Kush ka të drejtë?

Një nga deputetët e mazhorancës, Koço Kokëdhima ka rigjallëruar sot zërat për legalizimin e rritjes dhe tregëtimit të kontrolluar të hashashit. Ashtu siç pritej, është shumëfishuar edhe reagimi i opinionit publik ndaj kësaj ideje.

Por përfshirja e Shqipërisë në këtë debat nuk është lajm lokal. Rimatja e GDP duke llogaritur edhe të ardhurat nga ekonomia e hijes (ku futet edhe droga)gjatë viteve të fundit është vendosur në axhendat ndërkombëtare.

Madje edhe në ato të OKB-së dhe BE-së.

“Direktivës së Praktikave më të Mira” të OKB-së të vitit 2008 i është bashkuar së fundi edhe ESA, Sistemi Europian i Llogarive. Thelbi i përmbajtjes së këtyre rekomandimeve është përfshirja në të ardhurat kombëtare e të gjitha të ardhurave që burojnë nga veprimtaritë në të cilat individët përfshihen me vullnetin e tyre.

Në pararojë të vendeve që po përfshihen në këtë nismë janë Italia, Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda. BE e ka një hall, kur u kërkon vendeve anëtare aderimin në ESA: duke rritur GDP-në me “ekonominë e hijes”, vendet anëtare do të përfitojnë më pak subvencione prej Komisionit Europian. Dhe financat komunitare do të jenë më të relaksuara prej presionit të vendeve anëtare me ekonomi në krizë.

Në fakt, secili prej vendeve që synon t’i bashkohet këtyre praktikave ka arsyet e veta. ISTAT-i italian ka filluar prej muajit tetor rillogaritjen e GDP-së duke përfshirë edhe të ardhurat nga droga, prostitucioni dhe trafiqet e pijeve dhe cigareve. Dhe nuk është se po e nis tani. Në vitin 1987 qeveria italiane pat filluar përfshirjen në të ardhurat kombëtare edhe të të ardhurave nga ekonomia informale, e cila përbënte rreth një të pestën e ekonomisë kombëtare.

Ky veprim e rriti GDP-në me 18 përqind dhe u prit me një entusiazëm të brendshëm.

Edhe Mbretëria e Bashkuar po joshet nga shifrat: 9 miliard USD nga prostitucioni (nëse legalizohet si në Holandë) dhe 7.4 milard USD nga drogat nëse edhe këto futen në hulli legaliteti.

Irlanda motivohet gjithashtu nga nevoja e rritjes së të ardhurave kombëtare për shkak të historisë problematike ekonomike të viteve të fundit.

Siç shihet, si rregull, joshja prej xhidipizimit të drogave vjen kryesisht nga krizat dhe rekomandohet si një rrugëdalje prej tyre.

Padyshim që kjo mënyrë e re e llogaritjes së GDP-së nuk është pa përfitime. Rritja e menjëhershme e të ardhurave nuk përjashtohet që mund të ketë ndikime pozitive jo vetëm për ekonominë, por edhe sistemin e mirëqenies. Mund të gjenerohen burime shtesë për të mbajtur në këmbë fondet e pensioneve, të cilët pakësohen prej plakjes së popullsisë. Mund të shërbejë si një burim për të paguar dhe ulur borxhin e jashtëm, i cili po u merr frymën shumë ekonomive europiane.

Një rritje e tillë e GDP-së do t’i ndihmonte vendet anëtare që borxhin ekzistues dhe defiçitin t’i marketonin si një përqindje më e ulët e GDP-së, për të qenë në rregull me standartet që imponon BE.

Ky veprim mundet gjithashtu të ndikojë që një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave nga ekonomia hije të mos dalin jashtë vendit, por të qarkullojnë brenda tij.

Dhe në fund të ditës, do të kemi një rritje jo të pandjeshme të GDP-së, e cila shkon nga 1-2 përqind, (për vende si Hungaria, Polonia, Rumania, republikat balltike, Slovakia, Çekia, Sllovenia etj.), deri në 4-5 përqind, (për vende si Austria, Mbretëria e Bashkuar, Hollanda, Finlanda dhe Suedia). Për ekonomitë e ngjashme me ekonominë shqiptare, rritja shkon nga 1-2 përqind. Në terma financiarë, ky përfitim për ekonominë shqiptare nuk është i pandjeshëm.

Por një pjesë jo e vogël e opinionit, tani për tani e sheh ndryshe. Për këtë pjesë, përfitimet janë asimetrike!

The Wall Street Journal nënvizonte para disa kohësh se rritja më e madhe e GDP-së prej legalizimit të ekonomisë hije pritet në vendet skandinave (4-5 përqind), ndërkohë që në vendet e Europës Lindore e Qëndrore kjo rritje mund të arrijë nivelin 1-2 përqind. (http://www.wsj.com/ articles/sex-drugs-and-gdp-the-challenge-of-measuring-the-shadow economy-1402251721). Pra, rritja e GDP-së ndodh në mënyrë asimetrike: sa më i zhvilluar/i pasur të jetë një vend, aq më tepër përfiton.

Skeptikët mendojnë gjithashtu se fitimet nuk janë ato që priten. Kjo për shkak të “ligjësive” të brendshme që ndjekin të dy ekonomitë: formalja dhe informalja. Ekonomia formale ndjek rregullat, ndërsa ekonomia informale është e paskrupullt dhe agresive.Kur kjo e fundit të jetë legale, fitimet nuk do jenë të njëjta.

Tradicionalistët shqetësohen njëherazi se kjo mënyrë shëndoshje financiare e Shqipërisë do të shoqërohet me përkeqësimin e sëmundjeve morale të shoqërisë.

Kush ka të drejtë?