Kadare: Duan të na shkëpusin nga Evropa

Ai nuk pajtohet se kombi ynë është me fat të munguar dhe të hidhur. Ai e quan kombin shqiptar si fitimtar që sot zë rrënjë të vjetra në Evropë, e nuk është radhitur në mesin e maratonës së popujve e kombeve që u dorëzuan e u zhdukën nga faqja e dheut. Ismail Kadare, autori më i madh i letrave shqipe, thotë se të gjitha kombet kanë humbje dhe nuk është e vërtetë që nuk janë të pavdekshme. Kombet vdesin, por të gjallë si shqiptarët duhet të ndihen krenarë, thotë Kadare.

Fituesi i dy çmimeve prestigjioze letrare “Man Booker Prize” dhe “Prince of Asturia” të hënën në mbrëmje ka marrë çmimin ndërkombëtar “Ali Podrimja”, çmim ky i ndarë nga Universiteti AAB në nder të figurave që u dhanë kontribut madhor letrave dhe kulturës shqiptare.

Figura e ftohtë e Kadaresë ka ardhur në shprehje edhe një herë. I matur në çdo fjalë dhe i kujdesshëm nëse çmimi që mban emrin e një të ndjeri do ta nderojë figurën e tij, Kadare ka pranuar çmimin duke folur për portretin famoz të Podrimës dhe kombin shqiptar.

“Letërsia nuk rregullon punët e shtetit, punët e partive. Letërsia e ka vendin e saj të pavarur, përveç në stinët kur duhet ta thyejë zakonin e të përzihet në punën e kombit, sepse ky i fundit ka nevojë për trajtimin e saj”, shton Kadare.

“Kontinenti evropian për shekuj ka dashur ta shkëpusë kombin tonë, ka dashur ta nxjerrë nga kontinenti. Përpjekja e fundit për një gjë të tillë ka ndodhur para 14 vitesh. Pak a shumë kjo lidhet edhe me figurën e hebrenjve, pos që kjo e fundit ishte me përmasa globale”, shton Kadare. Të hënën në mbrëmje, përkrah tij ka qenë Helena Kadare, bashkëshortja dhe udhëtarja jetësore e figurës. Në jo pak vepra, Kadareja mashkull u ka dhënë shpirt veprave të Helenës dhe gjuhës së saj të bukur letrare. Kadareja pro evropian megjithatë ngreh një tezë të rëndësishme.

“Që kombi shqiptar është gjeografikisht në Evropë, ky është fakt. Kjo nuk ka të bëjë me mburrje apo me luks. Ne i ngjajmë Evropës ndoshta si pikënisje me ashpërsi, e ndoshta do të përfundojë me butësi”, thotë Kadare, kur merr çmimin e kujton bisedat e vjetra me dy miqtë e tij që sot nuk janë dhe kanë braktisur atë, Ali Podrimën e Azem Shkrelin. Vetë Kadare do të donte që këtë çmim të mos e pranonte kurrë në jetën e tij.

“Jam i prekur thellësisht, sepse ikja e parakohshme e Ali Podrimës ma jep mua këtë çmim. Kjo festë nuk do të ndodhte po të ishte ai gjallë, dhe unë nuk do ta merrja çmimin. Ky titull ka burim një hidhërim, humbjen e një miku tim të shtrenjtë”, shton Kadare. Çmimi ndërkombëtar “Ali Podrimja” sivjet i jepet Kadaresë me disa arsyetime. Sipas Ibrahim Berishës, anëtar i jurisë, autori më i shquar dhe i përkthyer shqiptar i të gjitha kohërave ka libra që presin si sëpatë.

“Kadare është zëri i munguar i shqiptarëve, dhe krijoi në një kohë kur kultura e Shqipërisë ishte plot ideologji. Ai ishte ura lidhëse mes Shqipërisë dhe asaj që në ëndërr njihej vetëm si Evropë Perëndimore. Edhe për Kosovën ka një rëndësi të madhe, sepse kur Kadare shkruante për të arrinte ta nxirrte nga një tokë e mjegullt dhe pa diell siç ishte ajo”, thotë Berisha, derisa arsyeton çmimin ndaj Kadaresë. Sipas jurisë, Kadare i solli Shqipërisë identitet dhe kulturë, një ndër mënyrat e pakta të frymëmarrjes mendore e shpirtërore. “Ai ka sjellë më së miri qenien e përkatësisë dhe idenë e lirisë”, thotë Berisha.

Ndarja e çmimit është shoqëruar edhe me recitimin e dy prej poezive emblemë të autorit referencë për kulturën shqiptare në botë, “Mall” dhe “Llora”, bashkë me performancën e dhuruar nga Kori i Filarmonisë së Kosovës.

“Është koha që kultura shqiptare të shfaqë zërin e saj nëpër botë. Marrja e këtij çmimi ka një lloj shqetësimi dhe ndodh rrallë e sidomos nëse autori është i ndjerë, por ndihem thellësisht i prekur, dhe kjo nuk është një metaforë”, ka përfunduar Kadare.

Ismail Kadare është një nga shkrimtarët më gjenialë bashkëkohorë, disa herë i nominuar për Çmimin Nobel për Letërsi. Dallohet për novela, romane, por ka shkruar dhe poezi dhe kritika. Jeta e tij ndahet mes Francës dhe Shqipërisë. / Zeri.info