Enver Gaba, ushtaraku që shmangu kasaphanën

Nga GURI SHYTI

Është një emër jo dhe aq i njohur, ndonëse duhej të ishte më i vlerësuar, veçanërisht për meritat që ka pasur lidhur me ngjarjet dramatike të 2 prillit 1991, në Shkodër, ngjarje që ndikuan drejtpërdrejt në vendimin e Enverit për t’u bërë fermer. Por le t’i marrim gjërat me radhë.

Enveri, bir i një familjeje të nderuar nga Tragjasi, lindi në fshatin e njohur, në vitin 1945. Pas shkollës fillore dhe asaj shtatëvjeçare hyri në Shkollën Ushtarake “Skënderbej” dhe pastaj në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve, shkolla të cilat i mbaroi me rezultate të admirueshme.

I ati, ndonëse njeri me autoritet dhe njohje në Vlorë, me atë ndershmërinë dhe ndërgjegjen e tij proverbiale, nuk ndërhyri që djali i talentuar të ndiqte ndonjë shkollë tjetër, por e çoi atje ku e dërguan organet që merreshin me këtë punë.

Jetën e tij të vështirë prej oficeri, Enveri e nisi nga detyra e komandantit të baterisë, për t’u ngjitur pastaj, falë dhuntive dhe ngulmimit të tij për të kryer detyrat që i ngarkoheshin, gradualisht, deri në komandant divizioni. Kudo ku shkoi, në detyrat që i ngarkoheshin, ai çoi aftësitë e tij të fituara në shkollë, në jetën praktike, në studimet individuale, apo në bankat e Akademisë Ushtarake, të cilën e përfundoi shkëlqyeshëm në vitin 1973. Ai përçoi tek kolegët dhe vartësit entuziazmin dhe devotshmërinë në fushën e mbrojtjes së Atdheut. Biblioteka e tij ishte plot me libra gjithfarësh, por ato me karakter ushtarak, si të historisë, ashtu edhe të doktrinave të ndryshme ushtarake, zinin vendin kryesor.

Në vitin 1984 u caktua të kryente detyrën e rëndësishme dhe të vështirë të komandantit të divizionit të Shkodrës, i cili kishte një efektiv prej 60-70 000 njerëzish, përfshi këtu ushtarët edhe oficerët e shërbimit aktiv dhe rezervistët; rreth 80 tanke dhe rreth 1000  gryka zjarri artilerie; divizioni mbulonte rrethet Shkodër, Malësi e Madhe, Lezhë dhe mbronte kufirin Veriperëndimor të Shqipërisë.

Ngjarjet politike dhe shoqërore që filluan të ndjeheshin më thekshëm në fillim të viteve ’90, bënë që Komandanti i Divizionit të merrte masa për të mbajtur lart syçelësinë e vartësve të tij në mbrojtjen e kufirit nga ndonjë ndërhyrje e befasishme e fqinjit armiqësor të Veriut, i cili, siç e kanë treguar faktet e zbuluara më vonë, i kishte futur thellë duart e përgjakura në politikën shqiptare.

Veprimtaria e rinisë shkodrane për ndryshimin e regjimit diktatorial, nuk e linte shpërfillës Enver Gabën, prandaj i ndiqte me vëmendje veprimet e tyre, si kur rrëzuan bustin e Stalinit, ashtu edhe gjatë revoltave të herëpashershme. Duke parë ata të rinj që kërkonin liritë e mohuara, Enveri, në brendësinë e vet reflektonte edhe pikëpamjet e të atit, Brahimit, i cili, duke qenë kuadër i atij pushteti, e njihte nga brenda kalbësinë e tij dhe, në rrethe shumë të ngushta, nuk linte pa e shfaqur zemëratën që ndjente. Enveri i shikonte me simpati demonstratat paqësore të të rinjve shkodranë dhe, shpirtërisht, ishte me ta; por detyra që i ishte ngarkuar për mbrojtjen e kufijve, nuk e lejonte të shfaqej hapur përkrah tyre.

Kur tani, pasi kanë kaluar shumë vite, e pyeta Enverin për ngjarjet e atyre ditëve në Shkodër, në ballin e tij të rreshkur nga dielli, midis vetullave, u shtua një rrudhë vertikale, e cila i dha fytyrës së çiltër një hije serioziteti dhe brenge. Ja çfarë më tha ai:

“Sapo ishte shpallur data e zgjedhje pluraliste. Partitë politike po formoheshin njëra pas tjetrës, ndërsa ne nuk kishim asnjë përvojë, apo qoftë edhe udhëzim nga eprorët tanë se si të vepronim. Duke qenë i vetëdijshëm se ushtria duhej të ishte një institucion jashtë partive dhe në shërbim të kombit, megjithëse unë vazhdoja të isha anëtar i PPSH, ndërmora vizita në të gjitha shtabet dhe repartet me ushtarë aktivë, ku u thosha: “Parti ka shumë dhe do të ketë edhe më shumë në Shqipëri, kurse ushtria shqiptare është një. Sekush nga ne ka të drejtën e tij ligjore dhe morale të jetë mysliman, i krishterë, ose ateist, sipas dëshirës së tij. Gjithashtu mund të jetë tifoz me cilëndo skuadër futbolli që do. Kështu qëndron puna edhe lidhur me partitë. Gjithkush mund të aderojë në partinë që dëshiron. Për sa i përket patriotizmit, dashurisë dhe përkushtimit ndaj Atdheut, këtu, të gjithë shqiptarët nuk duhet të ndahen dhe as të kenë ndonjë dallim. Në këto kushte sekush të votojë cilëndo parti që dëshiron dhe askush nuk ka të drejtë ta përçmojë për zgjedhjen e tij. Ama, askujt nuk i lejohet që dasitë partiake t’i zhvendosë në ushtri, pasi ushtria është e të gjithë shqiptarëve, e Atdheut, të cilin e kemi për detyrë ta mbrojmë së bashku”.

Shumë nga oficerët, sidomos ata që kishin krijuar “Shoqatën e Enverit”, shqyenin sytë me habinë se si një anëtar i PPSH nuk u bën thirrje ushtarëve të votojnë për partinë e tij. Atyre që ma shprehën këtë, u thashë se unë nuk jam këtu për të bërë propagandë, por për të mbajtur të lartë gadishmërinë luftarake dhe kompaktësinë e divizionit, në mbrojtje të kufirit shtetëror. Me sa më kujtohet, nëpër reparte, ku kishte qendra votimi, fitoi PD, por kjo mua nuk më bëri asnjë përshtypje. Tek e fundit sekush kishte bindjet e veta. Gëzoja që, më në fund, ia kishim arritur ditës të shpreheshim lirisht për gjithçka që mendonim.

Ndërkohë,- vazhdoi tregimin e tij Enveri,- nga Ministria e Mbrojtjes dhe, pikërisht nga Shefi i Shtabit të Përgjithshëm si dhe nga Komandanti i Grupimit të Veriut në ministri, më kërkohej me këmbëngulje të dërgoja forca “për të mbrojtur institucionet”. Ky ishte një urdhër i pazbatueshëm, qoftë edhe për faktin e thjeshtë se trupat ushtarake nuk mund të shkonin pranë objekteve, pasi, sipas informatave që kisha, përreth tyre kishte masa të mëdha populli, 30-50 mijë vetë, të cilët protestonin dhe, të shkoje atje me ushtri të armatosur, donte të thoshte të shkelje të drejtën e njerëzve për të protestuar, gjë që, me të drejtë, mund të shkaktonte zemërimin e tyre. Shefi i Shtabit të Përgjithshëm dha urdhër të nxirrja një batalion tankesh në qytet. Unë e kundërshtova me forcë. Gjithsesi, pavarësisht nga kundërshtimi, për t’u bindur për vërtetësinë e urdhrit, kërkova të lidhesha në telefon me Ministrin e Mbrojtjes, por ai, me sebepe të ndryshme, e shmangu bisedën time me të. Jo vetëm kaq, por, duke parë kundërshtinë time të nxirrja trupat kundër demonstruesve, më lexuan në telefon një gjoja urdhër, që i jepej divizionit të kryente detyra në kundërshtim me detyrat e tij luftarake. Më thanë se urdhri ishte nisur me postë, por ai nuk mbërriti kurrë. Kjo e vërtetoi edhe një herë qëndrimin tim të palëkundur për të mos u ngatërruar në çështje politike. Kjo më bindi gjithashtu se po të kisha vepruar sipas urdhrave verbalë, në të ardhmen, unë do të isha bërë “kokë turku”, pasi do të duhej që dikush të përgjigjej për gjakderdhjen. A nuk ndodhi kjo me gjyqin-farsë lidhur me vrasjet e 2 prillit, ku u dënuan njerëz të pafajshëm?”.

Enveri kishte vendosur që, edhe sikur të vinte ai urdhri famëkeq, me qëllim që të mos bëhej pjesë e masakrës që mund të ndodhte, të mos e zbatonte atë dhe të jepte dorëheqjen nga detyra. “Unë,-thotë ai,-isha betuar dhe isha i vendosur t’i shërbeja popullit dhe Atdheut tim deri në fund, pavarësisht nga pasojat”.

Është pikërisht kjo largpamësi e Komandantit të Divizionit të Shkodrës që shmangu një gjakderdhje masive të kotë, të ngjashme me atë që ndodhi në vitin 1990 në Timishoarë të Rumanisë.

Me vendosmërinë e tij për t’i qëndruar besnik Betimit Ushtarak, në shërbim të Atdheut, Enveri krijoi dyshim tek autoritetet e PPSH. Vetë Xh. Gjoni, ish anëtar i Byrosë Politike që mbulonte ushtrinë, kërkoi arrestimin e tij si tradhtar i sistemit. Gjë që nuk u arrit për shkak të precipitimit të situatës politike në vend.

Kur në pushtet erdhi Berisha, Enverin e ulën në detyrë dhe në gradë, i pushuan bashkëshorten nga puna dhe i morën një dhomë nga apartamenti modest që kishte pasur deri atëherë. Nuk kaloi shumë dhe e liruan para kohe edhe nga ushtria. Ky ishte “shpërblimi” për shmangien prej tij të një masakre masive absurde midis vëllezërish, por që Berishës nuk i shkoi për shtat.

Pushteti i ri, që kërkonte të instalohej në Shqipëri, me sa duket, kërkonte gjak. Jo më kot në krye të forcave që e kërkonin këtë ndryshim, në Tiranë, kishin hipur njerëzit e mëkuar me parrullën bolshevike se “pushteti buron nga gryka e pushkës dhe duhet të merret me gjak”. Është kjo arsyeja që, siç është vërtetuar nga dëshmitarët e syrit, u vranë djemtë e mirë të atij qyteti të lashtë, djep kulture, nga njerëz të pabesë, që vetëm gjak shqiptari nuk mund t’u rridhte në damarë.

Është interesante të theksohet se, të dy regjimet, si ai që po binte edhe ai që po ngjitej, mbajtën të njëjtin qëndrim ndaj këmbënguljes së Enver Gabës për të mos vrarë bashkëkombasit e vet. Nuk ka dyshim se, të dy palët, do të donin që rrugët e Shkodrës të laheshin me gjak patriotësh shqiptarë. Kjo do të plotësonte planet e agjenturave që kishin investuar tek të dy regjimet për destabilizimin e vendit.

Por ironia më e madhe ishte se, kur u shkarkua Enveri, në vend të tij u caktuan njerëz që kishin qenë pjesëtarë të “Shoqatës së Enverit”, ata që i kishin bërë thirrje të dërgonte forcat kundër demonstruesve dhe që, në mbledhjet e organizatës së PPSH e kishin quajtur tradhtar. Tipa të tillë, të shkathët në dhelpëri, çuditërisht, brenda natës, ishin shndërruar në demokratë dhe kishin filluar të bënin ligjin.

Është tejet paradoksal fakti që, ndonëse gjatë këtyre njëzet e pesë vjetëve të fundit dekoratat janë derdhur lumë, në pjesën më të madhe për militantët partiakë, të gjithë presidentët, nuk kanë gjetur një të tillë dinjitoze për shërbimin që Enver Gaba i bëri kombit.

Pas mbetjes në të katër rrugët, Enveri filloi të mendohej se ku dhe si mund t’i shfrytëzonte më mirë energjitë e tij prej punëtori të palodhur. Pas shumë punësh dhe përpjekjesh në sektorë të ndryshëm, iu bë e mundur të blinte një tokë prej rreth pesë dynymësh, në një fshat të Tiranës..

Enveri ishte i ndërgjegjshëm se i kishte hyrë një profesioni që nuk e kishte ushtruar ndonjëherë. Por, mendoi ai, me punë dhe përpjekje gjithçka mund të arrihet. Enveri dhe bashkëshortja e tij, Valentina, me prejardhje nga Pojani i Fierit, e rritur midis bujqish të mirë myzeqarë, u shpërngulën për të banuar dhe punuar në fshat. Siç tregon Enveri, fillimi ishte i vështirë. Mjete pune kishte pak dhe të papërshtatshme për një bujqësi të përparuar. Ai ishte gjithashtu i bindur se nuk do të mund të merrej me kultivim drithërash. Drejtimi që duhej t’i jepte fermës së tij të vogël duhej të ishte pemëtaria dhe sidomos vreshtaria e ulliri. Ishte kjo sferë e bujqësisë ku ai mund të jepte më shumë dhe të merrte shpërblimin e punës së tij. Pavarësisht nga rëndësia që u jepte këshillimeve me specialistët, ai e pa të domosdoshme që shumë probleme, të cilët i dilnin gjatë punës, duhej t’i zgjidhte vetë. Për këtë i hyri studimit të literaturës së bollshme dhe kërkimit në internet. Mbi tryezën e tij tani, vendin e traktateve ushtarake e zunë librat mbi vreshtarinë, ullirin, prodhimin e verës, vajit etj. Pas punës së lodhshme me tokën, mbrëmjeve ai ulej dhe studionte me zell e dëshirë se si t’i mbarështronte dhe t’i mbarështonte filizat e para të punës së tij si bujk. Pas shumë përpjekjesh, me një dëshirë dhe këmbëngulje prej labi për të arritur qëllimin e vënë përpara vetes, ai arriti ta shtonte sipërfaqen e vreshtit, të mbillte një sasi të mirë rrënjësh ullinj të rinj dhe pemë të tjera frutore. Por kryesorja ishte që të mësonte se si të administronte prodhimin e mirë të rrushit. Kështu, iu desh të krijonte një kantinë, ndonëse modeste për nga përmasat, shumë moderne për nga cilësia dhe aparatura bashkëkohore, për prodhimin e verës. Ai nuk synon të futet në tregun e prodhimeve të rrushit dhe të ullirit, jo, ai prodhon për të plotësuar nevojat e tij, të tri vajzave të martuara me familjet e tyre dhe të miqve e dashamirëve të shumtë që e vizitojnë.

Punimin e tokës midis rreshtave të vreshtit, në fillim e bëri me krahë, por mosha kalonte, ai tani është 71 vjeç, forcat fizike pakësoheshin, kështu që, gjithmonë me ndihmën e vajzave dhe bashkëshortëve të tyre, bleu një traktor shumëfunksionesh. Me të ai punon tokën, spërkat vreshtin dhe ullinjtë, por kryen edhe punë të tjera të rënda.

Gjithë këto vështirësi Enveri i tregon, ashtu thjesht, pa u qaravitur, por sikur tregon ndonjë histori zbavitëse, aq i rrëmbyer është prej punës në profesionin e ri, aq sa ndonjë që nuk e njeh, mendon se ai ka lindur dhe është rritur në fshat dhe bujqësinë e ka, jo vetëm të trashëguar, por edhe të fituar me shkollë. Kur e shikon ashtu, sipër traktorit, duke kryer punët e ditës, harron se ky ka qenë Komandanti i Divizionit të Shkodrës që i bëri aq shumë shërbime Atdheut dhe popullit të tij.

Duke parë punën e Enver Gabës, mendja të shkon sakaq tek gjithë ato toka të shpërndara në të gjitha skajet e Shqipërisë, të cilat rrinë djerr, sepse ata që duhet t’i bëjnë ato prodhuese, ose enden nëpër botë, duke punuar tokat e të tjerëve për të nxjerrë bukën e gojës, ose, më keq akoma, rrinë klubeve të fshatit dhe qytetit, duke pritur që dikush t’u sjellë një punë, që të fitojnë pa u djersitur.