Gjeologu Thanas Nasto dhe të tjerët

Pranvera, pa dyshim është stina më e bukur e vitit. Natyra zgjohet nga gjumi i dimërit sikurse njerzit. Gjeologët përgatiten për të dalë në terren, po nuk harrojnë të marrin ҫantat me hartat e rajonit, blloqet e shënimeve, busullat, çekiçin… Për mua ka qënë kënaqësi e veçante dalja në fushë, sepse ballafaqohesh direkt me gjeologjine ”e gjallë”. Po, ja dhe diҫka intime, familjare. Në muajin Mars unë kam ditëlindjen të cilën e kam festuar si zakonisht në rrethin familjar, por jo rrallë dhe me kolegët e punës. Po në muajin Mars të vitit 1975 unë me disa kolegë të mi, u përjashtuam nga institute. Pra ky muaj mbetet i paharruar për familjen time, sepse mplekset pranvera, dite lindja ime dhe… persekutimet moniste.

Në një atmosferë të tensionuar, një dite, në nje nga ambientet e institutit, u mblodh organizata bazë e partisë. Ngjarjet u zhvilluan sipas skenarit të përpiluar nga diktatura e pamëshirshme komuniste Ajo nuk ishte mbledhje e zakonshme mujore, por special, sepse organizohej me urdhër të komitetit të partisë të rrethit, pa tjetër në bashkpëunim me degën   e brendshme.

Ajo nuk ishte mbledhje e organizatës bazë të partise por një seancave gjyqësore, për të ndëshkuar antarët e saj. Gjeologët ishin në qëndër të goditjeve me akuza të sajuara. Në sallën e madhe, aty ketu, dalloheshin fytyra të panjohura, të “delegateve”, ata të sigurimit të shtetit të cilët lëviznin kokën sa majtas-djathtas, para dhe mbrapa, sikur ti kishin vendosur në kushineta. Njëri prej tyre në mënyrë brutale, më diktoi vëndin ku të ulesha. Unë u ula pa berë naze, ndërsa në krahun e djathtë ngjitur me mua u ngul i pa njohuri. Pas meje, anës murit kishin zënë vënd shokët e mi, Rrapo Ҫela , Thanas Ziu etj. Në të majtën time, dy- tre rradhë para ishte ulur Koço Plaku, ndërsa prapa tij ishin ulur Beqir Aliaj, Protoko Murataj.

Fytyrat e panjohura dalloheshin nga veshja dhe nga lëvizjet e shpeshta të kokës. Ata kishin pamje serioze. Në këto rrethana, seicili prej nesh mendonte për vehten e tij. A do të dilte “pa u lagur” nga kjo mbledhje me ujë të qelbur, sepse prej disa ditësh, pëshpëritesh për veprimtari armiqësore në ekonomi, veçanërisht në naftë, por asgje nuk dihej me saktësi. Në këtë periudhe unë kryesoja ekipin e paleogjeografisë. Në përberjen e grupit ishin kolegët e mi: Rrapo Ҫela, Dhimiter Prifti, Irfan Bega… Njerëz të mrekullueshem, punëtore të palodhur, të sinqerte dhe me humor. Kjo më bënte te ndihesha I gezuar. Ekipi ynë nuk kishte detyrë primare projektimin e  puseve të  kërkimit. Unë gabohesha, sepse në akuzat “analizohej” e gjithë veprimtaria për kohën e punës si inxhinier.

Në sallë hynë “triumfatorë” dhe ju drejtuan presidiumit, hyri sekretari i parë i Komitetit të Partisë së Rrethit Pirro Gusha, zëvendës Ministri i Minierave dhe Gjeologjise Zenel Hamiti dhe nëndrejtori i Institutit Petraq Xhaçka. Të gjithë dukeshin me fytyra të vrenjtura dhe kërcenuese. Kuptohet se këto figura të njohura me   siguri kishin marrë  udhezime të hollësisheme dhe konkrete për  masat që  duheshin aplikuar për persona të veҫante. Po, misteret ishin të lidhura, sepse Piro Gusha dhe Petraq Xhaçka pak më vonë do të ishin në  “tavën e armiqëve”, por që duhej të prisnin rradhën. Tani për tani Petraq   Xhaçka duhej të merrej në mbrojtje,ai “nuk duhej ngatarruar me të tjeret “.

Koçua prej kohësh vuante nga zëmra dhe nga shtylla kurrizore. Ai ecte me shpinë të përkulur prandaj për këto ishte shtruar në spital disa here. Në një nga këto ditë unë me Fatri Kadillin me vazo reҫeli në duar i shkuam për vizitë në spitalin e Fierit. Koçua kishte rënë shumë moralisht. Mbaj mend se ai na tha: në qoftë se unë, nuk do dalë i gjallë nga spitali, ju lutem shumë, që nga rroga ime, ti jepni pesëqind leke Ilia Dhimulles, sepse ja kam borxh. Koҫo, mos thuaj budallalleqe, ju kundervume ne. Nje gjigand si ti e shemb spitalin! Shërohu shpejt se na presin punët në Institut, dhe, per te krijuar një sitruate gazmore, aty për aty i tregova një barcoletë. Koҫua qeshi pak, por përsëri zuri pozicionin ë tij të parë, mori një pamje serioze dhe të dhëmbsheme që nuk mundet të imagjinohet.

Nuk më hiqet nga mendja akuza e shpikur për “grupin e sabotatorëve në naftë “. Unë isha nga gjeologët më të vjetër dhe vazhdimisht anëtar i këshillit shkencor, ku aprovoheshin puset e kërkimit Në këtë këshillë çdo material jepej me shkrim i shoqëruar me harta, profile të aprovuara nga grupet përkatëse, në bazë të një rregulloreje shumë rigoroze. Kush do ishte ai burrë, që ti bente gjeologet më të mirë të Institutit në një mendje për të aprovuar shpimin e një pusi në një rajon pa perspektiv?! Kjo është jashtë çdo llogjike.

Duke vazhduar fjalën e tij, Piro Gusha përsëriti disa herë se në naftë ka veprimtari armiqësore, kryesisht në Institut. Ai tha se specialistët me dashje u janë shmangur zbulimeve të reja të vendburimeve të naftës, se janë projektuar puse jashtë strukturave perspektivë për naftë dhe gaz, me qëllim sabotimi, duke demtuar ekonominë popullore… Akuzat ishin të fokusuara kryesisht në drejtim të Koço Plakut, të cilin ai e kërcenoi dhe ju drejtua direkt kështu:

– Ti Koço Plaku, vëllai i armikut të popullit, do përgjigjesh për keto! -Koçua reagoi menjehere, u ngrit nga vendi dhe me zë të dridhur tha:

– Po të kisha mundesi, me dorën time do të ia shkulja gurgullin atij maskarai.

Pastaj, Pirro Gusha ju drejtua Beqir Alise duke thënë, ty Beqir çoç të denim, por nuk dole gje. Beqiri nuk reagoi. Duhet të përmend se, me ndërmjetësine e Pirros, Beqiri, që banonte familjarisht në Patos, erdhi në Fier, komshi me Piro Gushon. Mua, pa dashje më shkuan sytë tek Koço Plaku, ai dukej shumë i shqetësuar dhe i nervozuar. Këtë gjendje shpirtërore ai e shprehte duke kafshuar buzën e poshtëme. Kuptohej, masa ndëshkimore më e rendë do ti takonte Koço Plakut. Piro Gusho urdhëroi organizatën bazë të partise, që të përjashtojë nga rradhët e saj Beqir Aline, Koço Plakun dhe Protoko Muratin… Me pas, Koçua ju lutë organizatës bazë që ta lejonte të bënte jetën e partisë si kandidat partie. Por si Koçua dhe Beqiri u perjashtua unanimisht. Përsa i përket Protoko Muratit, Pirro Gusha, që I jepte tonin mbldhjes, nuk tha ndonjë gjë të veçante, pra pati diskutime, që ai të mos përjashtohej. Në mbrojtje të tij diskutuan shoket, Rrapo Ҫela, Thanas Ziu dhe ndonje tjetër. Përkohësisht ju arrit qellimit, por pas disa ditësh dhe Protokua pati fatin e Koços dhe të Beqirit. Me pas u lexua lista e personave, të cilët përjashtoheshin nga Instituti. Të përjashtuarit të nesërmen duhet të paraqiteshin në komitetin e Parise të rajonit Patos, se atje do të vendosej për levizjet e tyre. Këta ishin Beqir Aliaj, Protoko Murati, Koço Plaku, Milto Gjikopulli, Thanas Nasto, Ded Marku, Dhimiter Stefa, Fatri Kadilli, Pal Nikolla, Bedri Kokomani dhe të tjerë, por siç tregoi jeta, ky ishte veçse fillimi i “shtegëtimit.” te gjeologeve.

Ditën e nesërme, qysh në mengjes, shkuam në zyrat tona për herë të fundit. Në sirtarin tim të zyrës ku punonja, kisha disa blloqe personale dhe një hartë gjeologjike të Shqipërise. Gjatë kesaj kohe që po merresha me këto, pranë meje qëndronte në këmbë një ish miku im, po jo Irfani. Ai shikonte me kujdes se çfarë po merrnja. Unë e kuptova, se ai kishte ardhur për mua dërguar nga “udheheqja”, prandaj i tregova gjithçka dhe i thashë po deshe kontrollo.

Në Patos shpërndarjen tone e bëri një sekretarë i Komitetit te Partisë të rajonit. Derigjentët i kishin ngritur gishtrinjtë, kështu që ky sekretar, e kishte të lehtë të na citonte nderrmarjet e prodhimit ku do të shkonim, Patosin, Ballshin, Verrinë, Marinzën… Mua, Protokon dhe Fatriun na caktuan në ndërmarjen e prodhimit të Marinzës. Megjithëse për personin tim, në mbledhje nuk u folë dhe nuk u diskutua, kjo mua nuk më qetësoi. Kuptohej mirë se përjashtimi nga Instituti do të kishte avaze mbrapa, pa dyshim unë do të isha në listën tjetër. Faktet e më vonshme treguan, që kisha të drejtë. Ajo që më lehtësonte sado pak, ishte fakti, që nuk isha i vetëm, por me shokë të devotshem dhe të ndershëm. E kam provuar dhe në raste të tjera, se hidhërimi dhe dhimbja rëndojnë si gurë të rëndë. E ndjeja veten absolutisht pa faj, dhe shpresën e kisha vetem tek Zoti i Madh.