Ferri janë gjithmonë të tjerët?!

Njeriu është e vetmja krijesë që refuzon të jetë ajo çfarë është./“I revoltuari” A. Kamy

Tek “I revoltuari”, Albert Kamy shkruan: “A e justifikon qëllimi mjetin? Kjo është e mundshme. Por atëherëkush e justifikon qëllimin? Kësaj pyetjeje, mendimi historik i nxjerr revoltën që i përgjigjet sërishmi: Mjeti.

Kjo dukuri është përsëritur shpesh herë në historinë njerëzore. Pjesa më e madhe e doktrinave të ndritura janë përqëndruar tek qëllimi duke harruar mjetet e përdorura, gjë që në finale, kanë bërë që të dështojë edhe vetë qëllimi. Revolucioni francez është shembull i këtij paralelizmi. Për mosgjetjen e duhur të mjeteve adekuate, idetë e tij morën më shumë se një shekull për t’u rrënjosur në mendësinë e njerëzimit. Dhe kjo erdhi pikërisht nga mospërputhja e qëllimeve të tij kaq humane me mjetet e përdorura që dilnin kaq inhumane. Shpesh herë doktrinat e mëdha, nga mosaftësia për të përdorur mjetet përkatëse të të shprehurit të tyre, shndërrrohen në monstra po aq të mëdha që kanë tendencën të gllabërojnë dhe vetë krijuesin e tyre.

Muajt e fundit si rezultat i kërkesës së vetë kohës, qeveria Rama ka ndërmarrë një serë reformash ku përvijohen dy shtylla kryesore: nga njera anë lufta kundër informalitetit dhe nga ana tjetër lufta kundër korrupsionit. Në doktrinë, për të dyja këto objektiva, shoqëria shqiptare në pjesën më të madhe të saj, i gjen të domosdoshme. Por në aplikimin e tyre shpesh herë ajo ndeshet me një vullnet të nxituar. Në lëmin e informalitetit, reforma e kryer kundër informalitetit të energjisë (shlyerjes së detyrimeve të qytetarëve, subjekteve ekonomike, organizmave shtetërorë karshi shpërndarësve të energjisë), tregoi dukshëm që, kësaj reforme, pavarësisht nga disa nxitime të pjesshme, i kishte ardhur koha.Por nuk mund të themi më të njejtën siguri që reforma pasuese kundër informalitetit të bizneseve u krye me të njejtin efikasitet. Të kryesh reforma ekonomike do të thotë të shikosh edhe faktorin social, do të thotë të kesh parasysh edhe pjesën e konflikteve sociale, do të thotë ta studiosh reformën në të gjithë thellësinë e saj. Një nga qëllimet e çdo qeverie, përveç mbarëvajtjes së mekanizmave të pushtetit dhe të shtetit, është dhe ngritja e standartit të jetesës së qytetarit dhe jo e kundërta.

Ligjet ekonomike janë një realitet objektiv, që do të thotë që ato ekzistojnë jashtë dhe pavarësisht ndërgjegjes tonë. Të gjithë ata që mendojnë se me një të rënë të lapsit do të arrijnë t’i kontrollojnë dhe t’i ndryshojnë, duke mos parashikuar pasojat, tregojnë se nuk kanë njohuritë e duhura në këtë fushë.

Krizat aktuale që ndodhën në botën perëndimore treguan se dy faktorët kryesorë që ndikojnë në rritjen e standarteve të jetesës së qytetarëve janë puna dhe kapitali. Në vendet e zhvilluara perëndimore, pas krizës së 2008-s por edhe më përpara, industria financiare ështëparësi e dyshimtë. Francezi Zhan Tirol me çmim Nobel të 2014-ës, në veprën e tij “Analiza e fuqisë së tregut dhe rregullimit” e krahason tërheqjen e fondeve në bazë të taksimit të punës dhe kapitalit, si largim fondesh nga jeta reale dhe dhënien e tyre financës, si nxjerrjen me shiringë të gjakut nga trupi i njeriut për të pasuruar bankën e gjakut të spitalit.

Për shumë arsye në kohën tonë duhej të ndodhte e kundërta dhe që sipas mendimit të tij, shteti duhet të shërbejë si negociator pikërisht për të injektuar kapitale në treg me qëllimin e mbajtjes së njërit nga tre motorat e rritjes se prodhimit, që është konsumi, dhe jo e kundërta. Një tkurrje kaq ekstreme ekonomike të kujton epokën e tufëzimit të Enver Hoxhës. Sigurisht domosdoshmëria për të cilën pagesa e interesit të borxhit karshi institucioneve financiare del si një imperativ përpara qeverisë shqiptare por, a është më se i mjaftueshëm ky imperativ të shërbejë si arsyetim deri sa të taksohen edhe ato biznese të cilat me shumë vështirësi sigurojnë të ardhurat jetike? Apo që varfërimi i tyre do të shërbente si shkak i krijimit të konflikteve sociale.

Pas veprimit duket që qeveria Rama e kuptoi nxitimin e saj në lidhje me këtë aspekt të punës dhe vendosi ta çlirojë këtë pjesë të shoqërisë nga sistemi i taksave. Por përse kjo nuk u kuptua dy muaj më parë?!

Marrëzia e madhështisë

Gjithashtu shihet qartë përpjekja e bërë horizontalisht në të gjithë pjesën më të madhe të shoqërisë shqiptare për të rrënjosur nocionet e respektimit të rregullave të shtetit të së drejtës dhe largimit nga ajo mendësi e vjetër që, këtu forca e shtetit nuk do të ndihet kurrë. Kjo, parë në reformën e bërë në transportin rrugor dhe reformat e tjera me karakter administrativ. Por të bie ndesh fakti tjetër kundërshtues që duket si një dëshirë absurde për të inkriminuar gjithë shoqërinë. Thuajse në çdo moment ndeshemi me dëshirën e pakuptueshme të policisë për kontroll, vendosje gjobash apo siç ka dalë shprehja e re e preferuar “Duhet të dalësh në komision”. Në këtë dallgë të re është shumë e vështirë të kërkosh zbatimin e rregullit të proporcionalitetit të aktit të kryer me dënimin përkatës. Deri para pak ditësh kjo shoqërohej nga një propagandë e Ministrisë së Punëve të Brendëshme ku si me një mburrje të marrë, në axhanset e vogla të njoftimeve, në median elektronike, në titra dalin në mënyrë të vazhdueshme: kaq u arrestuan për drejtim automjeti, kaq të tjerë për thyerje rregullash, për trafiqe të ndryshme dhe kjo dukuri po del gati – gati si një farsë ku po në të njëjtin minutazh del njoftimi i arrestimit të një berberi që s’ka kasë, i një bukëpjekësi që nuk ka mundur të presë kuponin tatimor, i dikujt tjetër që s’ka pasur mundësi të paguajë faturat e dritave në të njejtën vlerë informative si dhe krimineli apo trafikanti. Kujt i shërben gjithë kjo dëshirë për të inkriminuar në gjerësinë e saj shoqërinë shqiptare?! Në sens, çdokujt tjetër por jo qeverisë! Dhe si paradoks absurd, të gjitha këto lajme dalin nga zyrat e Ministrisë së Punëve të Brendshme.

Nëse do të karikaturonim këtë situatë në nivelin e një barcalete që qarkullon kohët e fundit, ku një punëdhënës, në njerën nga pyetjet e intervistës së kandidatit për punësim, i thotë: a jeni i dënuar më pak apo më shumë se dy vjet? Përse? – pyet aplikanti i çuditur. Punëdhënësi përgjigjet që nën dy vjet pranohesh në punë, sepse janë thuajse të gjithë të dënuar.

Rreziku më i madh i çdo shteti është pushteti, thotë Monteskië.

Shumë herë doktrinat e mëdha lindin si dëshirë e vullnetit njerëzor për të shërbyer si rregullatorë të fenomeneve shoqërore.Por më vonëfutur në klivazhet e ndryshme të shoqërisë, ato humbasin largpamësinë e tyre duke krijuar efektet e kundërta të asaj që dëshironim në fillim.

Solidariteti i njerëzve, shkruan Kamy-ja, shkrihet në lëvizjen e revoltës dhe nga ana e saj, kjo e fundit, e gjen justifikimin vetëm në këtë bashkëveprim.

Në rast se qeveria shqiptare në reformat e ndërmarra do të humbasë këtë bashkëveprim me shoqërinë në emër të së cilës dhe për të cilën ajo i ndërmerr këto reforma, atëherëajo humbet atë dialog aq të domosdoshëm “me shpirtin” e ndërgjegjes së kohës.

Për shumë vite me radhë, qeveria e mëparshme e Berishës, pas një demagogjie të egër për të dënuar mamuthët e korrupsionit jo vetëm që nuk mori masat për të ndërtuar mekanizmat e duhur për të dënuar ata por u zhyt vetë akoma dhe më keq në llumin e korrupsionit. Riqeverisjes Berisha ju bashkangjitën ngjarje tragjike dhe të gjakshme siç ishte ajo e Gërdecit ku korrupsioni i ndërthur me paaftësinë , vrasjen, plagosjen e shumë viktimave, apo ngjarjet e tjera ku më e dukshmja është ajo e 21 janarit, ku përsëri tiparet e egërsisë së saj u shfaqën me krimin e kryer kundër 4 demonstruesve.

Dhe aktualisht, si për çudi, opozita po mundohet të marrë rolin e drejtueses së luftës kundër korrupsionit duke vënë në shënjestër disa nga ministrat aktualë të qeverisë Rama. Në gjithë këtë gjurulldi, shumësi akuzash, qytetari gjendet i çoroditur dhe nuk kupton më asgjë dhe, i lodhur, ai e mbyll duke akuzuar në tërësinë e saj klasën politike si një grup mafiozësh të cilët nuk kanë lidhje me shqetësimet e tij, që janë të ngjashëm midis tyre dhe që konfliktohen për ndarje parash apo zonash influence.

Zoti Rama, në tërësinë e reformave të tij, përpiqet të bëjë të ndjeshëm peshën e shtetit në aksin horizontal të shoqërisë duke e harruar thuajse krejtësisht aksin vertikal të saj dhe në mënyrë të veçantë, parlamentin. Pavarësisht se qeverisja e mëparshme e Berishës ishte e lidhur me një shumësi skandalesh dhe aferash korruptive, apo edhe me gjakderdhje, nuk shihet të jetë gjetur mekanizmi i duhur që bën të mundur ndërhyrjen e drejtësisë shqiptare për gjykimin e tij dhe të klikës që e shoqëron. Çfarë legjitimiteti ka sot parlamenti shqiptar ku ka një pafundësi akuzash dhe aspak të dënuar. Me çfarë të drejte civile dilet përballë mungesës minimale të tolerancës përkundrejt taksapaguesit të vogël, kur milionat e vjedhura nga abuzimet e korrupsionit zhduken pas perdes së hekurt të “të fortëve” të politikës?!

Në pamje të parë duket sikur fati që je opozitar të bën të paprekshëm ndaj ligjit. Kërkesa themelore e luftës kundër korrupsionit nuk duhej të përkthehej në represionin e bërë në drejtim të qytetarit të pambrojtur (sigurisht që edhe ai si pjestar i kësaj shoqërie ka angazhimet e tij), por, kryesisht kundër abuzimeve të mëdha të ndërmarra nga pjestarë të ish qeverive apo dhe të qeverisë aktuale. Hyjmë përsëri në të njëjtin klivazh: kundërshtarët nuk i dënojmë se janë opozitarë dhe ministrat nuk i dënojmë dot se nuk dënojmë dot opozitarët. Vërtetë që reformat duheshim ndërmarrë, që një pjesë e tyre kanë dhënë dhe rezultatet e dëshiruara, por ato rrezikojnë të mbesin gjysmake në shpirtin e tyre, në mendësi dhe në kurajo në rast se nuk prekin kupolën e lartë të politikës shqiptare.