Intervista e ndërprerë me profesor Niko Thomon

Para disa ditësh u nda nga jeta profesori i nderuar Niko Thomo. Më ka mbetur merak që nuk zhvillova një intervistë të fundit me të. Para dy vjetësh e ftova në një takim me studentët e fizikës që të ndante me ta përvojën e tij të vyer në shërbim të brezave të studentëve që prej kohës që ai u emërua pedagog pranë departamentit të fizikës. Sidoqoftë, do mundohem të ndaj disa detaje të bisedave të herëpashershme me të. Do kërkoj ndjesë për hollësi dhe pasaktësi të cilat mund të m’i korrigjojnë profesorët e mi që kanë qenë njëkohësisht edhe studentë të profesor Nikos.

Prof. Niko i filloi studimet në vitin 1951 në degën matematikë-fizikë si brezi i parë i studimeve 4-vjeçare. Me themelimin e Institutit Pedagogjik në vitin 1946, më vonë Fakulteti i Shkencave të Natyrës, ekzistonin vetëm degët dy-vjeçare në matematikë-fizikë dhe kimi-biologji. Aso kohe, seksioni i fizikës kryesohej prej Prof. Sotir Kuneshkës, themeluesit të seksionit të fizikës. Profesor Niko më thoshte se mësimin e pat zhvilluar me profesorë që vinin nga Bashkimi Sovjetik për të ndihmuar ngritjen e arsimit të lartë në Shqipëri. Kur e pata pyetur përse nuk vazhduan edhe më tej të jepnin mësim profesorët rusë deri sa të konsolidohej një standart i caktuar, ai më tha: “Epo erdhën profesorët shqiptarë nga Bashkimi Sovjetik!”. Duke folur për rigorozitetin e tyre në mësimdhënie, ai më thoshte se ata nuk pranuan ndërhyrjen e dekanatit për të kaluar studentët e dobët, përkundrazi profesorët e huaj u shprehen se studentët e mbetur semestrin e parë në matematikë elementare nuk duhet të vazhdonin më tej studimet.

Një episod tjetër interesant i profesor Nikos është mënyra se si ai u punësua pedagog në seksionin e fizikës. Profesor Nikon e karakterizonte një sens humori shumë i hollë e unikal. Pas përfundimit të studimeve në vitin 1954 ai donte të punonte në seksionin e matematikës, por atë e kërkoi profesor Kuneshka dhe për këtë e thirrën në dekanat. Ai pat kundërshtuar ofertën por kur i thanë se mund ta dërgonin mësues në zona të thella në qoftë se nuk pranonte, ai pat thënë: “Për të qëndruar në Tiranë pranoj të jap edhe letërsi!”

Dua të theksoj se Profesor Niko mbeti unikal në departamentin e fizikës prej frymës dhe kthjelltësisë që e karakerizonte, shembull i një fizikani që vinte prej matematikës, por që kontributin më të madh shkencor e dha në zhvillimin e tekonlogjisë së prodhimit të gjysmëpërcjellësve në Shqipëri. Është fjala për projektin e suksesshëm të selenit në të cilin patën marrë pjesë edhe fizikanë të tjerë të shquar dhe të talentuar si profesoreshë Lulëzime Aliko dhe profesor Fatos Klosi. Në fushën e pedagogjisë, profesor Niko mbahet mend prej brezave të nxënësve për tekstet e tij metodike. Kur ishim studentë të tij ai na pat treguar se si ministria e arsimit i pat kërkuar të shkruantë tekste të reja të përmirësuara të fizikës. Kur pat dorëzuar materialin, i patën thënë: “Profesor duhet ta rrisni pak nivelin”, ndërsa profesori iu është përgjigjur: “Për ta ngritur nvelin është e thjeshtë, punë e vështirë është ta ulësh atë!”. Profesor Niko ishte prej metodistëve më të mirë të mësimdhënies së fizikës. Ai dinte se cilat hapa duhen ndjekur për të nxënë një temë të caktuar. Në nivel universitar ai do mbahet mend për përshtajen në gjuhën shqipe të tekstit të Davidovit të mekanikës kuantike, një prej teksteve më të ngjeshura me matematikë dhe koncepte të mekanikës kuantike, të cilin profesor Niko e pat shkruar duke zbërthyer në hollësi. Profesor Niko dha ndihmësën e tij në mësimdhëniene deri ditët e fundit të jetës së tij.

Njohjen e parë me profesorin e pata kur isha maturant. Ai më pat këshilluar se nuk mund të bëhesh fizikan në qoftë se nuk zotëron analizën matematike. “Provo të zgjidhësh të gjitha ushtrimet në fund të librit”, më tha, duke vazhduar: “Në qoftë se i zgjidh vetë dhe të gjitha, atëherë je në rregull”. Shumë prej nesh që ushtrojmë profesionin e pedagogut i marrim për të mirëqena dhe ndonjëherë si të dorës së dytë aspekte shumë të rëndësishme të metodikës së mësimdhënies, duke u përqendruar në anën shkencore e duke harruar që roli kryesor i yni është thjeshtëzimi dhe afrimi i shkencës në mënyrë sa më të kuptueshme tek brezat e rinj. Profesor Niko ishte një edukator i madh për të gjitha brezat, jo vetëm për studentët por edhe për ish studentët që mund të ishin në faza të zhvilluara të karrierës. Vetëm para disa viteve kur i kërkova të shkruante reçensën e librit mbi teoritë kalibruese më këshilloi me shumë diplomaci që kur botohet një subjekt për herë të parë është mirë që një ose dy ushtrime tipike të jenë të zgjidhura në fund të çdo kapitulli.

Profesor Niko Thomo do të mbetet në kujtesën e brezave të fizikanëve. Është nderi ynë që trashëgiminë e tij ta dokumentojmë në mënyrë që figura e tij të qëndrojë gjithnjë midis nesh.