E vërteta e mbinjeriut “Cipras”

Ndikimi i mbinjeriut në jetën e një populli është një pasqyrim i gabuar i realitetit në mendjen e njerëzve të atij populli. Hosanatë për mbinjeriun duket se janë shtuar dukshëm në Shqipëri, pas fitores së Aleksis Ciprasit, dhe e partisë së tij, në zgjedhjet e fundit parlamentare greke. Shumëkush po lutet me qiri në dorë që një mbinjeri i tillë të dalë edhe në skenën shqiptare.

Dëshira për diçka të tillë mund të quhet padyshim e sinqertë, pa i hyrë thellë nëse ata që e kanë këtë ndjenjë janë të majtë apo të djathtë (Në fund të fundit, koalicioni i Ciprasit është me një të djathtë jo edhe aq të qendrës). Është e qartë se një ndryshim mesa duket i madh, aq sa mund ta quajmë një revolucion politik, është tepër tërheqës, thjesht për faktin që ndodhi, për faktin që ata që e bënë ishin aq të fuqishëm saqë përmbysën tradicionalen, rendin e gjërave që dukej natyral dhe i paracaktuar.

Cipras dhe partia e tij fillimisht pushtuan të majtën greke, duke defaktorizuar PASOK-un, dhe tani pushtuan parlamentin e qeverisjen, duke mundur bindshëm, ndonëse jo me nokaut, Demokracinë e Re. Cipras dhe shokët e tij fituan duke i bërë sfidë Brukselit dhe Berlinit, aspak duke u fshehur, por duke luftuar thuajse ndaj “Zotave”. Davidi e mundi edhe një herë Goliadhin!

Është herët të thuhet se çfarë do të mundet të bëjë Ciprasi dhe Syriza në Greqi, madje nuk është aspak objekti i shkrimit. Interesi kryesor i shumicës dërrmuese racionale, dhe të pakënaqur, të shqiptarëve është nëse do të mundet që një parti dhe një kryetar partie t’i kundërvihet me sukses “establishmentit” tonë, rendit tonë natyral të gjërave?

A do të mundet të thyejë një duet të partive kryesore, që ia kanë dalë të mbysin që në vezë çdo rival, që mbajnë brenda tyre misterin e “Katovicës”, të planifikimit shtetëror (tashmë jo socialist) të ndarjes së pushtetit politik dhe ekonomik në këtë vend. A do të mundet një forcë e re politike të shkatërrojë kafazin ku jeton politika aktuale, arenë e përcaktuar për të, jo vetëm nga Uashingtoni e Brukseli apo Berlini, por edhe nga Londra, Roma, ndoshta deri diku nga Ankaraja apo Parisi?

E vërteta është që shoqëria shqiptare deri tani ka qenë tejet konservatore, duke ruajtur formacionet sunduese majtas e djathtas, po ashtu siç ishte edhe gjatë sistemit monist, ku një udhëheqës sundoi nga fillimi deri në fund, madje edhe pas vdekjes. Kemi qenë ndryshe nga Polonia, Çekosllovakia, Hungaria, Rumania dhe, deri edhe Bullgaria, pra nga ato që quheshin “demokraci popullore” dhe që ishin më pranë nesh në sistemin politik. Në të gjitha këto vende elitat komuniste drejtuese u ndryshuan herë pas here dhe, pas vitit 90-të, u ndryshuan edhe elitat politike të pluralizmit, me parti të djathta e të majta që arritën majat dhe pastaj u shkërmoqën.

Gjithsesi, do të ishte e padrejtë të merrnim shufrën e t’i binim shqiptarëve majtas e djathtas, duke i quajtur si të prapambeturit e Europës, të botës po e po. Nëse do të silleshim kështu, do të tregonim jo vetëm mendjemadhësi e arrogancë, por edhe mangësi të madhe në formimin tonë politik e shoqëror.

Greqia, meqë po flasim për Ciprasin dhe Syrizën e saj, ka një histori tjetër, që është bërë e mundur nga rrethana krejt të tjera nga ato shqiptare. Greqia fitoi pavarësinë gati 100 vjet përpara Shqipërisë, duke pasur një trashëgimi tepër të largët, por me ndikim shumë të fuqishëm në Europë, siç ishte ajo e grekëve të lashtë.

Kur shqiptarët kishin detyrën parësore historike të ruanin veten dhe të krijonin shtetin autonom, e më pas atë të pavarur, grekët i kishin kryer këto punë me kohë, të mbështetur nga Rusia në një anë, dhe Anglia në tjetrën. Në 1879, kur shqiptarët luftonin për trojet në Hot e Grudë, Plavë e Guci dhe Ulqin, grekët bënin grevat e para të punëtorëve të porteve në ishullin e Sirosit, duke kërkuar rritje rroge dhe ulje të orëve të punës nga 10 në 8.

Liberalët dhe socialistët e parë kishin depërtuar në Greqi që në atë kohë, në një vend ku njerëzit (të paktën një pjesë e popullsisë) kishin hyrje-dalje të mëdha me Europën, falë traditës së tregtisë detare, falë afërsisë së besimit të krishterë, jehonës së historisë së vjetër të Sokratit e Plutonit, dhe falë vijës jashtëzakonisht të gjatë bregdetare.

Pavarësisht dinastive politike, kryesisht djathtas, por më vonë edhe majtas, në Greqi u krijuan dhe u zhvilluan sindikatat e punëtorëve, paraardhësit e formacioneve politike si ato që përbëjnë Syrizën sot. Kjo bëri që lëvizja punëtore të përballonte përpjekjet përçarëse të pushteteve dhe të ndihmonte në krijimin e një lëvizjeje të fuqishme të rezistencës gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Rezistenca nacionalçlirimtare greke pati (natyrshëm) karakter shumë më tepër punëtor dhe qytetar sesa ajo shqiptare. Nuk mund të ndodhte ndryshe, pasi Shqipëria ishte një vend thellësisht agrar, me 80-90 për qind të popullsisë që jetonte në fshat. Rezistenca në Greqi u shtyp nga ndërhyrja britanike dhe (ndoshta) nga marrëveshjet në tavolinë mes Stalinit dhe Çërçillit, si dhe nga prishja e Jugosllavisë me Bashkimin Sovjetik, ndërsa rezistenca në Shqipëri pati kushte të favorshme, sipas të gjitha gjasave, nga marrëveshjet politike të kohës.

Sindikata më e madhe e punëtorëve, GSEE, pati udhëheqje fuqimisht të majtë në periudhën 1945-1949, lidership që u largua vetëm me vendime gjyqësore. Kjo luftë e ashpër i dha formë politikës greke deri në ditët tona. Syriza nuk është pra diçka e dalë nga asgjëja dhe Ciprasi nuk është një mbinjeri që rastësisht doli në mes të popullit të tij, për ta udhëhequr sipas ideve të tij sipërore e të ndritura. Në të kundërt, fuqia e tij erdhi nga ajo pjesë e madhe e popullsisë që ndan bindje të njëjta ose thuajse të njëjta me të.

Edhe në Shqipëri do të vijë një ditë fenomeni Cipras, veçse më parë ai do të duhet të gjejë bazën e vet politike. Lëvizja punëtore greke ka në traditën e saj prej shumë dekadash, qindra greva të përvitshme, me pjesëmarrjen më të ulët rreth 150 000 vetë (1983), dhe më të madhen në mbi 2 milionë vetë në 1990-ën, e ndoshta edhe më shumë në vitet e krizës së fundit.

Shoqëria shqiptare, që është futur shumë më vonë në rrugën e urbanizimit, këto arritje mund t’i ketë pas shumë e shumë vitesh, por padyshim që do t’i ketë. Dy sindikatat e mëdha greke, GSEE dhe ADEDY, kanë përkatësisht 600 000 dhe 200 000 anëtarë, ndërsa për sindikatat shqiptare as nuk ia vlen të flasësh sot.

Rritja e ndërgjegjes së shumicës dërrmuese të njerëzve nuk arrihet duke folur për këtë shumicë nga studiot mediatike me ajër të kondicionuar, me kostumet e shtrenjtë dhe ndjenjën e supremacisë së lindur, por duke jetuar pranë barrakave, skamjes, halleve ulëritëse të atyre që nuk arrijnë dot të kenë as kushtet më minimale të jetesës, që lihet jashtë dritës së dijes dhe të shpresës.

Pavarësisht deklaratave dhe ndoshta veprimeve ‘antishqiptare’ të Ciprasit dhe partnerëve të tij populistë në qeverisje, ndikimi politik i fenomenit “Cipras” do të jetë tepër i rëndësishëm për shumicën e shqiptarëve. “Vulgu” dhe “rruga” do të mësojnë se bashkimi bën fuqinë, se nga lëvizja sindikaliste lind pushteti politik që sjell ndryshimin.