Golemi femër dhe Leonardo Da Vinci

Moikom Zeqo

(Parabola e kuptimeve )

Legjenda e krijimit të Golemit.
Dijetari famëmadh dhe i përkorë Gershom Scholem përmend burimet në kohëra.
Kështu në Komentarin e librit “Jezirah” nga Seudo-Saadia në fundshekullin XII shënohet: “Thuhet në “Midrash”, se Jeremia dhe Ben Sira bënë një krijesë në formë njeriu me anë të librit “Jezirah”, që në ballë kishte fjalën “emeth”, por kjo krijesë e quajtur Golem mbante në dorë një thikë dhe e kroi me thike dhe e zhduku germën aleph dhe mbeti fjala “meth”.
Në hebraisht “Emeth” do të thotë “E vërteta”, kurse “meth” do të thotë “i vdekur”.
Në një version më të mëvonshëm të legjendës së Golemit, që gjendet në një tekst kabalist të fillimshekullit XIII, atribuar Juda Ben Bathyras gjithashtu rrëfehet se “Profeti Jeremia po punonte në vetmi me librin “Jezirah”. i vjen një zë nga qielli dhe i thotë: “Gjeji vetes një shok”. Ai shkoi tek i biri Ben Sira dhe për tre vjet ata e studiuan librin “Jezirah”ˆ.
Vendosën të punonin me alfabetet, të hartimit dhe të fjalëformimit dhe u krijua një krijesë në formë njeriu në ballin e të cilit qenë fjalët: “YHWH Elohim Emeth”.
Por na ishte një thikë në dorën e këtij njeriu të porsakrijuar, me të cilin ai e kruajti aleph-in nga Emeth, kështu mbeti vetëm meth.
Në çast Jeremia çjerr rrobat dhe i thotë: “Pse e hoqe aleph-in nga Emeth-i?”

Pse e bën Jeremia gjestin e tij ritual të tmerrit si para aktit të një blasfemie?
Krijesa qe Golemi, në fillim në ballin e tij shkruhej “E vërteta” dmth “Emeth”, kurse “meth” tregon “vdekjen”. Jeremia e pyet ahere Golemin për kuptimin fatal të veprimit të tij dhe ahere Golemi i shpjegon këtë thagmë: “Po të them një parabolë. Na ishte njëherë një arkitekt i cili ndërtonte shumë shtëpi, qytete, sheshe, tempuj.
Askush nuk mund ta konkurronte artin e tij.
Askush nuk krahasohej me dijet dhe mjeshtërinë e tij, deri sa afruan dy dishepuj.
Ai u mësoi atyre të fshehtat e artit të tij.
Dishepujt i mësuan teknikat e duhura, mbas kësaj ata i dredhonin mjeshtrit, u larguan dhe nisën të punonin si arkitektë, vetëm se për ç’merrte mjeshtri një talerë, ata merrnin gjashtë groshë.
Por njerëzit pushuan së nderuari mjeshtrin dhe u jepnin porosi për ndërtime dy të tjerëve.
Kështu u harrua arkitekti që u mësoi sekretet dhe dishepujt e mohuan.”

Gershon Scholemi e interpreton legjendën.
Krijimi i Golemit është si shëmbëlltyra e dy dishepujve mosmirënjohës.
Po profeti Jeremia përdor formulën e shkatërrimit të krijesës magjike.
Legjenda e Golemit mbyllet me fjalët e Jeremias: “Me të vërtetë këto gjëra duhen studiuar për të njohur pushtetin e gjithëfuqinë e Krijuesit Zot të botës dhe jo me qëllimin për t’i realizuar ato nga qenie të dyta.”

Golemi është metafora e artit.
Golemi u shpik nga kombinimi dhe përzierja enigmatike e fjalëve dhe germave, – alternativë e Kabalës. Kështu janë krijuar eposet, piramidat, por edhe Mona Liza. Odiseu dhe Akili janë forma të Golemit, si shumësi.
Po kështu Don Kishoti dhe Hamleti.

E përsëris: Mona Liza është Golemi Femër që e ka në ballë fjalën vezulluese “Emeth”, por asnjëherë fjalën e sakatuar “meth”.

Edhe Leonardo Da Vinçi është si profeti Jeremia.
Por ai nuk e shkatërron dot Krijesën e tij, por vetëm e përsos edhe gjatë mungesës së tij vdekësore, që është një formë e Amshimit.

Ah, Jeremia, Binjaku Mohues! (2019)