In memoriam / Hamit Beqja, mësuesi ynë

Nga Fatos Tarifa

Pesë vite më parë u nda nga jeta Profesor Hamit Beqja. U nda nga jeta, por jo nga familja, nga studentët dhe nga miqtë e tij të shumtë. Sepse, edhe pesë vite më pas, për Hamit Beqjen flitet sikur ai të ishte gjallë, mes nesh. Ky është privilegji më i madh i njerëzve të mirë – dhe i njerëzve të shquar. Këtë privilegj nuk e pretendon vetë individi; atë ia njohin të tjerët.

Shumë njerëz vuajnë nga meraku se do të harrohen sapo të ndahen nga kjo jetë dhe i presin çastet e fundit me këtë makth. Hamit Beqja nuk e kishte kurrë këtë merak, ndaj edhe deri në momentet e fundit ai mbeti një njeri i dashur, i qeshur dhe i lumtur. Dhimbjet e sëmundjes nuk ia hoqën dot buzëqeshjen nga fytyra dhe as fjalën e mirë nga zemra dhe nga goja.

Gjatë gjithë jetës së tij, Hamit Beqja bëri kaq shumë punë të mira dhe fitoi zemrat e kaq shumë njerëzve, sa largimi nga jeta për të dhe për të gjithë ne që e kemi njohur nga afër dhe e kemi respektuar, nderuar e dashur si rrallë herë ndodh në ditët tona, ishte dhe mbetet një ndarje e përkohshme. Një ndarje në këtë jetë, si ndarja e përkohshme me një njeriun tonë të afërm që e duam, me dikë që përkohësisht largohet nga ne, por shpejt na merr malli të jemi pranë tij, ta shohim e ta dëgjojmë, t’i rrëfehemi për bëmat tona, të ndajmë me të mendimet dhe shqetësimet tona për jetën, për shoqërinë, për politikën, për gjërat rutinë të jetës së përditshme, por edhe sekrete që s’ia besojmë dot kujtdo.

Unë dhe shumë nga miqtë dhe kolegët e mi kemi pasur fatin të merrnim leksione në universitet nga një gjeneratë profesorësh të shquar në disiplinat humane e në shkencat sociale, si të ndjerët Prof. Zija Xholi e Tefik Çaushi, Prof. Luan Omari, Prof. Alfred Uçi, Prof. Arben Puto etj. Gjithnjë e kam konsideruar nder që kam qenë nxënës i tyre. Nga Prof. Hamit Beqja, një ndër të urtët e së njëjtës gjeneratë akademikësh të shquar, nuk mu’u dha rasti të merrja asnjë leksion në auditor, por ato dhjetë vite që punova me të dhe pranë tij në Sektorin Shkencor të Filozofisë dhe, më pas, në Fakultetin jetëshkurtër të Filozofisë e të Sociologjisë në Universitetin e Tiranës, kanë qenë për mua një shkollë më vete. Dhe Hamit Beqja një ndër mësuesit e mi më të mirë.

“Mësues” është një fjalë e bukur! Dhe një titull i çmuar, të cilin duhet ta meritosh. Kjo fjalë është ndër më kuptimplotet. Mësuesi është Sokrati te të gjithë ne. Ai që (për dore në moshë të re), ose për krahu, si miq (kur jemi më të rritur) na nxjerr në botën e madhe të na tregojë hapësirat e saj. Të fshehtat e saj. Dhe të vërtetat e saj. Por edhe na mëson që të vërtetat të mos i marrim kurrë si absolute, si pragun e fundit të njohjes. Mësues i mirë është ai që i hap mendjen fëmijës, ose të riut, jo ai që e kufizon, ose e mbyll atë përmes “të vërtetave” metafizike e doktrinare.

Hamit Beqja ishte një mësues i tillë. Madje, shembulli më i mirë i një mësuesi të mirë. Vetë ai ishte një mendje e hapur, një mendje e lirë. E hapur për të gjitha sferat e jetës e të mendimit, edhe për ato që dikur konsideroheshin tabu. E lirë për të gjitha kohët: për kohën kur ishte i ri, për kohën kur ishte i rritur, për kohën kur ishte i moshuar. Për kohën kur ishte, por edhe për sot që nuk është më fizikisht mes nesh. Lirinë e mendimit nuk mund ta kultivojë dot te nxënësit dhe studentët e tij një mësues që nuk është vetë i lirë në mendimet e tij. Ky është kushti i parë i një arsimi demokratik dhe i një pedagogjie demokratike.

Tërë jetën e tij Prof. Beqja bëri pikërisht këtë. U mësoi studentëve të ishin mendjehapur, të çmonin mendimin e lirë dhe mendimin kritik. Të çmonin e të respektonin edhe mendimin e Tjetrit. Hamit Beqja ishte ndër të parët mendimtarë dhe pedagogë të kohës së tij që e kishte kuptuar se premisa mbi të cilën bazohen liritë dhe të drejtat e njeriut, është humaniteti ynë (me “ëngjëllin dhe djallin” brenda nesh), dhe kjo presupozon si ndërvarësinë e qenieve njerëzore si të tilla, ashtu edhe dinjitetin njerëzor të çdo individi. Këto, sipas tij, arrihen përmes konsideratës për Tjetrin dhe përmes solidaritetit njerëzor—kushte të domosdoshme për mirëqenien dhe demokratizimin e vazhdueshëm të vetë shoqërisë.

Profesor Beqja jo vetëm e dinte, por edhe ishte vetë një shembull i shkëlqyer i asaj që Hannah Arendt e quante një kusht themelor për respektimin e të drejtave të njeriut, sepse ai besonte në idenë e barazisë dhe kjo, sipas tij, kërkon gjithmonë që, çdonjëri nga ne të mendojë për dikë tjetër si një qenie tjetër njerëzore. Liria zbulohet dhe kuptohet përmes dallimeve dhe vetë dallimet janë zbulimi i lirisë dhe kuptimi i saj. “Është pikërisht ajo çka është unike te ty që më bën mua të lirë”, shkruante Arendt. Ajo që e dallon – dhe e përshkon nga kreu në fund -krijimtarinë më të mirë të Hamit Beqjes është pikërisht kjo ide e Arendit.

Këto ditë, në këtë përvjetor të ndarjes nga jeta të Hamit Beqjes, familja e tij na bëri një dhuratë të bukur, botimin në shtatë vëllimeve të veprave të zgjedhura të Profesorit. Jo thjesht për t’i pasur ato në bibliotekat tona, por si një trashëgimi e vyer e mendimit pedagogjik e shoqëror të Shqipërisë moderne. Mirënjohje dhe nderim për këtë figurë të shquar të arsimit e të kulturës shqiptare!