Shëndetësia, kështjellë feudale e kontrolluar nga baronë

Ai ka lindur në Tepelenë. Kur ishte vetëm 5 vjeç, familja e tij vendoset në Tiranë. Është bërë mjek se i kishte premtuar nënës së tij kur ishte fëmijë.

Në moshën 30 vjeçare arrin të ishte mjeku personal i diktatorit Enver Hoxha. Ka punuar 12 vjet pranë tij. Kalo, një nga specialistët më të mirë të diabetit në Shqipëri, pas viteve ’90 u ftua në Kopenhagen ku u punësua atje në Organizatën Botërore të Shëndetësisë. Ka dy fëmijë, një djalë, të cilit i ka trashëguar profesionin, ai është mjek reumatolog, dhe jeton e punon në Danimarkë, ndërsa vajza juriste jeton dhe punon në Zvicër.

Profesor Kalo me bashkëshorten jetojnë në Tiranë, në vendin ku punuan dhe jetuan në pjesën më të madhe të jetës së tyre.

Bashkëshortja e tij nuk është mjeke, ajo ka përfunduar studimet e larta për Gjuhë dhe Letërsi, por ka punuar në Bibliotekën e Mjekësisë dhe në njëfarë mënyre kanë qenë bashkë në këtë rrugëtim.

Sot, edhe pse i ka kaluar të 70-at, vazhdon të jetë aktiv me leksione e shkrime, botime si dhe konsulta e vizita në specialitetin e tij.

Veç kësaj, ai ka filluar të drejtojë dhe një program televiziv, çdo të premte mbrëma në Tv Scan të titulluar “Në labirintet e shëndetësisë shqiptare”. Dëshiron të informojë dhe edukojë publikun për gjendjen, arritjet, problemet e sfidat dhe mënyrën se si funksionon sistemi i shëndetësisë në vendin tonë. Ai fokusohet te sistemi, dhe mënyrën për ta përmirësuar atë i shikon tek fuqizimi dhe aktivizimi i popullatës të cilës, sipas tij, sistemi i takon.

Më poshtë një intervistë me doktor Isuf Kalon…

-Profesor, prej disa javësh ju keni filluar një emision televiziv në “TV Scan”, i cili natyrisht ka lidhje me mjekësinë. Çfarë synoni të sillni të re me këtë program televiziv?

Me mjekësi besoj ju dhe popullata në përgjithësi kuptoni trajtimin e sëmundjeve. Jo, ky emision nuk është i tillë. Emisione televizive të fokusuara te sëmundjet, tek shenjat, diagnostikimi dhe mjekimi i tyre ka tek ne, tashmë të shumta në disa kanale televizive. Ndër ta, padyshim më i ndjekuri dhe më i suksesshëm është ai i titulluar “Trupi dhe shëndeti” që prej 53 vjetësh drejton kolegu im i nderuar Flamur Topi. Emisioni që unë moderoj është tek ne i pari për nga natyra. Ai është i fokusuar tek sistemi ynë shëndetësor, mënyra si ai është strukturuar, si funksion, si drejtohet, si financohet dhe sa i suksesshëm është lidhur me performancën e pritshme të tij. Pra sa e mirë, sa e plotë, sa cilësor edhe suksesshëm është shëndetësia jonë apo sektor të veçantë të rëndësishëm të saj: Cilat janë arritjet e gjendjes së sotme, mangësitë, problemet dhe sfidat për të ardhmen?

Është e rëndësishme të kuptohet nga popullata që sistemi shëndetësor nuk është pronë e Ministrisë së Shëndetësisë. As monopol i profesionistëve bluzë bardhë. Ai i përket popullatës. Është ngritur dhe funksion për të zgjidhur nevojat shëndetësore të saj, e cila në njërën formë e masë a tjetër është e vetmja që e përdor e që paguan për të. Deri tani, ata kanë ditur pak ose aspak se çfarë realisht ndodh brenda tij. Është koha që ta dinë. Është nevojë e vetë sistemit që kërkon kontributin e qytetarëve të informuar në të.

-Në realitetin tonë, mendoni ju se mjafton një emision për të edukuar publikun në lidhje me temat që përmendni?

Popullata, publiku ynë në përgjithësi ka perceptime, por jo informim objektiv për çka ndodh në sistem. Perceptimet janë sipërfaqësore, fragmentare, kazuistike, propagandistike me ngjarje spontane, me episode dështimesh, korrupsioni apo arritjesh dhe suksesi. Por aspektet e veprimtarisë si sistem, sidomos ato të ofrimit të kujdesit dhe shërbimeve në brendësi të tij dhe në tregun tonë shëndetësor në kuptimin e korrektësisë shkencore, profesionale ekonomike, relacionare, apo gabimet nga neglizhenca ose padashje, nuk njihen nga publiku. Ato ruhen të fshehura si arshivat në bodrumet e labirintet e saj. Po kështu mënyra apo procesi vendimmarrjeve si në nivel klinik për diagnozën dhe mënyrën e mjekimit ashtu dhe ajo për investimet alokimet financiare apo ndryshimet strukturore, si në nivel sistemi dhe atë menaxherial, institucional janë mbajtur të mbyllura, të padiskutuara në gjithëpërfshirje me ta.

Ndodh që vendimmarrje për shpenzime disa qindra milionë euro merren në mënyrë të mbyllur, pa diskutime e ballafaqim të hapur me alternativa të tjera që shkencërisht janë provuar si me kosto efektive për maksimalizimin e përfitimit publik shëndetësor. Prandaj emisioni titullohet “Në labirintet e sistemit tonë shëndetësor” sepse përtej fasadave, reklamave dhe bojatisjeve së jashtmi, blu apo rozë ka brenda tij një sërë mangësish e sfida të cilat duhet t’i ekspozohen publikut dhe palëve të interesuara, për t’i ftuar e inkurajuar ata të thonë si pronarë legjitimë të sistemit, fjalën e tyre.

Sistemi ynë ka nevojë për një proces demokratizues. Proceset demokratizuese kanë depërtuar shumë pak në brendësi të tij. Në gjendjen e sotme ai duket i tipit feudal, i mbyllur në një tip kështjelle; me individ të gjithëpushtetshëm si padronë ose baronë në të!

Nuk di sa i suksesshëm do të jetë emisioni për këtë objektiv, por ndjej se është sa i nevojshëm aq dhe i domosdoshëm. Në fakt transparenca, hapja ndaj publikut është një borxh i vonuar ndaj vetë sistemit dhe sidomos ndaj qytetarëve tanë.

-Mos ndoshta reagimi i parë duhet të vijë nga institucionet; kur ato mbajnë një vesh shurdhër e një sy qorr, sa fuqi ka masa të ndryshojë realitetin?

Unë dua të jem pozitivist dhe të besoj se askush nuk ka pse të mos mirëpresë një emision të tillë që nuk bën thashetheme, e që qëllim të vetëm ka jo denigrimin, por ndihmën e sinqertë për ta bërë sistemin tonë më cilësor e më të suksesshëm. Në referencë me Nikollai Gogolin: Pasqyra nuk flaket, thyhet e fajësohet me inat vetëm pse e nxjerr fytyrën realisht të shtrembër. Mangësitë, nevojat apo gabimet që evidentojnë të ftuarit nuk janë qëllimkëqija, as tendencioze, as të lidhura me emra individësh, por me fenomenet dhe proceset brenda sistemit tonë shëndetësor. Ato nuk pretendojnë të kenë monopolin e të vërtetës, por kanë atë të sinqeritetit. Ato bazohen në parimin “nuk është gabim të gabosh, gabim është të mos e pranosh dhe sidomos të mos mësosh”. Dhe parimin tjetër që thotë: “Përpara se të gabojë individi, gabon sistemi”.

Përsa i përket pyetjes për fuqinë e masës, ajo siç dihet mjetin më të fuqishëm ka votën. Por veç asaj po aq të fuqishëm ka zërin. I cili është më vështirë të manipulohet. Rrjetet sociale kanë sjellë një realitet të ri në bilancin e forcave. Sidoqoftë dija është pushtet. Masa që di, që pyet dhe kërkon llogari është padyshim më e fuqishme. Kushdo që është i interesuar mbi emisionet, mund të njihet me ato, të regjistruara në Youtube, në adresën “isuf kalo scan”.

-Ju jeni i pari mjek shqiptar i punësuar si specialist nga OBSH për Evropën, në Kopenhagen, ishte e lehtë rruga për të hyrë në atë institucion?

Ishin një numër rrethanash. Përfaqësues të OBSH ishin njohur me disa arritje pozitive në shërbimin tonë për sëmundjen e diabetit në QSUT të cilin unë asokohe e drejtoja. Ata më ftuan dhe më punësuan, fillimisht për të drejtuar një projekt në të gjitha 52 vendet e Evropës, lidhur me përmirësimin e cilësisë së kujdesit për diabetin. Fjala ishte që të krijohej një model i përmirësimit të cilësisë në një sëmundje të tillë, tipike kronike me synimin që ai të zbatohej më pas edhe në sëmundjet e tjera të ngjashme kronike. Projekti vazhdoi 10 vjet dhe rezultoi i suksesshëm. Pas tij lindi ideja që strategjia e përmirësimi të cilësisë të shtrihej më gjerë jo vetëm për sëmundjet, por edhe vetë sistemin shëndetësor. Për këtë, detyrë të drejtimit të departamentit të cilësisë së sistemeve shëndetësore u desh të konkurroja me pretendentë të tjerë, por që fatmirësisht, fitova. Që atëherë unë jetoj njëkohësisht me të dyja dashuritë profesionale, atë për diabetin dhe atë të cilësisë së sistemeve shëndetësore. Kjo besoj e shpjegon pse emisioni TV që kam nisur i adresohet pikërisht sistemit.

Doktor, është e pashmangshme, kur thuhet emri Isuf Kalo, direkt ju lidhin me Enver Hoxhën, kjo pasi ju keni qenë mjeku i tij personal. Ju bezdis ky etiketim…?

Perse të më bezdisë?! Ndofta përveç faktit jo të pëlqyeshëm që përmendet emri i një ish-pacienti që prej kohe nuk jeton. Për mua ishte pacient jo i zakontë, i cili më besoi, më çmoi dhe respektoi si mjek. Them se njerëzisht, dhe për të mos bërë në kontekstin e sotëm hipokritin, më takon t’i mbetem mirënjohës për këto. I jam mirënjohës edhe sepse nuk më mbajti në ato vite në dispozicion të mbërthyer pas vetes, por më lejoi të krijoj e të shfrytëzoj hapësira për zhvillimin e aftësive dhe veprimtarive të mija profesionale përtej mureve e të shtëpisë së tij e të Bllokut.

Ndërkohë e kam sqaruar publikisht që raportet e mia si edhe të kolegëve të tjerë me të cilët e mjekuam atë, si ekip, kanë qenë korrekte dhe thjesht profesionale. Madje, nëse flas specifikisht për veten time, mund të sqaroj se ndryshe nga sa ndodhi me disa nga kolegët e atij ekipi, unë nuk u përfshiva as atëherë, as më pas në hierarkinë e “nomenklaturës së lartë” në kuptimin e ndonjë posti apo ofiqi qeveritar, partiak apo parlamentar. Unë isha, mbeta dhe vazhdoj të jem vetëm mjek specialist. E vërteta është që në kontekstin e kohës dhe të imazhit të personalitetit që ai përfaqësonte, detyra si mjek pranë tij ishte mjaft e lakmuar. Por unë mbetem i habitur që detyra profesionalisht prestigjioze që kreva më pas si ekspert në postin që pata në Organizatën Botërore të Shëndetësisë për Evropën, madje për një kohë prej 15 vjetësh, nuk ka lënë në opinion asnjë mbresë. Për mua, ajo mbetet arritja dhe krenaria më e veçantë e karrierës time mjekësore. E them pa asnjë kompleks për detyrën pranë Enver Hoxhës, që do ishte më e drejtë e të më përmendin lidhur me detyrën në OBSH për Evropën ku shërbeva edhe më gjatë, që ishte nder për shëndetësinë tonë.

-Shpesh, njerëz me profilin tuaj, afrohen drejt politikës, apo i kërkojnë. Ju, u është ofruar ndonjëherë ndonjë post, apo kërkesë për të qenë mbështetës i njërës apo tjetrës palë?

Me mua, siç e thashë, kjo nuk ndodhi. As u afrova, as më afruan. Tek unë nuk ka synuar asnjë forcë politike dhe as më është ofruar ndonjë post apo detyrë partiake apo qeveritare prej tyre. Kam qenë dhe jam ende vetëm mjek specialist, konsulent dhe ekspert i cilësisë së sistemeve shëndetësore. Kjo nuk më ka ndaluar të jem aktiv në media dhe shtyp për të shprehur mendimet e mia lidhur problematika të sistemit tonë shëndetësor. Emisioni Televiziv në “Tv Scan” tani është një nga format e aktivizimit tim publik qytetar.

-Cila është dita juaj sot, me çfarë merreni aktualisht?

Prej tetorit të vitit 2014, për arsye të moshës m’u dha vendimi i daljes në pension. Por natyrisht kjo nuk qe arsye për të ndërprerë aktivitetin tim profesional. Këtë e vazhdoj me konsultimet e të sëmurëve me diabet dhe sëmundje endokrine në Klinikën “Blu Medical Centre”. Aty po zbatoj për ta një model të ri të kujdesit total në formën e “Shtëpisë së Diabetit” në të cilën ata merren përsipër të ndiqen në vazhdimësi gjatë gjithë jetës me të gjithë kompleksitetin e nevojave të ndryshme të tyre jo vetëm trupore, fizike mjekuese e laboratorike, por edhe psikologjike e sociale. Njëkohësisht vazhdoj me pasion të krijoj, shkruaj e botoj në fushën e publicistikës tonë mjekësore. Janë katër libra që kam botuar njeri pas tjetrit me këtë subjekt ”Shëndetësia jonë: Dhimbje dhe Shpresa” “Mes ëndrrës Evropiane dhe realitetit shqiptar “Mjekësia, Pacientët, Shoqëria” dhe së fundi “Shëndetësia jonë si do të doja”

-Keni udhëtuar shumë…?

Them se ky ka qenë një nga favoret e fatit tim. Fillimisht detyra si mjek në Bllok e pastaj fal detyrës në OBSH, kam udhëtuar e vizituar të 52 vendet e Evropës që janë anëtare të saj. Diversiteti kultural i Evropës është i jashtëzakonshëm. Dhe impresionet prej tyre besoj se më kanë pasuruar shpirtërisht pa masë.

-Kur ktheni kokën pas, jeni i kënaqur me jetën?

Pa dyshim. Ka qenë plot me dashuri dhe përkushtim ndaj njerëzve dhe profesionit. Dhe ndaj familjes, miqve e vendit tim.

************

Intervistoi Entela Resuli – Botuar sot në DITA