Himara nuk është qendra e botës

Më në fund, me më shumë vota se sa është pritur, 88 të tilla, Kuvendi miratoi Ndarjen e re Territoriale të Shqipërisë, e cila, ashtu si ka shumë përparësi, natyrisht do të ketë edhe problemet e së ardhmes. Kjo është e kuptueshme me çdo reformë, aq më tepër kur fjala është për një reformë të përmasave të tilla, me të cilat lidhen shumë interesa, nga më të mëdhatë dhe deri më të voglat, nga ato që kanë vlera kombëtare e deri tek ato që kanë të bëjnë me xhepat e komunarëve dhe pushtetarëve të tjerë, nga përpjekjet e sinqerta për një zhvillim modern urban të shtetit dhe deri tek parashikimet falltore të zgjedhjeve të ardhshme.

Befas, në qendër të gjithçkaje u vendos edhe një herë Himara. Ajo mbikaloi të gjithë diskutimet e tjera, eci përmbi mendimin nëse ishte e nevojshme apo jo, çfarë ishin përparësitë dhe cilat mund të ndreqeshin, u bë vetëpërplasja e mendimit politik e parlamentar, për të shpërthyer ne një hipokrizi opozitare, herë të fshehur e herë krejt haptas, përmes kasnecëve të saj, politikë apo analistë.

Bashkimi i Himarës me një komunë labe, mospërfillja e mendimit të Omonias dhe Vangjel Dules, këmbanat e shurdhëta që erdhën nga Athina, futje në lojë pa asnjë lloj shkaku dhe takti e Kokëdhimës (që megjithëse quhet deputet i Vlorës, nuk duhet harruar se është edhe ai, si të tjerët, deputet i listës së shefit të Partisë Socialiste), takimet me Pirro Dhimën, që herë na shfaqet si grek i thekur dhe herë si njeriu i interesuar për Himarën, duke pasur me vete mesazhin se kjo është tokë greke, të gjitha së bashku dhe secila veç e veç, krijuan një vorbull, si për të dashur të lënë mendimin se Himara, as më pak e as më shumë, është qendra e Shqipërisë, në mos e gjithë botës.

Shpesh herë është spekulluar me Himarën dhe banorët e saj, shumica e të cilëve, sipas Petro Markos, po ashtu himarjot, më i shquari i të gjithë himarjotëve, janë veriorë të ardhur shekuj më parë në këtë truall, të cilët kanë marrë me vete gjuhën, këngët, doket, traditat, mbiemrat, dhe në vendin e ri kanë mësuar gjuhën greke, ndoshta edhe si një rrjedhojë e mbijetesës. Në Himarë dhe Dhërmi fliten dy dialekte të gjuhës greke, çka do të thotë se asnjëra nuk është e nënës, por e njerkës. Nga Himara, shumë e shumë shekuj më parë, kur ende nuk flitej për reforma territoriale dhe nuk kishte “Omonia”, vjen një mesazh i jashtëzakonshëm, i cili vlen më shumë se të gjitha fjalët e thënë me vend e mënçurisht në parlament.

Është një kumt i madh historik i himarjotëve, ai që ata i dërguan Papës Grigor të Trembëdhjetë më 1581: “Të detyrosh mbret Filipin që të sjellë ndihma nga Mbretëria e Napolit, nga fisi ynë i romakëve dhe arbërorëve … se ne do të vendosim flamurë dhe … do të marrim tërë Arvanitien dhe Morenë”.

Në të gjithë Shqipërinë, thuajse kudo u zhvendosën kufijtë e bashkive dhe komunave, u bënë shkrirje dhe njësime, herë-herë të domosdoshme, në raste të tjera edhe të shpejtuara, që mund të zgjidheshin edhe ndryshe. Por kjo, megjithë përpjekjen e shfrenuar të opozitës për të nxitur revoltën dhe disa shkëndja që u dhanë aty-këtu, e që do të jepen edhe më pas, nuk ngjalli pasionet për Himarën. Ata kaluan që nga një i zgjedhur lokal, papritur doli se ai ishte i Vlorës, dhe deri tek përpjekjet shumë dimensionale të PBDNJ dhe të Omonias. Një problem që ka lidhje me shtetin shqiptar kaloi edhe kufijtë, u bë temë e ditës edhe në qeverinë greke, dhe u shpeshtuan telefonatat bindëse dhe disi domethënëse. Analistët pro opozitës shpejtuan të thonë se kjo po na sjell në luftë të ftohtë me shtetin grek, i cili vërtet, tani për tani, i ka brekët nëpër këmbë, por prapë ai mbetet i fuqishëm dhe mund të na bëjë gjëmën. Dhe kështu, ngado që shkuam e çfarëdo që njerëzit panë, u vendos në Himarë.

Himara nuk është qendra e Shqipërisë. Eshtë një krahinë si gjithë të tjerat, e cila, ashtu si ka nxjerrë burra të ndritur, ka nxjerrë edhe renegatë të mëdhenj; ashtu si ka dhënë figura që mbesin në historinë e kombit, ashtu ka edhe të kundërtën e tyre; ashtu si ka dhënë për Shqipërinë, ku ishte pjesë autoktone, ashtu edhe ka marrë prej saj, ndoshta më shumë se pjesët e tjera. Dhe asnjëherë, në gjithë këto vite pluralizmi, përfaqësuesit e njësive politike minoritare nuk kanë qenë forcë fituese në atë zonë, dhe si duket, do e kenë të vështirë të jenë. Për një fakt të madh: Ata mbjellin atë që korrin. Mbjellin rrëmujën, shprishjen, dhe pas tyre, do të kenë edhe bjerrjen politike e morale. Tendenca, edhe jashtë Himarës, për ta kthyer atë në një oaz politik grek duke spekulluar me të vërtetat historike, por edhe me realitetet historike e politike, nuk ka lidhje me reformën territoriale, ashtu si duket se nuk kanë lidhje as tendencat e Kokëdhimës për t’u shfaqur si padroni i kësaj zone.

Himara mbeti në shekuj një zonë e krishterë, ashtu si shumë fshatra rreth e rrotull saj. Për shumë dekada, sidomos që nga viti 1820, kur filluan edhe tendencat për greqizimin e saj, ky fakt, krishtërimi i saj, ishte një fakt pozitiv. Ishte e drejtë e saj të mbronte besimin që kishte dhe të mbështetej tek ky besim, si ndodhi edhe me suliotët. Mirëpo, kur abuzon me të drejtën, ajo kthehet kundër teje. Fakti i krishtërimit të saj, ruajtja e këtij besimi edhe kur ishte terrinë fetare, i bën asaj nder; por vendosja e barazisë mes besimit fetar dhe kombësisë, futja e popizmit në valle politike e ndarje territoriale, krijimi i idesë se ne kemi pas vetes edhe krerët e kishës ortodokse, jo vetëm në Shqipëri ,por edhe në shtetin grek, (megjithëse i pari i Kishës Autoqefale Shqiptare, mjerisht, është po ashtu grek,) vendosja e tezës “Himara mbi të gjitha problemet e tjera”, kërkimi me forcë për të pasur një shkëndijë ndeshjeje, të sotme dhe të ardhme, mbështetja e çdo synimi në struktura të mbrapshta të politikës greke, nuk i bën dobi askujt.

Himara është një krahinë shqiptare si gjithë të tjerat. Ka jetën e saj, fatin e vet, njerëzit e saj, dhe fakti që , bashkë me të, me të drejtë apo pa të drejtë, u bë edhe një shkrirje më e gjerë, (koha do e saktësojë) nuk e bën atë as më interesante, as më të lakmueshme dhe, në fund të fundit, as më pak të vyer.

Në fund të këtij shënimi do të doja të sillja një pjesëz të shkurtër nga ajo që do të shkruante shumë vite më parë, në fillimet pluraliste, shkrimtari i shquar Petro Marko, si një kumt për të gjithë: Himariotët e jashtë saj, bregasit dhe lebërit, të sotmit e qeverisjes dhe ata që janë jashtë saj.

“Pra ç’jemi ne? Shqiptarë! Po pse e humbëm gjuhën? Unë do të them ato që di: Pse nënat plaka, gjyshërit dhe gjyshet dinë më mire shqipen se greqishten? Pse qajmë e këndojmë në shqip? Pse fjalët e urta i themi në shqip? Siç duket që nga viti 1820 e tëhu, greqizimi u bë me qëllim politik nga vetë Greqia, që fitoi lirinë me gjakun e shqiptarëve, qoftë në Mesolongji, qoftë në revolucionin grek. Suli dhe Himara ishin shqiptarë, po dy krahina autonome që nuk njihnin as Greqinë, as Shqipërinë, së cilës i kishte humbur edhe emri. Suli dhe Himara ishin kurdoherë në luftë me turkun”.

Për fat të bardhë, megjithëse e marrakosur, Shqipëria ka sot emrin e saj.