SHËNIM: Është koha për “diktaturë fiskale”

Një biznesmen i njohur, madje nga më të njohurit dhe korrektët në vend ishte shumë i shqetësuar për shkallën e lartë të deformimit të ekonomisë shqiptare. “Të gjitha bizneset raportojnë xhiro disa herë më të ulta se sa realizojnë në të vërtetë”- tha ai. E ndërsa fliste, tek ky njeri shfaqej një  shqetësim i ligjshëm, i cili vinte nga kontradikta mes dëshirës së tij për të qenë 100 për qind në rregull me ligjet e shtetit dhe pamundësisë për faktin se një pjesë e madhe e biznesit është “në të zezë”. “Ne kemi marrëdhënie me partnerë, të cilët na furnizojnë me lëndë të para dhe që  na i faturojnë me cmim 2-3 herë më të vogël se sa ai është në të vërtetë. Po kështu, kur ne shesim produkte të gatshmë nëpër dyqane, pronarët e tyre, duke qenë të regjistruar në biznes të vogël, nuk e pranojnë mallin me cmime, të cilat iu rrisin xhiron vjetore dhe i klasifikojnë këto dyqane në biznesin e madh”. Nëpërmjet këtij argumentimi, biznesmeni nuk dëshironte as më shumë e as më pak se sa të vërtetonte pamundësinë në kushtet aktuale për të qenë korrekt. Dhe njëkohësisht edhe detyrën emergjente të shtetit për të vendosur e respektuar rregulla loje, të cilat janë në të mirën e të gjithëve. Në radhë të parë të shtetit, i cili do të rrisë të ardhurat e tij në buxhet dhe  vetë bizneseve, të cilat do të funksionojnë mbi bazën e konkurencës së ndershme dhe do të jenë të pafrikësuar nga “mëkatet” e kryera.

Nëqoftëse do të bënim një bilanc të pasojave negative që ka sjellë kjo mënyrë të vepruari e të funksionuari lista do të dilte shumë e gjatë. Nga kontributi i thuajse të gjithë biznesit shqiptar arka e shtetit shqiptar humbet qindra milionë dollarë cdo vit. Janë para të cilave iu është ndërruar destinacion. Dhe e keqja më e madhe nuk është vetëm fakti se mospagimi i këtyre detyrimeve është e barabartë më shërbime të munguara për qytetarët, por sepse ato, pra detyrimet e mospaguara përbëjnë avantazh krahasues në treg. Le ta shtjellojmë disi më tepër këtë temë. Ka disa kohë që në Shqipëri flitet për monopole. Madje “melodia antimonopol” këndohet edhe nga persona, formimi profesional i të cilëve nuk premton perceptim të mirë të problemit. Në shumë raste, pozicioni prej lideri në treg barazvlerësohet dhe gjykohet si pozitë monopoliste. A është pra e vërtetë që në Shqipëri ka monopole, aq shumë të stigmatizuara për vite me rradhë, sidomos gjatë fushatës elektorale? Sigurisht që po. Por jo monopole të asaj trajte që serviren. Në të shumtën e rasteve monopoli ngatërrohet me krimin ekonomik. Kur iu kërkon argumentim personave të ndryshëm që “antimonopolizmin” e kanë refren të veprimtarisë së tyre, konstaton se ata ngatërrojnë krimin ekonomik, me monopolin. Në Shqipëri, monopoli shfaqet në trajtën e zotërimit të shumë aktiviteteve në duart e pak njerëzve. Dhe jo rastësisht. Pikërisht këtu është e keqja më e madhe. Një aktivitet i zhvilluar në kushtet e një “diktature fiskale” do të prodhonte për biznesmenin një fitim të caktuar. Mirëpo duke qenë se në Shqipëri kjo “diktaturë fiskale” nuk ka egzistuar dhe as nuk egziston, atëhere fitimi i akumuluar është shumë herë më i madh, si rrjedhojë e mospagimit të detyrimeve fiskale. Këto janë para, të cilat prodhojnë shqetësim tek zotëruesi i tyre, i cili e vret mendjen ore e cast se ku ti mbijë këto kapitale. Sapo shfaqet një ide biznesi “zilisjellëse” ato nuk e kanë problem që të futen në betejë, pasi shfrytëzojnë avantazhin që sjellin “paratë qyl”. Prandaj dhe sot në ambientin ekonomik shqiptar, ka një numur të vogël personazhesh, të cilët zotërojnë dhjetra aktivitete ekonomike.  Prandaj sot në realitetin ekonomik shqiptar ka një numur të vogël njerëzish që kanë gjithcka. Që merren me cdo gjë. Që kanë një aktivitett aq të diversifikuar jo si rrjedhojë e fantazisë apo imagjinatës për biznes, por si rrjedhojë e mbështetjetes së caktuar politike që kanë patur, mbështetje kjo që është konkreitizuar në dy drejtime. Së pari në dhënie asetesh e licencash me vlerë dhe së dyti, në favorizime fiskale duke i toleruar në mospagesa detyrimesh. Ndërkohë, që nëse kontrollon veprimtarinë e tyre në vite, do të dalë që fitimet e deklaruara prej tyre janë të tilla që nuk përligjin asnjë aktivitet tjetër. Kjo është arsyeja bazë pse realiteti ekonomik shqiptar është kaq i deformuar, ku ideja origjinale e biznesit ka shumë pak shanse për sukses, pse të jesh i pari nuk përbën një nga ligjet e marketingut e me rradhë. Në këtë kontekst, detyra kryesore e qeverisë së re është vendosja e asaj që më lart e quajtëm “diktaturë fiskale”. Cka do të bëjë të mundur që secili të paguajë aq sa i takon të paguajë, që konkurenca të zhvillohet në kushtet e “fair play”-t, që shteti të marrë aq të ardhura sa i takon të marrë, që shërbimet publike në favor të qytetarit të përmirësohen ndjeshëm. Koalicioni opozitar i fitoi zgjedhjet me këtë premtim, ndaj dhe ky do të jetë barometri i suksesit apo dështimit të tij.