Drejtësia në bankën e provës

Nga Bedri Islami

Në ditët e fundit, pas një ecurie të pazakontë, që shtrihej nga përgjimet e para të klanit “Habilaj”, në shtetin fqinj, ku u dhanë dënimet pa vonuar, deri tek salla e Parlamentit shqiptar, ku ishte ish-ministri i Punëve të Brendshme, Tahiri, pas shtyrjeve dhe debateve në sallën e gjyqit, ekipi i prokurorëve që ka hetuar çështjen “Tahiri”, më në fund dha verdiktin e tij, duke e shpallur atë fajtor dhe duke kërkuar një dënim prej 12 viteve, që pas kërkesës për gjykim të shkurtuar, konvertohen në 8 vite.

Është hera e parë një Prokuroria kërkon dënimin e një funksionari të lartë të shtetit, i afërt me shefin e qeverisë dhe njeriu që mendohej se mund të ishte njëri nga dy pasuesit e mundshëm të tij.

I shpallur i pafajshëm në shtetin fqinj, më saktë, i pahetuar, ai mund të dënohet tashmë në shtetin e tij, ku për sa kohë konsiderohej ministri më i suksesshëm i Punëve të Brendshme dhe dora e fortë e shefit të qeverisë.

Nuk e di nëse ai është fajtor apo jo, nëse ka prova të sakta kundër tij a jo, ashtu si nuk e di se çfarë në të vërtetë ka ndodhur. Në sallën e gjyqit gjithnjë janë përplasur prokurorë, hetues e gjyqtarë, avoketër dhe të akuzuar, por kësaj here është diçka e veçantë.

Por, ajo që bën më shumë përshtypje, në këtë përplasje të herës së parë, është fakti se Prokuroria, më në fund kërkoi dënimin për një ish-zyrtar të lartë dhe ndryshe nga sa pritej, media heshti, nuk ndjeu në gjithë këtë veprim se mund të ishte një fillesë ndryshe.

Të paktën për t’i dhënë zemër atyre dhe për të vënë në balancë qëndrimin e saj me atë të gjykatës, e cila nuk ka pse të ndikohet nga ajo që mund të ushtrohet mbi të.

Heshti për shumë arsye, por njëra mbetet themelore: E mësuar që drejtësia të jetë levë politike, gjithçka mund të përsëritet. Në fakt, drejtësia është vënë në bankën e provës. Ajo nuk duhet të ndikohet nga asgjë, absolutisht, vetëm nga e vërteta, por këtë e dinë ata që janë pjesë e këtij proçesi.

Dhe kjo ringre të njëjtën çështje: Ndërlidhja mes politikës dhe drejtësisë.

Nëse sistemin e drejtësisë e krahasojmë me një peshk lëvizës, që të rrëshqet nga dora, atëherë duhet thënë haptas se ky peshk është qelbur nga koka. Që nga organet më të larta të këtij sistemi, në majën e piramidës dhe duke zbritur poshtë vërehet se edhe pasuria shkon në zbritje. Sa më lartë të jesh në këtë piramidë, aq më i fuqishëm je financiarisht dhe aq më i lidhur je me pushtetin. Sikur asgjë tjetër të mos kishte provuar Vettingu, kjo do të ishte e mjaftueshme. Mbi 90 për qind të të përjashtuarve nga sistemi i drejtësisë kanë pasur probleme me drejtësinë, kanë fshehur të ardhurat dhe, çuditërisht, shumë prej tyre kanë marrë dhurata nga prindër pensionistë, nga motra e vëllezër jashtë shtetit, që për vete banojnë në shtëpi me qira, nga vjehrra, e sidomos nga kunetër. Të quajturit të ndershëm, ishin shumë më paktë dhe jo pa hijet e dyshimit.

Përjashtimet vetëm se sa vërtetojnë aksiomën, të cilën e njohin edhe specialistët e huaj, të cilët kanë ardhur për të qenë monitorues të Vettingut dhe për të luajtur rolin e domosdoshëm të atyre që kanë investuar jashtëzakonisht shumë në reformimin e sistemit të drejtësisë.

Asnjëherë më parë dhe në asnjë rast, edhe kur situatat kanë qenë ndoshta tejet më të vështira, Bashkimi Europian dhe Shtetet e Bashkuara, veç e veç e së bashku, nuk kanë investuar e insistuar më shumë se sa në rastin e reformimit të këtij sistemi. E kanë bërë këtë më shumë e më fort, edhe se vetë struktura e qeverisë dhe objektivat e saj, kanë dalë “nga vetja” në raste të veçanta, kanë tejkaluar edhe rolin e tyre si ambasadorë, pra përçues mesazhesh, ia kanë lejuar vetes të jenë konkretë dhe të citojnë emra, ngjarje e struktura, u kanë hyrë debateve me struktura të veçanta të drejtësisë, deri tek prokurori i përgjithshëm, e shumë shpejt është e mundur të të sillen edhe nga Kryeprokurorja e Përkohshme e Përgjithshme, pra, si rrallë-herë, i kanë futur duart deri në brryl, si nuk ka qenë e menduar.

Tani, ata, të gjithë që nuk e përceptojnë dot se si mund të jenë jashtë lojës gjithë mundi dhe investimi i tyre, po ndeshen para një muri, të quajtur Vetting dhe i cili, si është thënë shpesh-herë, edhe nga monitorues seriozë, do të bëhet sipas vendit, pra, sipas kokës festen, një lloj Vettingu alla shqiptar, që mund të prekë ashklat e korrupsionit, por jo masat e tij. E meta e tij, deri më tani, se nuk filloi nga ata që njihen botërisht si gangrenë e drejtësisë, me metastazat e saj deri në ish-Këshillin e Lartë të Drejtësisë, ndër ato që me një fjalë të përbashkët, mund të quhej gjingjonizmi i drejtësisë, apo një farë allamanizëm, degët e të cilëve janë ende të shtrirë në drejtësi dhe po bëjnë kërdinë me vendime fatale.

Të pranosh që sistemi i drejtësisë duhet të reformohet dhe që Vettingu vetëm sa ka hedhur disa hapa fillestarë, do të thotë të pranosh një të vërtetë, e cila ka rrezikun të zhbëhet dhe të përfundojë një stuhi në gotë uji. Ç’ka do të ishte e dëshiruar nga një klasë politike, oligarke, e lidhur me pushtetin gjyqësor, si vëllezër siamezë dhe që duke mbrojtur ata, mbron edhe veten.

Megjithë paralajmërimet e dikurshme e të bujshme të Kryeprokurorit të Republikës, zotit Llalla, në çdo fillim shtatori, se së shpejti do të ketë arrestime të kokave të mëdha, pa përjashtuar edhe ato të politikës, shtatorët kanë shkuar, ka ardhur ky i vitit 2019, dhe mjerisht, drejtësia ka kërkuar vetëm një çadër për shiun e djeshëm, pra ka kërkuar “shkaqet” përse nuk janë bërë ato që janë thënë. Nuk mendoj se në kohën e tij, zoti Prokuror i Përgjithshëm ka folur në erë dhe thjeshtë nga dëshira për një sensacion medial. Ashtu si është e vështirë të kuptohet heshtja e tashme e Prokurorisë së Përgjithshme. Vetë posti i Prokurorit të Përgjithshëm është tejet serioz dhe të dhënat që ka mbi tryezën e punës janë shumë herë më të fryra se sa mund të mendohet. Njeriu që nuk “përtoi” t’i përvishet ambasadorit amerikan, ç’ka nuk kishte ndodhur kurrë më parë, vetëm nga Berisha, por kurrë nga një kryeprokuror, e aq më tepër në një situatë të tillë dërmuese, nuk ka thënë gjithçka nga mendja e tij, apo se ashtu ia deshi qejfi. Por Llalla iku, për të gati u bë luftë, por pas largimit të tij, u bë paqja, dosjet e mëdha janë strukur, heshtja ka mbuluar gjithçka dhe politika i është vërsulur drejtësisë për ta nënshtruar. E, së bashku me të, edhe media!

Nuk është gjyqësori, në të gjithë shkallët e strukturat e tij, që ka ndërtuar një klasë politike të mbrapshtë. Është politika që i ka lejuar të ndërtojnë shtresat e tij mafioze. Dhe ja ka shpërblyer me “besnikërinë” e pamatë, që mes të tjerave është sot e shfaqur në krijimin e një klase të veçantë, e cila, aq sa është politike, aq është edhe pjesë e oligarkisë. Kjo oligarki e drejtësisë po bie, por s ëbashku me të, nuk bien dot mendësitë e shërbimit politik.

Pasuria e vënë nga gjyqtarët e prokurorët ka qenë alibia e politikës, por nëse politika u ka hapur dyertë sa për të futur këmbët në pisllëqet e bizneseve, vetë sistemi i drejtësisë i ka shkelmuar ato, i ka hapur kat më kat dhe është bërë pjesë e oligarkisë së fshehtë, që është edhe më e rrezikshme, pikërisht sepse ka në duart e saj ligjet. Ka qenë e vështirë të mendohet, por ndodhi, me të drejtë a jo, kjo nuk është e rëndësishme tani për tani, që krerët më të lartë të gjyqësorit e të prokurorisë u larguan nga funksioni i tyre.

Shembulli më i jashtëzakonshëm se si politika dhe gjyqsori bëhen një është ai i vëllezërve Frroku. Mark Frroku ishte deputet në legjislaturën e shkuar, i vëllai i tij, Arbeni, do të akuzohej dhe më pas do të dënohej me burgim të përjetshëm për vrasjen e një komisari të lartë të Policisë së Shtetit. Ndërsa vëllai i parë ishte në ulëset e shumicës qeverisëse, tjetri rrinte me grupin “Çiftelia” të Ministrisë së Brendshme. Ndërsa i pari ishte i dënuar, ose të paktën i ndjekur nga drejtësia belge, tjetri, në fillesën e gjykimit do të shpallej i pafajshëm. Më pas do të dënohej me burgim të përjetshëm. Një natë para dhënies së dënimit do të largohej nga Shqipëria. Drejtësia shqiptare asnjëherë nuk e analizoi si duhet përse mes dy dënimeve kishte një ndryshim kaq drastik, kush dha verdiktin e pafajsisë dhe cilët dënimin me burgim të përjetshëm; mbi të cilat të dhëna u nisën të parët dhe cilat ishin konkluzionet e vendimit të dytë, si ndodhi që një natë para dhënies së vendimit njeriu, që do të mund të dënohej kishte dijeni dhe largohej nga vendi.

Nëse ky ishte shembulli nën prokurorinë Llalla, heshtja e rënduar mbi çështjen e tenderit të “Unazës”, apo tenderë dhe proçese të tjera të rënduara, tregojnë se rruga që po ndiqet është e njëjtë, nënshtrimi i gjyqësorit nga politika dhe vënia në shërbimin e heshtur të tij. Disa dosje të mëdha dhe të bujshme ende nuk janë hapur, deklarime presidenciale për djegien e Kuvendit , që do të kishin tronditur çdo shtet demokratik, merren si deklarime politike, ndërsa në të vërtetë duhej vënë alarmi. Në diskurse politike mediale vritet për krime e kriminelë, për mashtrime e uzurpime dhe askush nuk e di nëse janë të saktë apo thjeshtë një lojë politike, që tek ne, mbetet gjithnjë e pandëshkuar, derisa ka marrë të drejtën e bashkëjetesës me të vërtetën.

Lidhja e politikës me drejtësinë për të aministruar krimin është e pafalshme dhe nëse ka ndonjë rast kur gjithçka është e dyfishtë është pikërisht kjo simbiozë, që ka grryer themelet e shtetit.

Përgjegjësia e gjyqtarëve dhe prokurorëve për pasuritë e vëna  , pasuri të cilat janë paturpërisht të mëdha, por jo në të gjitha rastet, sepse edhe aty shfaqet shkalla e ndershmërisë, është jo vetëm përonale, por edhe e strukturave drejtuese.

Në kohën e presidencës Nishani, si kurrë më parë, ndërhyrja në gjyqësi e politikës, ishte skandaloze. Emërimet e të “dashurve” të ish familjes kryeministrore, të vajzës apo të djalit, përmes Nishanit, u bënë ashtu si dekorimet…të një pas njëshme, pa asnjë lloj arsyetimi dhe aftesie. Thjeshtë e vetëm se ishin bartësit e politikës dhe, duke qenë pasvija e saj goditëse, ata morën atë që u ishte premtuar..pasuri të paturpshme.

Nëse presidenti Meta nuk e ka më atë fuqi vepruese, pasi Këshilli i Lartë i Drejtësisë nuk ekziston më, kjo nuk ka ndryshuar asgjë në përcetimin e drejtësisë.

Në të gjithë shkallet e drejtësisë më të pasurit dhe që as pasurinë nuk mund ta justifikojnë janë pikërisht gjykatësit e prokurorët e Tiranës, ku janë edhe bizneset e mëdha, por edhe ku është Gjykata e Lartë; aty ku politika është vendimmarrëse dhe ndërhyrja është e gjithëfarshme. Pas tyre, ose në një shkallë me to, janë gjykatësit dhe prokurorët e rretheve dhe qyteteve ku çuditërisht ka edhe dogana, ku edhe mundësitë e përballjes me ligjin janë më të mundshme, ku shkeljet janë më të zakonshme dhe mundësia e vlejles është e zakonshme.

Janë pikërisht këto njerëz që më pas, jo rastësisht, promovohen dhe delegohen në instanca më të larta të sistemit të drejtësisë . Të duket sikur sa më e madhe të jetë pasuria e njerëzve të drejtësisë, aq më i lartë është edhe promovimi i tyre në instanca të larta. Nëse paraja shpon detin, në këtë rast ajo shpon detin.

Pasuria e gjyqtarëve të Tiranës është katër deri në dhjetë herë më e lartë se e gjyqtarëve të Pukës dhe shumë më e lartë se e gjyqtarëve të Skraparit apo të Kukësit. Pasuria e deklaruar, e patundshme, e gjyqtarëve dhe prokurorëve të Durrësit është shumë më e lartë se sa e atyre të Beratit apo të Gjirokastrës. Promovimi i gjyqtarëve të Tiranës në instanca më të larta është shumë herë më e favorizuar se sa e atyre të Ersekës apo të Lushnjes. Pjesa e gjyqtarëve dhe e prokurorëve nga Tropoja, sidomos në periudhën berishiste e nishaniste është shumë më e favorizuar nga pushteti, njëkohsisht nga pasuria, se sa kolegët e tyre gramshiotë. Nëse në Shkodër mund të gjesh prokurorë si Agron Bushati që jeton në një shtëpi me qira, në Tiranë dhe në Durrës kolegët e tij kanë dhënë me qira disa banesa, lokale, dyqane dhe mund të fshihen jo rastësisht pas pronarëve të hoteleve dhe restoranteve të mëdha.

Po të ndjekësh burimin e pasurisë së gjyqtarëve dhe prokurorëve, jo rrallë herë, burimi është qesharak, ndërsa pasuria e mahnitshme, marramendëse.

Burimi kryesor, i deklaruar, është paga mujore, e tyre dhe e familjarëve. Të zakonshme, të qëndrueshme për një jetë normale, por jo për një ngrehinë të tillë pasurie.Me një pagë të tillë nuk ndërtohen as hotele, as vila, as shtëpi me qira nk jepen, as udhëtime të shpeshta jashtë shtetit nuk bëhen.Ka prokurorë që gjatë një viti bëjnë deri në 10 udhëtime të shtrenjta familjare. Me çfarë të ardhurash, cili është financuesi i tyre. Edhe kur dëshmohet rasti, drejtësia hesht.Sepse, nëse e keqja ndodh brenda vetes, ajo mbyllet. Kjo ndodh në Durrës, në gjykatën e atjeshme, në Elbasan, ku njëra dorë lan tjetrën, por të dyja sëbashku nuk mund të lajnë fytyrën.

Është qesharake kur në deklarimet e pasurive mund të lexosh se gjyqtarë të veçantë e prokurorë të shumtë kanë marrë kredi në bankat e vendit për të shlyer kredi të mëhershme. Njëlloj sikur dora e majtë t’i japëborxh së djathtës.

Vetingu , jo vetëm nuk do të ishte i plotë, por jashtëzakonisht i mangët, sikur të mos shoqërohet me hetim administrativ, të thellë, serioz dhe pas asnjë paragjykim e ndjenjë largësie nga e vërteta, për karierën dhe promovimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve, gjithë sistemit të drejtësisë. Për shembull, duke i kërkuar ndjesë, çfarë meritash kishte Gjin Gjoni që bartet në Këshillin e lartë të Drejtësisë dhe askush nuk merr përsipër të hetojë për pasurinë milionëshe të tij. Në çfarë kriteresh janë bërë emërimet në shkallë të larta të figurave të caktuara të drejtësisë. Çfarë meritash kishin, përse u dalluan, në çfarë studimesh kanë qenë pjesë, sa përqind evendimeve të tyre nuk është kthyer pas nga organet më të larta të drejtësisë, në cilat çështje kanë dështuar…Rasti skandaloz, kur 300 dosje flenë në sirtaret e sekretarisë dhe nuk bëjnë më tej, është ndoshta më i dukshmi, por jo i vetmi. Pikërisht se janë promovuar gjyqtarë e prokurorë të tillë, që në disa raste janë vemjet e pasmbetura të politikës, kami pasur edhe raste të përgjakshme, si me gjyqtaren Hafizi, ku një njeri i endos bashkëshortes armën në grykë, e kërcënon se do e vrasë, e ndjek, dhe në fund dënohet në mënyrën më qesharake të mundshme, për armëmbajtje pa leje. Cili ishte profesioni i tij: tregtar, biznesmen. Si mund të dënohej ndryshe me këtë gjykatë që kemi, që ende sot dosjen e tij nuk e ka mbyllur, duke mos e dërguar për rigjykim…

Sistemi i drejtësisë është në udhëkryqin e tij: do të bëhet një herë e mirë apo do na fundosë një herë e mirë.

Do të jetë ai si në peshoren e famshme, sy mbyllur, apo një levë goditëse në duart e pushtetit?