Edhe ti, Kosta? (Replikë për mësimin e historisë së fesë)

Prof. Dr. Hulusi Hako

Shkrimi me titullin shqip e latinisht “Historia e fesë: Një terra incognita?” (DITA, 22 prill), i Kostës (Barjaba), sa i shkurtër e i thjeshtë (vetëm në 4 paragrafe), gati në manierën e një instruktimi apo rregulloreje orientuese, vjen në këtë debat të ndezur, si mbështetja dhe “argumenti” më sinjifikativ për qeverinë. Se flet këtu një profesor sociolog i afirmuar, një akademik, (mbase jo dhe në emër të vetë Akademisë së Shkencave), po asaj s’i lë më shans të prononcohet, mbasi ajo atë ka figurën më kompetente, një sociolog erudit, që ka dalë në orbitë. Pyetja e secilit prej nesh “pse s’foli më parë shkenca, që ta orientonte politikën në këtë pikë”, mbetet e natyrshme, por politika jonë u tregua më e shkathët për ta induktuar shkencën, apo për ta bërë atë të kërcejë sipas daulles së vet. Dhe, kur flet politika, konformizmi është sheshit. Se sociologu që i përket Akademisë tjetër, Fatos Tarifa, del publikisht kategorikisht kundër marrëzisë qeveritare. Po të ishim në Mesjetë, këto dy personalitete, (ndër miqtë e dashur për mua), do të përfundonin në duel për këtë çështje madhore të mendimit e pozicionit shkencor. Kë të dëgjojë e nga të anojë lexuesi i thjeshtë?

Ah, moj qeveri, e hodhe dhe një gur si kryqin në lumë, po kush do ta nxjerrë, si do të ndahet kjo punë?

Debatin e shpërthyer, Kosta e quan “një rast të mirë për të ekspozuar erudicionin dhe dijet enciklopedike mbi raportin midis besimit dhe shkencës, shkollës dhe fesë, besimit dhe moralit etj.” Dhe sugjeron shmangien nga arsyetimet teorike, prandaj vetë ai fokusohet “në disa çështje praktike”. Po a janë vërtetë “çështje praktike” ato që trajton e zbërthen ai në vijim? Jo! Ato tingëllojnë si teori e teorisë, si filozofi e pedagogjisë. Pohimi i tij, i dalë në manierën iluministe, se “njohuritë mbi historinë e fesë janë të dobishme për fëmijët shqiptarë”, është orientim bazë teoriko-pedagogjik me nëntekstin se ti moj shkolla jonë, ku ke qenë më parë që na e ke lënë  historinë e feve si një vrimë të zezë, një “tokë të panjohur” (lat. “terra incognita”),  Pa shikoni, feja shekullore ka marrë dhenë, ajo ka në dispozicion një aparat marramendës, edhe shkolla e akademi teologjike, po vetëm shkolla publike shqiptare, në shekullin e 21, do ta rizbulojë atë, do të tregojë fytyrën e vërtetë, do shpërndajë mjegullën e keqkuptimet që janë krijuar për të, kur ajo në krejt thelbin, përmbajtjen dhe funksionet, është vetë mjegulla shpirtërore-dogmatike më e dendur, është “keqkuptimi” apo shtrembërimi botëkuptimor më i llahtarshëm, i përmbysur. Më tej autori gjen fjalë e fraza që “tokën e panjohur” të kthejë në “tokë të premtuar”, e cila u paska munguar padrejtësisht fëmijëve shkollarë. Le të hapen dyer e dritare të shkollës, le të “kontribuojë ajo në perceptimin dhe konsolidimin e pozitivizmit të fesë, qasjet e ndryshme nëpërmjet të cilave fetë kanë shërbyer njerëzve”.

Na lind pyetja: Mos është pak dhe i paaftë aparati klerikal që duhet përdorur edhe shkolla si një repart bojaxhinjsh për t’i hequr ndryshkun? Apologji, mbrojtje dhe avokati më të rafinuar se kjo, sot, në shekullin e 21, klerikalizmi dhe dogmatika fetare s’kanë parë e dëgjuar. Ndërsa teologjia dhe klerikalizmi po hyjnë gjithnjë e më thellë në një krizë rënuese; sociologu ynë i thotë armatës klerikale, “mbahuni burra, funksione të mëdha keni, një e ardhme e sigurtë ju pret!”. Pohimet në vazhdim se “nxënësit nuk do t’i qasen fesë si besimtarë, as mësuesit  nuk do të trasmetojnë dogmat fetare”, janë manovrime dhe lojë fjalësh e rrezikshme. Kur na thotë “besimet fetare janë pjesë e qytetërimit”, element i tij, kur heq dhe paralelizëm të këtij elementi me përbërësit integralë e të mirëfilltë të qytetërimit si filozofia, letërsia, artet, etika, legjendat e mitet, dhe gjithçka tjetër të kulturës shpirtërore e materiale, këtu i ka nxjerrë brirët e fedashjes, nostalgjisë e debulesës për pjellën më primitive, i bindur dhe i sigurtë në këtë pozicion të vet profetar dhe proqeveritar, se paska një “Histori feje” të dobishme, pa të cilën u krijoka një vacuum në formimin shkollor, më tej ai bën, pyetjen retorike: “Ku më mirë se në shkollë mund të mësohet historia e fesë?” Me këto të lë të kuptosh se përsa informohen nxënësit aktualisht për besimet fetare nëpërmjet historisë së përgjithshme, të epokave dhe popujve, nuk janë ato që duhen, nuk është qëlluar në shenjë. Jo vetëm kaq, po ai dallon dhe burimet e ndryshme të këtij edukimi, që paskan qenë të ndryshme, midis të cilëve vë në shenjestër atë ateist, me fjalët: “Kur feja u vu në qendër të agresionit ideologjik komunist”, ku “shkollave shqiptare iu imponua të vendoseshin në rreshtin e parë të frontit të luftës kundër konservatorizmit, siç e quante regjimi”. Një frazë e papërgjegjshme për shkollën moniste, një insinuatë dhe gjykim i shpifur. Sikur sociologu ynë të analizonte si është imponuar e imponohet feja, sikur të kujtonte idenë e ish-profesorit të vet, të ndjerit Hamid Beqja, për indoktrinimin fetar, jo vetëm nuk do t`i binte në qafë ish shkollës moniste, në këtë farë feje, po do të bënte vlerësimet përkatëse. Vallë të mos kuptojë, se shkollën laike e përshkon botëkuptimi materialist-ateist?! Në fund të fundit, që të futësh fenë në shkollë, duhet t`u provosh nxënësve edhe qënien e njëfarë zoti, përndryshe, me këtë mozaik fetar, me degë, rryma e sekte dogmatike, me dhjetra kisha, vetëm nëpër Tiranë, të gjitha nuk ndryshojnë shumë nga ato mbi 100 parti politike shqiptare, që gjithashtu parazitojnë në shpinën e popullit. Një “Histori feje”, po nuk u kurorëzua me ateizmin triumfues, e bën shkollën publike, një shtojcë të teologjisë, jo larg asaj gjendjeje që ka pasë në Mesjetë.

Ja, na erdhi “demokracia”, më saktë, u restaurua kapitalizmi, me shfrytëzimin e njeriut nga njeriu, dhe “shoqërisë i erdhi një moment reflektimi për perceptim dhe konceptim tjetër mbi rolin e besimeve fetare”! Jo biri im, nuk ka “konceptim të ri të rolit të fesë”, po ka një qasje të re konservatore, klasore, të djathtë ndaj këaj karakatine. Demokracia borgjeze, që bazohet në iluminizëm, shkencë dhe teknologji të lartë, nuk do të humbiste po të përqafonte konceptin demokratik të marksizmit mbi fenë, por pengohet prej konfliktit të interesave. Është pozitive fakti se autori pohon se këtë gjë nuk mund ta bëjnë vetë institucionet fetare, se ato “nxisin largimin largimin e njerëzve nga feja e tjetrit”. Ai nuk ia beson këtë mision as medias, as familjes, për arsye “të mungesës së njohurive sisematike, të paplota, të pasakta dhe paragjykuese” të tyre. Përballë këtij pështjellimi të gjatë jetësor për thelbin dhe rolin e feve, pasi iu shkrep qeverisë, e gjeti edhe autori shkollën për të bërë filtrimin e tyre, lavazhin përkatës, t`i paraqesë të tilla dhe në mënyrë të tillë, që të lënë më shumë mbresë, se ai imponim e indoktrinim sistematik i njohur!

Konkluzioni akademik-pedagogjik i sociologut tonë është se mbetja e fesë për nxënësit shqiptarë një “terra incognata” (tokë e pazbuluar”), i lë ata “më vulnerabël ndaj botëkuptimit fetar dhe më të tërheqshëm në keqkuptimet fetare”. Fraza e fundit, që duket sikur na ofrohet si ëmbëlsira, është kujtesa e faktit se “historia fesë mësohet në shkollat e mjaft vëndeve të qytetëruara”. Po ku ishit zotrote, shkencë e Akademi, kur Shqipëria kërkonte këto dituri? Në këtë shkrim të shkurtër shpalosen një sërë kontradiktash dhe krijohet një lëmsh i koklavitur. Shkrimi në fjalë me titullin gjysëm shqip, gjysëm latinisht, është tipiku sesi nuk duhet menduar, aq më pak të dalësh publikisht. Në ka fushë më të diskutueshme, kjo është sociologjia e fesë, vendi që i është rezervuar asaj në këtë tribunë shkencore. Negativizmi themelor është se nga një autoritet shkencor, na parashtrohet një opinion i ngushtë e personal në emër të Sociologjisë. Si disiplinë universitare, kur vjen fjala tek feja, Sociologjia perëndimore e ka venitur karakerin shkencor. Kufizimet, dobësitë, debolesat dhe nostalgjitë janë të theksuara që nga veprat e Djurkhemit, Weberit, Berksonit, që u rekomandohen studentëve në seminare, dhe të shumë sociologëve bashkëkohorë. Kanë gjurmë të theksuara teologjike, moskonseguenca dhe dilema të hapura, sa e kan hak qëndrimin kritik. Në se një tendencë në Perëndim është të bëj, jo sociologjinë shkencore të fesë, po fenë e vlerave sociale, lektorët tanë të Sociologjisë së fesë, do të duhej të respektonin ndërgjegjen shkencore, të mos u mbanin plotësisht ison atyre qasjeve e interpretimeve që janë kundër rrjedhës dhe logjikës objektive të historisë dhe jetës aktuale të njerëzimit. Ata duhet të perifrazojnë një aforizëm të lashtë, të bënin devizë idenë: “E duam Perëndimin, po me të vërtetat e tij”. Kush tjetër më saktë dhe më mirë se Shqipëria mund ta thotë të vërtetën e madhe mbi klerikalizmin dhe dogmat fetare? Përsa i përket Qeverisë, ajo ka kokën e saj, nuk do t’ja dijë, sado t’i thonë se “ky gabim kalon në faj”.