Fatkeqësitë natyrore, a do nxjerrim mësime

Gjendjet e emergjencës të krijuara nga përmbytjet në këto 10 vitet e fundit dhe vetë sjellja e politikanëve ndaj fenomenit, duket se ua kanë hequr kallajin politikave qeverisëse dhe lukut të politikanëve të pas vitit 1991. Përmbytja nga viti në vit zgjeron territorin nën pushtetin e vet dhe dalëngadalë po përpin të gjithë vendin nga jugu në veri, nga deti në mal. Po përmbyten qytete, fshatra, toka bujqësore, prona private e publike. Rrallë, por ka ndodhur, kemi humbur jetë njerëzish; kurse mbytja e gjësë së gjallë është kthyer në fatkeqësi të përvitshme. Ende pa iu ftohur karrigia e pushtetit që kishin shohim politikanë që ngazëllehen më fatkeqësinë e radhës dhe, për më keq, nxitohen të lajnë ndërgjegjen e rënduar në ujin e pistë të përmbytjes. Më shumë flasin, çirren dhe akuzojnë ata politikanë që duhet të përgjigjen për çfarë po i ndodh këtij vendi gati vit për vit nga përmbytjet dhe jo vetëm prej tyre.

Ata në vitet e qeverisjes së tyre nuk bënë asgjë për të parandaluar ndodhjen e këtyre fatkeqësive apo për të zbutur efektin e fenomene natyrore që kthehen në fatkeqësi njerëzore me karakter edhe kombëtar. Përkundrazi, lehtësuan intensitetin e veprimtarisë së këtyre fenomeneve, duke braktisur fatin dhe jetën e qytetarëve e të pronave të tyre. Këtij soj politikanësh i ka munguar sensi i përgjegjësisë minimale në trajtimin e këtyre fenomeneve. Kur fatkeqësia ka ndodhur, ata janë mjaftuar të hedhin përgjegjësinë tek natyra apo tek diktatura e para vitit ‘90 dhe të fshehin përgjegjësinë e vërtetë që iu takon vetëm atyre. I kemi parë të dalin në ekranet e medias vizive duke bërë ethshëm propagandë partiake dhe me një shkallë të lartë hipokrizie të shtiren sikur ndjejnë dhimbjen. Pra as në kulmin e fatkeqësisë, ata nuk gjetën mundësinë të silleshin si shtetarë të përgjegjshëm, por janë sjellë si matrapazë kokëpalarë që blejnë fatkeqësinë e qytetarëve në këmbim të votave për pushtet. Ndjehesh i indinjuar kur dëgjon Sali Berishën të flasë mbi përmbytjet e kësaj radhe. Ky njeri, të paktën një herë në jetën e tij politike, të kishte heshtur nën ndjenjën apo peshën e përgjegjësisë personale mbi çfarë po ndodh dhe t’i linte rehat qytetarët në hallin që iu ka rënë mbi kokë. Dihet sjellja e pushtetit të tij kur vendi iu përmbyt, në përmasa të mëdha, pesë herë në 4 vjet.

Politikanë si Sali Berisha duhet të flasin, por ata para së gjithash duhet të flasin për ato që kanë bërë apo nuk kanë bërë gjatë viteve të qeverisjes. Të flasin, të pranojnë përgjegjësitë e tyre dhe të të tjerëve dhe vetëm kështu do të jenë të besueshëm nga qytetarët, por edhe nga qeveritarët pasardhës. Kam dëgjuar që disa analistë shpesh thonë se Nëna natyrë po hakmerret ndaj bijve plangprishës!… Natyra si nëna e madhe nuk i ha bijtë e vet dhe nuk kemi të bëjmë me hakmarrje të saj, por kemi të bëjmë me një ndëshkim që na vjen nga politikanët, bashkëqytetarët tanë. Etja e tyre për pushtet politik dhe financiar na ndëshkon me këto fatkeqësi dhe jo hakmarrja e Nënës Natyrë. Natyra, gjithë jetën, ka qenë dhe është e dashur e bujare me ne shqiptarët. Politikanët makutër, katilë, kapadainj, injorantë e të pashpirt janë ata që na kanë dënuar më vuajtje të përjetshme; janë ata që duke na gjunjëzuar para fatit dhe natyrës mundohen të na mbajnë përjetë të nënshtruar. Për të mos iu hyrë në hak politikanëve, na duhet të numërojmë disa nga paudhësitë e tyre, që kanë ndikuar në degradimin e gjendjes deri në këtë shkallë të rëndë e të pashpresë.

Tashmë këto paudhësi janë bërë publike dhe prandaj ju kërkoj ndjesë për përsëritjen qoftë edhe pjesërisht të tyre. Pushtimi i zonave të ultësirave në bregdet dhe në brigjet e lumenjve me ndërtime pa plan urbanistik, pa leje dhe me vendosje amorfe në territor ishte një nxitje e thirrje e politikanëve aventurierë pas vitit 1991. Prishja e kanaleve të largimit të ujërave, bllokimi i tyre, prishja për t’iu marrë deri edhe pllakat e betonit, mos pastrimi i kanaleve kryesore të shkarkimit të ujërave, mos pastrimi i grykëderdhjeve të lumenjve në det, nxjerrja jashtë funksionit e hidrovorëve apo zvogëlimi i kapaciteteve të tyre, shfrytëzimi pa kriter dhe i ethshëm i inerteve në shtratet e lumenjve etj… ishin fenomene që pas viteve ‘90 u kthyen në ligjësi të sjelljes së pushtetit, bizneseve dhe të qytetarëve. Prerja masive e pyjeve në pellgjet ujëmbledhëse të lumenjve e përrenjve, që u kthye në një ritual në shkatërrimin e ekuilibrit të vendosur nga natyra, është zhvilluar para syve dhe nën kujdesin e strukturave shtetërore. Nxjerrja jashtë vëmendjes së shtetit e veprave hidroteknike madhore si diga, argjinatura, sfrate etj., ishte dukuri e drejtpërdrejtë e shprehjes së injorancës dhe dritëshkurtësisë qeverisëse të këtyre viteve.

Mjafton kaq sa numëruam për të kuptuar, se në tërë këto vite qeverisjeje, është provuar një sjellje kriminale e pashembullt. Është kriminale sepse vit pas viti është vrojtuar degradimi i gjendjes, dihej çfarë rreziku po akumulohej, dihej se çfarë kosto financiare po shtohej nga viti në vit dhe në asnjë rast nuk është parë reagim serioz e i vendosur nga qeveritë. Nuk flas për reagimin në përballjen me situatat e fatkeqësive në momentet kur ato janë shfaqur, por të mos harrojmë se kjo është masa e fundit që merr apo zbaton një qeveri; gjithmonë referuar çështjes që flasim. Gjithnjë është folur për vlerësim të dëmit, për zhdëmtim në atë apo në këtë masë e kohë dhe asnjëherë nuk kemi dëgjuar e nuk kemi parë të flitet, të vendoset e të zbatohen masa parandaluese, frenuese e zbutëse të fatkeqësisë që shfaqet gjatë këtyre fenomeneve natyrore. Do të thoshja se deri tani është harruar të flitet për gjëra të tilla. Në vitet 2006-2008 u prishën edhe ato institute apo rudimente të tyre që mund të rekomandonin masa konkrete, të hartonin plane e strategji afatshkurtra, afatmesme e afatgjata për të shmangur nivelin e lartë të agresivitetit me të cilin janë shfaqur këto fenomene.

Është e turpshme po jemi i vetmi shtet në rajon që nuk kemi shërbim meteorologjik aktiv, nuk kemi harta me vijën e izoipseve të zonave që përmbyten sipas shkallës së reshjeve apo prurjeve në periudha 10, 20 50, 100 apo edhe shumëvjeçare; harta këto që duhet t’iu bashkëngjiten vendimeve të posaçme në nivel qeveritar e vendor për planet e zhvillimit rajonal. Nga gjithë sa ka ndodhur në këto 10 vjet të fundit do të kishim një Vendim Qeverie apo të Këshillit Kombëtar Teknik për të shpopulluar territoret që përmbyten dhe bashkëlidhur këtij vendimi një plan veprimi disa vjeçar për zbatimin e këtij vendimi. Strukturat e emergjencave civile bëjnë punë të pashoqe në periudhën e kalimit të fatkeqësisë (sidomos në rastin e fundit), por atyre iu mungon një plan kombëtar ku të jenë adresuar masat që do të zbatojnë institucionet e linjës për të parandaluar apo zbutur fatkeqësitë, kjo jo vetëm për rastin e përmbytjeve. Riformimi dhe modernizimi i shërbimeve të nevojshme parashikuese, rekomanduese e parandaluese për të gjitha disiplinat që lidhen me sjelljen e pashmangshme të natyrës, duhet të kishte qenë në objektin e politikave qeverisëse; por fatkeqësisht ka ndodhur e kundërta. Qeveria dhe qytetarët aktualisht janë të verbër e të shurdhër para natyrës. Le të shpenzojmë një herë, që të mos rrezikojmë e shpenzojmë çdo vit duke ndenjur nën frikë e në tension. Duke mos pasur qëllim për të thënë çfarë duhet bërë, tashmë them se është e qartë se veprimet e kryera nga qeverisjet e derisotme janë një shkak që vendi ynë po goditet nga fatkeqësitë. Pra duket se në vend të paradave partiake për solidarizim me të goditurit prej fatkeqësive është mirë të numërohen dhe adresohen përgjegjësitë e gjithsecilit. Përmes nxjerrjes së përgjegjësisë të ndërrojmë sjelljen e qeverisjes ndaj këtyre fenomeneve; të parashikojmë, të parandalojmë, të zvogëlojmë fatkeqësitë që pashmangësisht do të shfaqen nga fenomenet natyrore. Fenomene natyrore për vetë natyrën janë normale e do të ndodhin dhe kjo nuk varet nga ne; por sa dhe si jemi ne të përgatitur për t’u përballur me to në periudha kohore të zhvillimit të tyre, kjo varet nga ne dhe këtu nënkuptoj para së gjithash qeverisjen.