1. CEFTA prezantoi disa rezultate inkurajuese në Samitin e Ballkanit Perëndimor në korrik. U njoftua për shtrirjen e Korridoreve të Gjelbra/ Korsive të Gjelbra në Greqi. Sa larg kemi arritur me këtë proces kur bëhet fjalë për Greqinë dhe Italinë? Cilat janë reagimet nga ana e biznesit?
Korridoret e gjelbra u krijuan për të siguruar rrjedhën e qetë të mallrave thelbësorë, ilaçeve dhe pajisjeve mjekësore në rajon gjatë pandemisë dhe u vërtetua se ishin jashtëzakonisht efektive, duke zvogëluar kohën e pritjes në vendkalime, duke thjeshtuar kontrollet dhe duke ulur kostot. Duke pasur parasysh këto përfitime dhe duke dëgjuar nevojat e bizneseve nga rajoni, zgjerimi i korridoreve të gjelbra në vendkalimet me BE-në dukej si një sekuencë e natyrshme e aktiviteteve.
Përgatitjet për shtrirjen në vendkalimet me vendet anëtare të BE-së janë duke u zhvilluar, veçanërisht me Greqinë dhe Italinë. Kalimet pilot janë zgjedhur, metodologjia është rënë dakord dhe zbatimi duhet të fillojë së shpejti. Përveç zvogëlimit të kohës së pritjes, lehtësimi efikas i transportit dhe tregtisë do të thotë që kompanitë do të përfitojnë shtesë nga zinxhirët më të mirë të integruar të furnizimit me tregun e BE -së.
2. A keni të dhëna se si janë përdorur Korridoret e Gjelbra/Korsitë e Gjelbra deri më tani, kush e ka shfrytëzuar atë mundësi, në çfarë përqindje?
Statistikat tregojnë se afërsisht 80% e kamionëve përdorin Korridoret e Gjelbra të CEFTA-s, dhe 20% e tyre transportojnë mallra thelbësore dhe përdorin përfitimet e kalimit me përparësi. Gjatë nëntë muajve të zbatimit në vitin 2020, rreth 500,000 kamionë kanë përdorur këtë nismë, e cila kishte një ndikim të rëndësishëm në zvogëlimin e kohës së pritjes në vendkalime. Aktualisht, në baza mujore, mesatarisht rreth 61,000 kamionë përdorin korridoret e gjelbra, dhe rreth 13,000 përdorin kalime me prioritet. Këto të dhëna tregojnë potencialin e madh që ofron ky koncept, dhe ne besojmë se ai do të shtrihet jo vetëm në vendkalimet me BE-në, por që edhe lista e gjërave më pak esenciale do të zgjerohet gjithashtu.
3. Në cilat procese do të fokusohet CEFTA në gjysmën e dytë të këtij viti?
Aktivitetet në gjysmën e dytë të 2021 do të përqëndrohen në proceset që janë në vazhdim. Para së gjithash: shtrirja e korridoreve të gjelbra/korsive të gjelbra drejt kufijve me BE-në, e cila do të zvogëlojë pritjet në vendkalime, dhe kështu do të zvogëlojë kostot për bizneset. Ne presim që të përfundojmë negociatat mbi Protokollin Shtesë
7 dhe kështu të fillojmë të krijojmë mundësinë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve midis Palëve. Ne gjithashtu do të punojmë në finalizimin e vendimit për njohjen e programeve AEO (operatorët e autorizuar ekonomik), si dhe në lehtësimin e tregtisë së frutave dheperimeve.
Ne planifikojmë të përfundojmë negociatat mbi katër mekanizma të rëndësishëm për lehtësimin e tregtisë, kur bëhet fjalë për shërbimet.
Kjo do të thotë: miratimi i vendimeve për tregtinë elektronike, njohja e kualifikimeve profesionale për inxhinierët, lehtësimi i tregtisë në turizëm dhe heqja e lejeve të përkohshme të punës për arsye biznesi. Në të njëjtën kohë, ne duam të krijojmë terrenin për vendime të reja të rëndësishme në fushat e shërbimeve postare, gjeo-bllokimit, shërbimeve të pagesave dhe sigurimeve. Përveç kësaj, ne po hulumtojmë rregulloret e Palëve, në mënyrë që të identifikojmë dispozitat që nuk janë në përputhje me zotimet e marra tashmë.
4. Në fillim të vitit 2021 Protokolli 6 hyri në fuqi. Cilat janë përfitimet nga kjo marrëveshje dhe sa larg janë Palët në procesin e ratifikimit?
Protokolli shtesë 6 më në fund zgjeroi tregtinë e lirë nga bujqësia dhe industria tek shërbimet. Dhe ky është një ndryshim i madh sepse, për shembull, në Shqipëri, shërbimet përfshijnë më shumë se gjysmën e ekonomisë. Aktualisht, është ratifikuar nga katër Palë të CEFTA -s, përfshirë Shqipërinë. Që nga janari, kur hyri në fuqi, CEFTA garanton se kufizime të reja nuk do të vendosen ndaj kompanive kur ato hyjnë në tregjet në rajon. Gjithashtu i mbron kompanitë nga diskriminimi me kompanitë vendase. Gjithmonë ka përjashtime, por ky është një parim bazë. Tani që e kemi mbuluar këtë, u përqëndruam në procedurat burokratike që lidhen me autorizimet për ofrimin e shërbimeve të caktuara, siç janë licencat, lejet e punës, kualifikimet, etj. Nuk mjafton që Protokolli të sigurojë qasje në treg, ne duam ta bëjmë mjaft të thjeshtë dhe të lirë për të motivuar kompanitë tona në mënyrë që ato të zgjerohen. Kjo ka një rëndësi të madhe veçanërisht për bizneset e vogla dhe të mesme që eksportojnë mallrat dhe shërbimet e tyre.
5. CEFTA po punon mbi vendimet mbi njohjen e kualifikimeve për inxhinierët dhe heqjen e lejeve të punës për individët që banojnë përkohësisht në tregjet e tjera të CEFTA -s për arsye biznesi. Sa larg kemi arritur me këtë, çfarë do të thotë kjo për Shqipërinë?
Këto vendime pothuajse janë rënë dakord, dhe ne duhet t’i miratojmë ato deri në fund të vitit. Pasi të zbatohen, do të lejohet që një kompani ndërtimi nga Shqipëria të dërgojë inxhinierin e saj diku në rajon, me burokraci shumë më pak se sot, në të dyja anët. E para lidhet me njohjen e kualifikimeve të nevojshme për një inxhinier për të ofruar shërbime në shumë tregje. Kjo do të jetë shumë më e shpejtë dhe më e lehtë se sot.
Dhe e dyta i referohet lejeve të punës, të cilat zakonisht janë shërbime të nevojshme që nënkuptojnë qëndrim të përkohshëm diku në rajon.
6. Në kohën e pandemisë, tregtia elektronike fitoi popullaritet dhe lehtësimi i tregtisë elektronike u deklarua si një nga përparësitë e CEFTA-s, si dhe një detyrë e rëndësishme për katër vitet e ardhshme.
Udhërrëfyesi me i qartë ekziston, pra ku jemi?
I pari nga katër objektivat që kemi vendosur është pothuajse i arritur.
Ne kemi përfunduar negociatat mbi vendimin për tregtinë elektronike i cili do të harmonizojë disa rregulla të rëndësishme, të tilla si e drejta për të kthyer produktet që keni blerë në internet, por që nuk jeni të kënaqur ose përgjegjësia e platformave dhe motorëve të kërkimit për përmbajtjen dhe produktet që ato ofrojnë. Ne gjithashtu do të prezantojmë parimin rajonal të tregut, i cili do të mundësojë që tregtarët elektronikë që respektuan me sukses rregullat e tyre të brendshme të kenë qasje në të gjithë tregun e CEFTA. Përveç këtij vendimi, ne filluam punën për lehtësimin e shpërndarjes së pakove, ku po vlerësojmë situatën aktuale dhe identifikojmë rekomandimet për përmirësimin e situatës, të gjitha të bazuara në rregulloret dhe përvojat e mira në BE. Deri në fund të vitit, ne do të fillojmë dy aktivitete të tjera: thjeshtimin e procedurave doganore dhe eliminimin e diskriminimit gjeografik të pajustifikuar. Kjo është një punë e madhe dhe ambicioze, por ne jemi me fat që punojmë me ekspertët më të mirë nga rajoni, përfshirë ata nga institucionet shqiptare.
7. Çfarë avantazhesh sjell statusi AEO për një vend dhe tregtinë e tij?
Deri më tani, Maqedonia Veriore, Serbia dhe Moldavia kanë arritur më së shumti në këtë proces. Çfarë hapash duhet të ndërmerren për të përfshirë të gjitha Palët e CEFTA -s në këtë proces? Si të inkurajoni dhe motivoni kompanitë që të aplikojnë për statusin e AEO dhe të përfitojnë nga mundësitë si një partner i besueshëm në të gjithë rajonin e CEFTA?
Statusi AEO është një “etiketë” e cilësisë e njohur ndërkombëtarisht, të cilën autoritetet doganore ua caktojnë kompanive pasi ato plotësojnë një numër kriteresh të përshkruara, kështu që kompanitë njihen si tregtarë të besuar. Procesi i dhënies së statusit AEO është mjaft kërkues, por sjell përfitime të shumta, të cilat janë motiv i mjaftueshëm për kompanitë që të aplikojnë për të. Përfitimet e drejtpërdrejta i referohen pranimit më të lehtë të thjeshtimeve doganore, më pak kontrolleve doganore fizike dhe të bazuara në dokumente, zvogëlimit të kohës së pritjes në vendkalime, dhe kanal të drejtpërdrejtë komunikimi me administratën doganore, dhe indirekt statusi lidh stabilitetin më të madh të biznesit, investime teknologjike, standarde më të larta të cilësisë. Për momentin, ne jemi duke punuar në njohjen reciproke të programeve AEO në CEFTA, që do të thotë se, sapo të plotësohen kushtet që programi AEO i Palëve të njihet në CEFTA, kompanitë me statusin AEO do të gëzojnë përfitimet në të gjitha Palët e CEFTA -s, pa kosto shtesë.
Procedura e vlefshmërisë i referohet vlerësimeve të përputhshmërisë së programeve të tyre AEO me dispozitat përkatëse të marrëveshjes CEFTA dhe legjislacionit të BE. Deri më tani pjesa teknike e vlerësimit të procedurave për Maqedoninë e Veriut, Serbinë dhe Moldavinë është përfunduar dhe shpresojmë që Shqipëria të jetë pala tjetër e CEFTA-s që do të aplikojë për procedurën e vlerësimit, pasi politikat dhe standardet e saj janë në përputhje me legjislacionin e BE -së në këtë zonë.