vija,dritaret ngrenë dhe ulin grilat!

* Në mëngën e vargmaleve Hëna është kopsa vezulluese.- Meduza elektrike e abazhurit

kërcënuese luhatet në terr.

* Trungu i Poezisë nxjerr gjithmonë degë të reja figurative, – po a duhen krasitur?

* Kush i thurr dhe i ç’thurr lumenjtë, – gërshetat e bjeshkëve?

* Akrepat e ngritura si mustaqe në fytyrën e orës!

* Lusjen Gotman në librin “Hulumtime dialektike” thotë se “vepra nuk është vetëm aksion i krijuesit, por edhe autori është vetë aksioni i veprës së tij.”

* Zemërimi rritet i shtrembër si kaktuset.

* Shqiponjat e qerpikëve rrahin krahët.

* Të ecin këpucët pa këmbët, kostumi, pa njeriun që e vesh, ja ç’është të shkëputesh formën nga përmbajtja.

* Qyteti filloi të zmadhohet, – kjo ngjan me ndryshimin nga gjysmë Hëna në një Hënë të plotë.

* Figurat duhet të kenë një harmoni universale, – poeti duhet t’i drejtojë figurat si polici trafikun në sheshin “Skënderbej”, – ndryshe figurat përplasen, ndodhin aksidente figurash, shkatërrohet vjersha.

* Jam një mulli që bluaj imazhe, peizazhe, kohëra. 

* I kam veshur këto konvikte si një kostum  me ekuacione algjebre.

* Vjeshta fishkëllin, -me katër horizontet si gishta ,-te goja e saj!

* Hello and Goodbay Frencis Picabia!

* Shirat më mbulojnë si mjekra e Homerit.

* Shenjtorë, mbani radhën, Berberi, -që është Zoti ka shumë punë me ju, -me flokët dhe mjekrat e shekujve.

* Plugu është kali i bardhë që vrapon në terrin e dheut!

* Kafka e qiellit-,trutë e bardha të reve,-vetëtima mendim-metafora ylberesh!

* Globi i ballit tim plot rrudha kontinentesh!

 

 TRAMPOLINA

 

Kam hipur mbi Hënë,

Si mbi trampolinë,

 

Dhe dua të kërcej

Mbi dallgët e kozmosit.

 

Gjurmët në rërë

Porsi trandafilë,

 

Çelin papritur,-

Në një tufë i përfshij!

 

Kam takim me Tokën

Dhe vij i gëzuar…

 

Me buqetën e gjurmëve

Të mia… në duar!

 

*Ylli, irida e syrit!

 * Shirat e flokëve të saj mbi kodrat e supeve!

 * Liqeni alpin në pyll si syri i kukumjaçkës së Minervës në muzg!

 * Shumëngjyrshmëri emocionale, si më rrethon kështu?

 * Kaloj në mesditën e shekullit, njëzetvjeçar, plot dëshira për jetën!

 * Njeriu albin, si një figurë në negativ fotografie.

 *Vita Contempletiva,-Vita Activa,-Dhe mes tyre,-Unë!

  Talenti s’është kapital, të depozitohet, si të hollat-në kohë!

*Ky muzg më futet në trup,-si infeksion hormonesh!

* Duart më zgjaten si udhë-në të Panjohurën!

* Sqepi i shkëmbit e mban një trandafil

* Tingujt e hapësirta të lokomotivave le të jehojnë-brenda fjalëve të mia!

* Në muzg, në ballkon,një zambak ndizet-si llambë e vogël neoni!

* Dielli u ndal në hapësirë si një sahat-që ju këput zemreku!

* Poeti eksploron minierat e yjeve.

 

* Globin s’e çan dot si një arrë kokosi!

 * Aparati ekspres i kafes si një avullore,që ka ardhur në port për të na çuar tej deteve.

 *Pse ky akrep sillet në fushën e orës-si kali në lëmë?

 * Gryka e këtij topi rrotullohet si një gjilpërë manjetike.

 * Ky kryq i kishës si shenjë matematikore midis Tokës dhe Qiellit.

 

 

NDOSHTA

Ndoshta kjo Hënë

Është molla

Për shigjetën

E Vilhelm Telit!

 

Fustani  asaj ju fry

Nga era,

Si një parashutë,

Që hapet befas!

 

Si t’i radhis

Yjet në qiell

Si tipografi shkronjat

E shtypshkronjës?

 

Si të shkruaj

Si të shkruaj

Gjithçka

Me alfabetin e yjeve?

 

* Bari mbuloi pllajën si një agim i gjelbër.

 *. Lulet mbushën pemën si pasagjerët autobusin në mëngjeset e punës.

* Anija ulej dhe ngrihej mbi dallgë si flamuri i kuq në duart e manifestuesve-në çdo 1 maj!

* Kali i zi i natës la pas,-la pas, patkoin e Hënës!

 * Ç’është ky peizazh me vetulla të habitura urash të lashta?

 * Tani nervat janë gati të më digjen-si rrjeti elektrik-nga një defekt në ndërtesë.

 * Dhe shpellat janë kafka dinozaurësh.-A do të ringjallen vallë, përsëri?

 *Dhe vezët e pulëbardhave janë si topa pingpongu-me të cilat s’ka luajtur-në shekuj askush!

 * Dhe fryhet vela e anijes-si balli i një hyjnie ilire!

 *Si t’i bëj yjet koleksion?T’i balsamos si fluturat?

 *Vetëm poetët janë turistët e kozmosit!

 

KRYQI

 

Kryqi mbi varr

Është si firma,

E përfundimit,

Në një dosje hetuesie!

 

Hëna si presa

E gijotinës,

Pret kokat e pafundme

Të Kohës!

 

* Malësori i Migjenit mban Arushën e Madhe si thes me misër!

 * Raketat kozmike –ashensorë të qiejve!

 * Këto ashensorë ngrihen njeri pas tjetritsi vagonët e një treni vertikal.

 *Dhe retë janë Akropoli i rrënuar në statuja të thyera!

 *Dhe palmat varen mbi mua si oktapodë jeshilë! Ç’tmerr!

 * Dhe Hëna është fokusi i një aparati kinematografik,-i jashtëtokësorëve,-të padukshëm dhe kuriozë!

 *Uji përplaset në shkëmb-si një shpend i kaltër.

 * Ç’janë këto hordhi, si gjarpërinjtë e Laokontit,-mbërthyer-mbas pemës?

 * Unë pi-djersën e shtrëngatave-dhe gjethet si flakë jeshile-e mbushin vetminë time.

 * Orari i trenave si një ushtrim i zgjidhur, algjebrik!

 *Numëratori i telefonit, rrotullohet, si timoni i një anijeje, sipas koordinatave.-Si timoni i një anijeje,-që udhëton për tek Ty,-tek Eldoradoja,-e Metaforave të Arta.

 * Harta e verdhë e lëkurës së tigrit-ku i ka të shënuara-Viset e Ëndërrimit?

 * Fenerët përpëliten si peshq të artë-te nata prej uji.

 * Thyej llambën e ndezur,pra zhduk siluetat-e hijeve në mure.

 * Mbi tasjerat e grilave gishtat e shiut-janë si të Mozartit.

 * Po tastat e bardha-dhe të zeza të pianos –janë shahu im muzikor!

* Pemët pa gjethe, -gardëroba bosh!

*. Pemët pa gjethe si stolat e kinemasë verore pa spektatorë!

* Shoferi i fliste, i bënte biseda timonit, si kalorësi kalit, në ecje.

* Pasqyra e rrumbullakët e murit shkëlqen si xhami i skafandrit të një polumbari të thellësirave.

* Nëna luan me këmbë mekanizmin e makinës qepëse si pedalet e një biçiklete të çuditshme, sikur udhëton, ikën larg, në viset e Imagjinatës, duke qëndruar në vend!

* Kush e shkul këtë rrënjë nga nëndheu si detari që e ngre spirancën e anijes para nisjes në detin e largët?

115. Ai ecte mbi Hënë, si në një film, me lëvizje të ngadaltë!

* O, të jetosh-qindra shekuj, pa ngrënë,-si një statujë mermeri!

* Kali fantastik i Diellit tërheq karrocën baroke të Natës.

* Ka kaq shumë yje, sa dy prej tyre, mund t’u japim emrat tanë, e dashur.

*Statujat si Merlin Monroja!-S’ju vjen turp-për lakuriqësinë- e tyre!-Brenda statujave-Koha ka ngrirë!-Jashtë tyre-njerëzit lindin dhe vdesin.

* Doganierë të shekujve!S’u kërkoni dot,-pasaporta,-statujave!

* Trokas me gishta tek argjenti kumbonjës i xhamit të dritares.

*Ah, këto pllaka gramafoni – konserva muzike dhe tingujsh!

* Fjala i mbeti në fyt-si ashensori-në katin e epërm!

*Hëna ngeli në fytin e natës-si një fjalë-e thënë përgjysmë!

* Era e ftohtë fluturonte si shtriga e përrallës mbi fshesë!

 

*Gëlltiste hapjet

Në grykë,

 

Si rruazat që futen

Në një gjerdan!

* Nga galeritë e arteve,-nga muzetë-dolën të tërë Xhokondat-dhe hynë në shtëpitë publike!

* Fijen e hollë të ujit tani e thurrte si një sixhade-vetë pellgu.

* Lokomotiva me projektorin e saj- ngjante si një aparat vigan, kinematografik,- gati për të na shfaqur filmin e lëvizjeve- të krejt jetës dhe Imagjinatës.

* Drita fosforike e eshtrave si e një baterie me katodë kocke.

* Kjo mollë, kjo kokërr mollë, mbase është pëllumbi mitik i fineut, që erdhi, mespërmes shkëmbejve Simplegate, që hapen dhe mbyllen me shpejtësi!

* Hefesti i bëri Prometeut një unazë nga hallka e zinxhirit, që të mos e harronte dënimin e tmerrshëm!

* Lulet e mimozave varen si fishekzjarre të artë, bimorë!

* Rrufetë janë rrënjët e zjarrta të ujit.

* Njeriu i sotëm, thotë Xhojsi tek “Uliksi” është surrogati i njeriut të lashtë.

*Sahati i murit, si një tabut i vogël, me kapak xhami, ka brenda Gishton, apo Pinokun e njëmijë fëmijërive të mia?

* E dashur, ti je më e bukur se çdo statujë, ti ke Jetën, statujat kanë Pavdekësinë.

*Muzika, Esperantoja tingëllore.

* Vetëm me muzikën do të ndërtohej Kulla e Babilonisë, që e sabotoi Zoti, duke i ndruar gjuhët fonetike njerëzve, por me muzikën do të merreshin vesh, do të kuptoheshin.

* Mund të përkthej, pa fjalor, gjuhët e matshme të luleve, të Diellit, tokës, pyjeve, muzgut, kometës, kështu jam poliglot, pa ditur asnjë gjuhë, kur përkthej natyrën dhe kozmosin.

* Kuajt përtypen, (sikur kanë në gojë çamçakëzë.)

* Pluhuri i luftërave shkundet pa zhurmë!-Imagjinatës-i merren mentë!

*Ai ju hodh kalit si vetëtimë e gjallë,-në formë njeriu!

*Drejt kontinenteve ngrihet si Batica Blu-Revolucioni!

* Me çizmet magjike të erërave i tejkaloj viset e Askundit!

* Hëna është frymëmarrje e detit, me baticat dhe zbaticat…

* Plugu shkëlqen si shpata.

 

* Vajzat e vogla kërcejnë me litar,-sikur luajnë-me vetë ylberin!

* Kërcimi tuist i erërave,në Kryeqytetet e botës.

* Pranvera vjen mbi një re të bardhë si turistët në aeroplanët e shpejtë supersonikë.

* Një malësor me transistor në qafë!-Ashtu si mali,që mban Hënën.

*. Trekëmbëshat e të varurve në Mesjetë tani më ngjajnë si Fjalëkryqe të pakuptueshme të Historisë.

• Shega, – qiell sferik, i gjelbër plot yje.

*Anija – mjellmë druri,-me krahë pëlhure!

*. Pylli është një Konsil-Patriarkësh biblikë,-me mjekrat e rrënjëve-nën dhe!

* Dunat e rërës,si Hëna treçerekëshe,-ose si patkonj,-të kuajve viganë të erës!

Nga shkëmbi i paragjykimeve si ta nxjerrësh ujin e arsyetimit?

 

*. Klithmat e hapësirta të lokomotivave.

*. Minatorët me llamba karbiti në ballë dalin nga miniera si një Tren i çuditshëm nga tuneli.

* Pemët e lulëzuara si një rresht me Hëna.

* Djersa e shtrëngatave kthehet në vesë.

*Ky sahat, si një farkë në miniaturë, ku akrepat si dy çekiçë farkëtojnë… Kohën!

* Vapori ulërin si një dem në arenë.

* Dhe shkrepi saldatriçja si një shtrëngatë në miniaturë.

*Fizarmonikat duket sikur qeshin, sikur shqyejnë gojën nga të qeshurit, pastaj i mbledhin buzët, sikur dëgjojnë diçka me vëmendje dhe kur askush nuk e pret qeshin përsëri me të madhe!

* Hapësira shkund krisma, – çfarë zbokthi!

* Sufleri del nga “xhepi” i kangurit të teatrit.

* Ah, Ferri i Dantes i mbushur me bashkatdhetarët e tij të vrarë më 7 prill 1939.

*Tingujt e sahatit përhapen-si pushi i luleve të fushës-kur u fryja në fëmini.

* Mendimet e mia përqendrohen drejt teje, e dashur,-si autobuzat e periferive-që takohen drejt qendrës!

* Ah, flokët e Hënës,të ngecura-tek drurët!

* Ai vuri kokën me dy duar mbi supe, me atë gjest, që romakët e lashtë venin përkrenaret mbi kokë.

 

ANIJA- KUSI SHTRIGE

 

Anija mbi zjarret

E stuhive,

Si një kusi

E shtrigës!

 

Me parashutën e bardhë

Të Hënës,

Zbret

Nata!

 

*. Hapësirat e magjepsura nga yjet e pafund!

 

* Rekrutët kur shihnin radiografitë, shihnin si do të ishin në brendësitë e varreve.

 

* Mjellma! Mjellma!-Dallgë e bardhë e ajrit!

 

* Doli lumi nga shtrati,si një dorë e tmerrshme,nga mënga!

 

*Pranvera është hidrocentrali që ndez mimozat!

 

* Balli i shpuar,nga gjemba rrufesh!

 

* Duart e Vjeshtës, të kanë kapur, prej flokësh, e dashur!

 

* Hëna është lambiku në laboratorin,e një alkimisti,a të Magjistarit Faust!

 

*Me këto gishta e shfletoj, Librin e Zhurmshëm të Detit, fletët e dallgëve, një e nga një…

* Erërat janë djepe ajri.

*Të vdekurve s’u lejohet rikthimi në jetë.

 

*1 korrik 1970, e mërkurë: Salvator Kuazimodo ka lindur në 20 gusht 1901 në Sirakuzë, babai i tij qe punëtor hekurudhash, vetë Kuazimodo ka thënë se poetët janë “Punëtorë ëndrrash”.

 

* Vura brylet e mia-te ylbereve,-mbi tryezë,-me kokën-në duar!

 

* Dhe mbreti i liliputëve i lidh shtetasit e vet,me lidhëset e këpucëve të Guliverit!

 

* Mbi çarçafin e bardhë të Ditës u shtrua batanija e Natës.-Dhe unë në shtrat!Ëndërroj pinguinët e Anatoli Francës.

 

* Ç’është ky zjarr, si një kërcim ritual,-indianësh,-krejt lakuriq?

 

* Nga mitra e horizonteve-doli kometa!

 

* Ah, fizarmonika e hapur dhe e skalitur-e tarracave-të Jugut!

 

*Me alfabetin e ngjyrave-të semaforëve hekurudhorë-e shkruaj çdo mëngjes-Poezinë e Udhëtimit…

 

* Sazani është një Hënë guri në qiellin ujor…

 

* Dhe fijet e tezgjahut janë shira përralle…

 

KAPELJA

Nata ulet e lodhur

Në një karrige.

 

Te gozhda e një ylli

Vë kapelen e vet të Hënës.

 

* Pranvera ulet mbi tastat, e tarracave të Jonufrës, si vajza e konservatorit, për një etyd të Mozartit.

 

* Rrugët vërtiten në fantazi si shiritat e magnetofonit!

 

* Homeri është shëmbëlltyra, e një Krishti pagan, me shkop në dorë në rrëpirat e Hadit.

 

*Ah, bluja muzikore, e pakapshme e detit.

(Vijon  në numrin e ardhshëm)