In memoriam / Një ushtarak si Hysni Hoxha

Asnjë njeri nuk ka qënë ndonjëherë rastësisht i mençëm, trim, i vendosur, i kompletuar me cilësi të larta njerëzore. Ato janë virtyte që fitohen, që mund të përvetësohen vetëm nga një jetë heroike, e prirur nga forca të brendshme, të fuqishme morale. Ka me dhjetra shembuj për të ilustruar këtë çka po them, por atë e sjellkërka një çast, e sjellkërka momenti i cili “të detyron” e të orienton të hedhësh sytë e mendjen tek një personazh i cili ndahet nga jeta e që, edhe pse i vdekur, mbetet simbol i virtytshmërisë. E, ky burrë, i cili i ngjiti 90 “katet” e jetës “sipas mënyrës së vet” e ka emrin Hysni Bektash Hoxha nga fshati Prishtë i Skraparit.

Nuk është se për shkak se gjërat janë të vështira, ne nuk guxojmë; është për shkak se ne nuk guxojmë ngaqë gjërat janë të vështira. Hysni Hoxha e kishte të trashëguar nga babai, nga gjyshi e ca më tutje për t’u përballur me të vështirën, për t’u hedhur në zjarr edhe pse flakët e tij mund të të përvëlonin. Dhe nuk ishte zjarr i mishit në hell,. Ishte zjarri i Luftës së Dytë Botërore në të cilën ai u përfshi vetëm 16 vjeç.

Ndoshta e kanë frymëzuar vitet e luftës, apo edhe  betejat famëmëdha të Tendës së Qypit, Qafës së Shkozës, Qafës së Martës dhe e shumë të tjerave që u zhvilluan në ato vite në Skrapar, që Hysni Hoxha të vendoste dhe të mos hiqte dorë kurrë nga ëndrra për t’u bërë ushtarak.

Ky skraparas, si shumë të tjerë, ishte i lindur për profesionin aq domethënës e të vështirë të “e luftës”. Ai radhitet në listën e emrave të atyre kuadrove të ushtrisë që sillen me detyrën, ashtu si një kalorës i talentuar, i cili  nuk mund të rrëzohet nga kali pse terreni është me shumë pengesa. Hysniu e dashuroi rrobën që “të bezdiste”, uniformën që “vishej e xhvishej” me komandën e tjetrit. Ndoshta qysh në ato vite ai u ushqye me ëndrrat për t’u bërë ushtarak i karrierës, për të mbetur aty me të gjitha cilësitë e një kuadri që ka marrë përsipër të mbajë të qelibartë atë rrobë të  shënjtëruar. Jo për të vrarë apo të bëhej “mish për top” në çmëndurira shovinistësh, por për t’i dalë zot Atdheut. Nga ata që kanë punuar apo shërbyer me Hysni Hoxhën, kam dëgjuar ta cilsojnë si “Kapedan”, si “Gjeneral”, si ushtarak model, para të cilit duhet të qëndroje edhe pa u dhënë ndonjë komandë, “gatitu!”. Syri i tij plot sqimë në mbajtjen e uniformës, në zbatimin e rregullores e plot standarte të tjera qëlidhen vetëm me ushtarakët, kanë ardhur deri në ditët e sotme,  pas gjysmë shekulli: Ushtarak si Hysni Hoxha!

E përvetësoi shkëlqyeshëm artin ushtarak. Nuk mund të bëj kompetentin rreth këtij profesioni me plot mistere i cili i shërben vetëm luftës apo përgatitjes për luftë, por për aq sa kemi mundur të zbulojmë nga bashkëkohësit, ia lejoj vetes të them: ai ishte komandant “skllav” i artit ushtarak. Shërbeu ashtu si i kishte hije, ashtu si i kishte menduar punët, të cilat të linin gjurmë si  njeri i denjë, por edhe si ushtarak  me vizion.  Ai nuk u end nëpër Shqipëri sa për të qenë diku në një post oficeri, komandant apo komisar, por vrapoi e vrapoi për të arritur atë  që ia donte shpirti: të ishte një patriot i  ndershëm e qëtë justifikonte me punëdashurinë për vendin e tij, për Shqipërinë. De ja cili është itinerari i Hysni Hoxhës: Pas Çlirimit u gradua officer dhe deri në vitin 1953 shërbeu në qytetin e Gjirokastrës. Prej këtej u transferua në Burrel, ku lindi edhe fëmijën e parë, Afërditën. Pas dy vjetësh u transferua në Pogradec (1956), ku lindi Agimin, si dhe vajzën tjetër, Valentinën (gusht 1959). Ne vitin 1960 transferohet në Tiranë, ku kreu me sukses Akademinë Ushtarake. Në Tiranë lindi djalin e dytë, Bektashin (shkurt 1963). Pasi kreu Akademinë ai transferohet në Elbasan, ku vendosi edhe familjen. Në vitin 1974 transferohet përsëri në Bulqizë e prej andej në Librazhd (1976). Pas tre vjetësh kthehet përsëri pranë familjes, në Elbasan, ku punoi deri në vitin 1983, kur mbushi moshën e pensionit. Tani më thoni, nga ç’vend i Shqipërisë është HysniHoxha?

Një burri fisnik, por qënë çdo çast mbetet “i zemëruar” me punët e tij, i shkon më shumëqë të qeshë me jetën, se sa të qahet prej saj. Kam parasysh se komandant Hysni Hoxha nuk u mbush asnjëherë, nuk arriti të pranonte kurrë që kjo apo ajo detyrë të ishte kryer në kufinj përsosmërie. Jo. Komandanti, sido që të kryhej stërvitja, sido që t’i merrte lëvdatat e përgëzimet nga eprorët, ai mbetej gjithmonë i “gjysmëngopur”. Tregojnë e ç’nuk tregojnë për këtë ushtarak kariere të gardës së vjetër, i cili  mbeti “i ri” për kërkesat ndaj artit luftarak dhe përsosmërisë së tij për mbrojtjen e atdheut.E, për atë që kërkonte të ishte më e arrirë, ai e sillte të prekshme zgjidhjen, të skicuar e fotografuar sipas mënyrës së tij, duke i qëndruar vet në këmbë problemit derisa ai të ngjizej e të merrte formën, ashtu si e kishte menduar.

Hysni Hoxha kur doli në lirim, në pension, e pati shumë të vështirë, në mos të pamundur, shkëputjen nga profesioni “i mallkuar për të vrarë njerëz”, siç thoshte si, të cilit i kishte kushtuar jetën. Thonë se komandanti paskësh qarë, paskësh nxjerrë disa pika lot disi fshehurazi, për të mos e parë shokët, por familjarët, gruaja dhe fëmijët, ia portretizojnë pamjen e asaj ditësi më të trishtueshmen, se komandanti atë ditë dukej “si një gjeneral i zënë rob”.

Ajo që të mbetet ndërmend është vendosmëria e këtij burri për të mos u ndarë asnjë minut nga ajo më e çmuara, siç e cilëson familjen Nënë Tereza. Kudo bashkë. Në të mirë e në të keqe. Dhe kjo edukatë, kjo frymë për të qënë gjithmonë të bashkuar, shpjegon edhe lëvizjen shumë të guximshme të tij, duke i ndjekur fëmijët deri “prapa djellit”, në Kanada. Kjo lëvizje paksa e dhimbshme për njerëz me moshë të thyer, e dëshpëroi jo pak ushtarakun e pathyeshëm,  tashmë në pension. Ai aty, në Toronto, kaloi rreth 13 vjet. Veçse me mendje jetonte në Shqipëri, në qytetet ku kishte shërbyer, në fshatin e lindjes, në Prishtë, ku kishte kaluar fëmininë. Kur vajti për here të fundit në fshat, pasi u ra pëllëmbë për pëllëmbë arave, korijeve, burimeve e përrenjve, varreve ku preheshin prindërit dhe të afërm të familjes, qëndroi diku në një vend me sheshpamjen më të mirëdhe i tha nipit që e shoqëronte, Veliut: Po i shikoj për here të fundit, nuk kam moshë që të mund të vij të çmallem edhe një herë me vendet e me njerëzit. Po të lë një amanet: Mos ma lini vetëm, me kokë mënjanë, Prishtën! DëgjoVeli: Ky vend, është më i bukuri në botë, si Prishta nuk ka tjetër!

Dhe kishte qarë.

Shtëpia është një vend ku rritesh duke dëshiruar të largohesh, dhe plakesh duke dëshiruar të kthehesh. Hysni Hoxha nuk u kthye kurrë në shtëpinë e dëshiruar. Por, ashtu si edhe thuhet, të vdekurit nuk janë asnjëherë të vdekur përderisa ne të gjallët nuk i harrojmë.