Kam takuar Sejfullanë!…

Përparim Hysi

Jam një nga ata që e kam “njohur” Sejfulla Maleshovën. Jo vetëm e kam  njohur, por dhe e kam dashur. E kam dashur; e kam patur dhe dy çapa afër apo ballë për ballë, por nuk kam guxuar as ta përshëndes dhe jo më për t’i folur. Frika qe hija që më ndiqte pas dhe, që, tek e shihja që vinte drejt meje, ulja kokën si një njeri që ka bërë faj dhe më dukej vetja një hiç. As po zmadhoj dhe as po zvogëloj. Po, kur ka qenë kështu, përse shkruaj për të?

Arsyeja e kësaj “eseje” është vetëm që të tregoj disa të vërteta që m’i kanë parë sytë dhe dua që, sado pak, të “replikoj” me ata që shkruajnë apriori dhe tentojnë që të vënë mbi ballin që ia kanë nxirë (ai në fushën e letrave e ka patur ballin të bardhë), ndonjë aureolë si “drithërimë” apo regëtimë dhimbjeje për atë kohë!

Dikush tregon që jo vetëm e njihte, por dhe  e “paska ftuar dhe në dasëm!”. Një tjetër zë dhe evokon vargje, se regëtin për të ndjerin. Një tjetër akoma, tek shkruan për vitet e prapme të Sejfullait në Fier, thotë: “…  fierakëve u mbetnin sytë në “veshjen-shik të Sejfullait.” Ka edhe nga ata që thonë se Sejfullai ishte mediokër! Kur lexova, para dy vjetësh, nga ky”mendjendritur” që quante Sejfullanë “mediokër”, aq u revoltova, sa i shkrova kryeredaktorit. Kryeredaktori më shkruante se do e thërriste atë “gazetarin” dhe do  t’i shkulte veshin(!). Domethënë, fund e krye një tallje.

Askush nuk i di të gjitha për Sejfullanë në internimin e tij të gjatë në Fier. Rronte vetëm. Askush nuk i qasej afër dhe, si burrë i ditur që ishte, kurrë nuk tentonte që të imponohej. Gjithmonë me kokë zero, me shapkë me strehë, me këpucë me  majë dhe u mëshonte çapeve rëndë, si për të treguar qe gjallë dhe vital. Që nga sezoni i vjeshtës dhe deri, sa vinte maji, mbi trup kish një “pelerinë” që, aq e kish humbur ngjyrën, sa më kujtonte atë “pelerinën” e Kolonel Shaberit. Analogjia është e qëlluar: edhe Lame Kodra sikur vinte nga një “vdekje klinike” të një lloji të veçantë. Nëse nuk kish qenë në betejat e Napoleonit si Shaberi i Hygoit, ai vinte  i “plagosur brinjë më brinjë” nga një “betejë kulisash” të një regjimi që vetëm fabrikonte armiq.

Unë jam nga ata që recitoja me atë naivitetin  e fëmijës  ato vargjet: “… këmbëzbathur/ bythëçjerrë/ punoj vetëm për të tjerë/”. I recitoja, po as e kisha idenë sekush i kish shkruar. Atëherë vetëm një poet njihja: Ishte Naim Frashëri!  Pse të kishte tjetër, vallë?!!!

Kur vajta në shkollë të mesme, në Elbasan, kur duke kaluar nga dora në dorë, më ra në dorë libri i Lame Kodrës, “Vjersha” dhe aty më “doli rakia” e asaj poezie dhe zura “o të rrija këmbë mi këmbë mbi selishte/ dhe nis vallen pleqërishte”, por dhe me vargje të tjerë: “… ja, nga brigjet e Tiranës/ del Naimi;/ Dyllë i verdhë e syshkëlqyer/ nga mejtimi/. Dhe thosha e thosha vargje të  tëra.

Kur, pasi dola mësues,  e shoh mu përpara. Mu përpara syve, po “avazi” qe prapa. Si qemania e Nastradinit. E pashë së pari dhe kushedi se sa herë. E dija që kish shkruar dhe përkthente, por paemër. Pra, qe i gjallë dhe i pakallur në dhé.

Por ndodhi mrekullia. Sejfullai e kish bërë zakon: çdo mbasdite shkonte në kinema. Le ta kishte parë filmin. Dhe qëlloi që i pata karrigen ngjitur. Në atë sekuencën e “artë” që, pas dokumentarit, bëhej një pushim, unë përfitova  nga rasti dhe i them: “Profesor, kam lexuar një poezi pa emër autori. Mos e kini shkruar ju”? “Pa ta dëgjojmë” – më tha ai.

E recitova një strofë dhe, tek do vazhdoja, më tha: “Jo. Nuk është poezia ime. Është e Petro Markos”. Dhe shtoi: “Pse shkruaj dot unë si Petro Marko”?

Ç’domethënie të madhe kishte kjo përgjigje dhe hajde dhe mos  e quaj “mediokër”. Më vonë, mora vesh që edhe Petro Markon e kishin kthyer në “kufomë të gjallë”.

Më erdhi keq që kaq zgjati “biseda ime” me Lame Kodrën dhe thashë se nuk do të “bisedoj” dot më me të.

Por ja që e”takova” prapë. Tani “nuni” për t’u takuar me Profesorin, qe komshiu im në Petovë, boshnjaku Rrahman Maka. Unë isha mësues dhe tek m’u shfaq përballë, më thotë: “Po çfarë mësuesit je ti, mor jaran, se i kam ndje që po të thonë profesor. Pasha të madhin Zot, e kam ndesh një Profesor që shok në këtë dhé nuk ka. Për dy dekika (minuta) më ka  mësue me e ba firmën, or ti”. “Axha Rrahman – i them – po si e mësove firmën, kur ti as di të shkruash dhe as të lexosh. “Po, mor, kështu ka qenë dje, por, sa e kam takuar atë Profesorin si me qenë vet Pejkamberi e më ka mësue. E, shif se po ta tregoj. Kam shkue me kierren me duhan dhe, pasi kam vue thasët mbi nji kandar të madh, po më thotë aj magazinieri: “Hajde, Kosovë, e ma hith nji firmë”. “Po, i them, nuk jam kosovar, por bash boshjak”. Dhe aj. Ani… dhe po ma tregon. Por, besa e burrit, nuk po dij dhe ia kam ngjat gishtin. “Po hiqu gishtit – po më thotë. Pa afrohu! Dhe i jam avit. Ma ka dhënë atë kalemin dhe më ka thënë: “Boshjak, bane një vijë. E kam ba. Tani mbi  këtë një vijë tjetër. E një tjetër… e një tjetër. Besa i kam ba dhe, tash, numëroi. I kam numërue: 6 vija që as dreqi s’po i merr vesh”.

Dhe po më thotë: “Boshnjak, mbaje mend: sa më e keqe firma, aq më e mirë është! Eh, çfarë njeri është, more jaran. Por e ka “prishë” me atë “tatarin” dhe ka përfundue atje në makazien e duhanit”.

Njohja e tretë:… Sejfullai u sëmurë dhe u shtrua në një pavijon të spitalit  të Fierit. Punonte në një zyrë me Bardhin, mikun tim. Bardhi, sado që e donte shokun e tij të punës, nuk guxoi të shkonte në spital. Kur u kthye nga spitali, unë – tregonte Bardhi- vetëm i thashë të shkuara se më mbuloi turpi. Ai më tha: “Ore Bardhi, po në spital nuk qe Sejfullai, por qe shtruar një njeri”!

Këto qenë “tri takimet  e mia” me Sejfulla  Maleshovës që, sa qe  gjallë, rroi vetëm dhe vdiq i vetëm. Të  tjerat janë vetëm spekulime.

Do isha i padrejtë, nëse në këtë “ese” modeste timen, nuk do përmend poetin dhe shkrimtarin e persekutuar fierak, Nuredin Boriçi, që, pothuaj, grisi dy palë këpucë duke kërkuar donacione vetëm e vetëm për t’i bërë një qivur Lame Kodrës. Këtë punë jo vetëm e filloi, por, nëse sot, Lame Kodra ka një qivur, merita është e Nuredinin Boriçit.

Natyrisht, unë e di mirë gjithë jetën e  Sejfullait. As që e gjykoj për bindjet e tij “ultra të majta”, as për gjithë veprimtarinë me KONARE-në dhe ca më t’hu, si komunist, por e gjykoj si një poet që e”vranë për së gjalli” dhe si ” mediokër” që ishte, u lakua emri i tij në Kongresin e Lidhjes së Shkrimtarëve Sovjetikë, kur kryetar ishte Maksim Gorki.  Gorki, nga i cili përktheu Zgalemin… Po sikur vetëm këtë? Po Nekrasovin? Po Pushkinin? Epo “mediokrit” të tillë janë!…