Bashkim Shehu: Pse Enver Hoxha nuk e dënoi Kadarenë

Se pari, njerezit qe kane respekt per vehten e tyre, nuk ia lejojne vetes te marrin mesime morali nga nje ish-vagabond i kohes se komunizmit dhe as nga djali i nje udheheqesi politik te se shkuares i cili ka qene pergjegjes per shume maskaralleqe. Historia nuk njeh asnje rast qe nje individ qe ben gangsterin deri ne moshen 30 vjec, pas kesaj te jete i vlefshem si predikues i moralit.
Gjeja tjeter qe doja te theksoja eshte edhe fakti se Kadare ka pasur marredhenie te vecanta me te rene e M. Shehut ashtu si me shume kurva te tjera te asaj kohe. Ky eshte nje fakt i njohur nga njerezit qe e kane jetuar ate kohe.

Propozim për 80 Vjetorin e I. Kadaresë
Si fillim vjen një urim nga zemra për Kadarenë, edhe njqind vjet plotë bereqet!
Asnjë nga tre arsyet e këtij artikulli nuk e argumenton mosdënimin e shkrimtarit tonë të madh Ismail Kadare nga Enver Hoxha. E para, njohjen ndërkombëtare të veprave të Kadaresë e bëri vetë regjimi (si për botime të tjera) për nivelin e tyre të lartë ideor, shkencor dhe letraro-artistik duke u kujdesur për përkthimin, botimin dhe shpërndarjen e tyre në të gjithë botën ku kishte ambasada shqiptare ose miq të Shqipërisë dhe këta ishin të shumtë. E dyta, Enver Hoxha nuk kishte arsye pse të merakosej për nevojat e Perëndimit për të siguruar Solzhenicinë të tjerë. Dhe e treta, kur doli libri “Dimri i Madh” emri i Enver Hoxhës ishte lartësuar me arritjet e jashtëzakonshme historike në industrializimin e vendit dhe me rolin dhe autoritetin e Shqipërisë në rajon dhe në botë në favor të paqes përfshirë konferencën e Moskës, Pashalimanin dhe daljen nga Traktati i Varshavës etj. Veprat e Kadaresë janë të frymëzuara nga ky realitet, ashtu siç jetonte populli, në valën e punës e të rritjes për të dy. Ato janë perla të një epoke plotë sakrifica të pranuara për ta bërë Shqipërinë një shtet të zhvilluar e të pavarur, siç u bë dhe u respektua nga bota.
Fakti që disa vepra mund të interpretohen në dy mënyra apo më shumë tregon pasqyrimin e karakterit universal të shtetit e të pushtetit në jetë dhe në letërsi. Ato janë njëlloj në të gjitha regjimet, dallohen vetëm nga fakti se kujt i shërbejnë me demokracinë dhe kë luftojnë me diktaturën.
Ndërsa nuk kishte asnjë arsye pse ta dënonte Kadarenë, Enver Hoxha kishte shumë arsye për ta promovuar atë, qoftë edhe për një libër të vetëm të Kadaresë që nuk e heq dot nga dora, që të jep krenari të ligjshme si pasardhës i një populli të lashtë me një histori të papërkulur, gjuhë dhe kulturë të pamposhtur nga ajo e pushtuesit, që ka mbijetuar e ka mbrritur në kohët moderne, një libër që përcjellë inteligjence shumë shekullore shprehur me dashuri dhe art sa magjepës për heroiken aq dhe stigmatizues për keqbërësin, një penë dinjitoze në vazhdën e treashëgimisë sonë kulturore.
Realiteti gjithmonë ka shumë pamje dhe Kadare i pa ato, ca më heret e ca më vonë, po askush, aq më pak ata që i peshojnë veprat letrare për klasifikime e çmime, nuk kanë të drejtë ta akuzojnë atë si shkrimtar oborri që i bëri elozhe pushtetit në fuqi apo vetë Enver Hoxhës sepse kjo do të ishte një gënjeshtër e madhe, një mashtrim dhe zgjidhet lehtë me një propozim: Kush akuzon për elozhe gjyqit mund t’i drejtohet që shpirtin ta qetësojë. Por që të mos turpërohet lapsin të marrë në dorë dhe në veprat e Ismail Kadaresë elozhet fantazëm të kërkojë, dhe t’i trumbetojë kur të zbulojë qoftë edhe një epitet, një figurë letrare, një frazë, një paragraf, aktivitet, opinion apo konkluzion që të mos jetë i vërtetë me gjithë përmasat letrare që merr. Dhe vetë Ismail Kadare e di këtë, ndryshe do t’u kishte vënë flakën atyre, por ato nuk kanë elozhe, ato kanë vetëm frymëzim demokratik popullor për çdo popull dhe lexohen me ëndje në mbarë botën.
Kush mban kapele kur sheh apo gjykon Kadaren duhet ta heqi atë e ta marrë shtruar se në këtë rast nuk kishte rëndësi çfarë ngjyre kishte pushteti, për sa kohë që pati mbështetjen e një populli të tërë në luftën për çlirim dhe në paqe për rindërtim e begatim. Ai që do të kuptojë dhe do të ketë kurajo letraro-artistke për të shkruar epilogun e asaj kohe deri në në vitin 1990, tashmë historike, do ta pasurojë letërsinë me disa tragjedi moderne të luajtura në kurriz të një populli të vogël me zemër të madhe. Kasandra.

Demo,s’te thashe gje ,por po qe se e ke nga nga ndonje ndjenje personale,apo te verteta qe ne nuk i dime,merr iniciative per rehabilitim.Fakti i thjeshte,qe nje horr,dhe burre k…ve si Bashkimi,kerkonte jape mend,ngarkohet te jape mend dhe te tjeret anatemohen,tregon se kandari nuk funksionon mire.Ato qe thote nje ish student per bashkimin e asaj kohe jane te verteta.Po ashtu nje komentues flet per betonizimin e buxhetit te shtetit nga i jati i Bashkimit,jane te gjitha te verteta.Se kujt i sherbeu mehmeti,se kujt i sherbeu Bashkimi ne ambasaden franceze te kohes le te behet analiza ne komisionin tend te rehabilitimit.E,sa per ata qe ka vrare vete Meti…C’te te them,ka njerez qe i dine me mire.

Për biografi apo letërsi?!
Sa mund t’i përshtatet ky shkrim me ide të stisura e të shplara 80 Vjetorit të Kadaresë!? E para, autori i këtij shkrimi as nuk e ka parë e as nuk e ka idenë si punohej në godinën e KQ të PPSH-s që bënë krahasime absurde. Ishte kërkesë e regjimit të kritikoheshin të metat, gabimet e shkeljet, e të përmirësoheshin ato në jetë dhe në letërsi e arte. Kjo na sjellë tek pika e dytë-regjimi nuk kishte frikë nga askush edhe për asgjë. Ndalimi i “Pashallarëve të kuq” i I.Kadaresë e tregon këtë. Ndërsa tek rasti i “Pallatit të ëndrrave” nuk është fjala për një pallat metaforik, por për një pallat real dikur diku që të shihej dallimi midis pushtetit shtypës që na mbajti 500 vjet në robëri dhe pushtetit popullor që gëzonte mbështetjen e plotë të popullit. Kështu është kuptuar dhe nuk ësht kundërshtuar nga njerëzit. Sa vepra të shquara letrare lexojmë e filma të fuqishëm perëndimor shohim shumica për kohën e shkuar që nga koha e skllavërisë dhe askush nuk i akuzon ato për “aludime, e qëllime të ngërthyer fshehurazi” kundër shteteve e shoqërisë së sotme.
Interpretimi i “Pallatit të ëndrrave” për të kapur në “gabim” Kadarenë na çon tek pika e tretë, tek mbledhja jashtë kohe e vitit 1982 ku R. Alia që kishte për detyrë të sqaronte shkrimtarin dhe pjesëmarrësit e mbledhjes, i kërcënoi ata në emër të Partisë nga pozita të paqarta, me një parullë që e kishim dëgjuar për njerëz që përdornin postin për veprime kundër pushtetit. Ky kërcënim duket si i lidhur me veprimet nën rrogoz për të bërë të pakënaqur sa më shumë njerëz, me pushtet ose jo, që i kapnin në gabime ordinere, (përveç atyre që e pësonin nga xhelozia karrieriste) dhe i dënonin me rrënjë e me bisht, për t’i pasur më vonë edhe si mbështetës të tyre, siç e pamë kur dolën nga burgu ose internimi e që shpërblehen mirë për vuajtjet e tyre edhe sot se janë edhe të shkolluar. Sipas kësaj logjike e pune me qëllime të ngërthyera fshehurazi, po të përdorim shprehjen e autorit, njerëzit duhej të jetonin me frikë dhe të pranonin çdo bashkëpunim dhe Kadareja, letrarët e artistët nuk bënin përjashtim.
Nëse ishte fjala për një monument letrar përjetësues, ai , “Dimri i Madh”, ishte bërë i përbotshëm tashmë. Nuk vlen si argument.
Vetëm e vërteta, pena e tij e artë dhe aftësia gjeniale e shkrimtarit tonë të madh Kadare për të sjellë para publikut tonë dhe atij botëror vepra letrare magnetike dhe udhërrëfyese jo vetëm nga përvoja historike e vendit tonë, por edhe e vendeve të tjerë në kohë të ndryshme, duke filluar që nga Greqia e lashtë, e nderojnë përvjetorin jubile të Kadaresë. Kasandra.