Faqja e parë: Çdo durim ka një kufi! Kur zyrtarët pa skrupuj dhe pa moral shndërrohen në armiq të shoqërisë dhe përdhosës të dinjitetit të saj

Nga Viktor Malaj

Botuar në DITA

“Çfarë kuptimi ka drejtësia kur ligji përdoret për të legalizuar vjedhjen dhe vrasjen” (An-Mari Okonor)

                                                                  Togfjalëshi “armik i popullit” ka marrë kuptime të ndryshme në kohë dhe vende të ndryshme, por në thelb ai përcakton individë apo grupe të caktuar individësh, të cilët, me sjelljet dhe veprimet e tyre, dëmtojnë rëndë interesat afatshkurtër dhe afatgjatë të një populli. Faik Konica pohonte me cinizëm dhe dhimbje se “armiqtë më të mëdhenj të Shqipërisë janë vetë shqiptarët”.

Gjendja ekonomike, por, para së gjithash, ajo politike, psikologjike dhe morale e shoqërisë të sotme shqiptare, është pasojë kryesisht e mendësisë, sjelljes, moralit dhe vetëqeverisjes tonë. Midis shumë faktorëve të tjerë ndikues, korrupsioni mbetet njëri prej shkaqeve kryesore, jo vetëm të shpejtësisë së ulët të zhvillimit ekonomik, por sidomos të dëshpërimit dhe pakënaqësisë masive rreth gjendjes së punëve. Korrupsioni është gjithkund dhe gjithmonë i pamoralshëm, i paligjshëm, diskriminues dhe poshtërues. Është i pamoralshëm për ata që e bëjnë, e nxisin dhe e kërkojnë.

Ai është diskriminues e poshtërues për të gjithë ata qytetarë që e provojnë në kurriz sa herë kanë nevojë për shërbime publike. Korrupsioni është antinjerëzor dhe i pamoralshëm edhe kur bëhet nga punonjësit e shërbimeve shëndetësore, por aty, të paktën, qytetari e merr një shërbim dhe ky shërbim- i dhënë në formë të pamoralshme dhe të paligjshme- ka një të veçantë sepse nuk e fut qytetarin në konflikt me shtetas të tjerë dhe as me shtetin, ndërsa korrupsioni që bëhet në sistemin e drejtësisë është më i rëndi dhe më dëmprurësi dhe, rrjedhimisht, do të duhej të ishte më i dënueshmi.

Qytetarët iu drejtohen organeve të drejtësisë për të fituar një të drejtë që besojnë se iu takon, apo për të zgjidhur një konflikt ndërmjet tyre, midis tyre e shtetit apo personave të ndryshëm juridikë. Në njëfarë kuptimi, punonjësit e sistemit të drejtësisë janë amanetqarët e të drejtës dhe të vërtetës, pra duhet të jenë “njerëzit e Perëndisë” në tokë.

E ndërsa duhet të jenë të tillë, në fakt, në një shumicë alarmante dhe të dhimbshme, ata na shfaqen si “tregëtarët e Djallit” me peshoren e turpit dhe të krimit në dorë.

Janë me mijëra çështjet civile e penale ende të pazgjidhura ose të zgjidhura gabim. Sipas një perceptimi të përgjithshëm të krijuar edhe nga sondazhe të ndryshme, në fare pak raste “gabimet” kanë ardhur nga cektësia e njohurive juridike të prokurorëve e gjykatësve dhe, në shumicën e rasteve, “gabimet” kanë qenë rezultat i mungesës së skrupujve dhe moralit të punonjësve të sistemit.

Gabimet e këtyre prokurorëve dhe, sidomos, gjyqtarëve përbëjnë krime ligjërisht të ndëshkueshme sepse iu mohojnë qytetarëve të drejtat e tyre dhe shkaktojnë ose përkeqësojnë konfliktet midis palëve. Mbi këtë platformë konfliktuale nisin krime të tjera. Shumëkush sheh këtu shkaqet e koflikteve të reja, por janë të paktë në numër ata që parashikojnë pasojat e afërta dhe të largëta të vendimeve të padrejta gjyqësore.

Vendimet e padrejta gjyqësore janë bërë shkak në qindra raste për pasoja të rënda si vrasjet, vetëvrasjet, plagosjet, divorcet etj. Kur numri i vendimeve gjyqësore të padrejta është në shifra të konsiderueshme, atëherë edhe dëmet dhe pasojat bëhen të tilla. Shkaktimi i pasojave të rënda dhe të shumta tek qytetarët shqiptarë si rezultat i vendimeve gjyqësore korruptive i shndërron punonjësit e sistemit të drejtësisë në armiq të popullit.

Çfarë të bën armiku i kombit dhe i popullit, i huaj apo vendas qoftë? Ai të zapton pronën e përbashkët, të vret, të grabit dhe çnderon, të fut në konflikt dhe vëllavrasje, të varfëron, të nëpërkëmb dhe të poshtëron.

Shikoni tani çfarë kanë bërë një shumicë e paimagjinueshme prokurorësh dhe gjyqtarësh për tridhjetë vjet: Kanë ligjëruar grabitjet e pronave, qofshin ato tokë apo ndërtesa, ish-pronë private apo shtetërore; kanë nxjerrë të pafajshëm apo kanë dënuar me afate burgimi të papërfillshme individë të inkriminuar dhe që kanë kryer vrasje apo plagosje të rënda; kanë shfajësuar apo dënuar minimalisht banditë, përsëritës në krimet e prostitucionit dhe të drogës; iu kanë ndryshuar masat e sigurisë, duke liruar nga burgu zyrtarë shtetëror dhe të kompanive tenderfituese të zhytur në afera korrupsioni (në të vërtetë, vjedhjeje); iu kanë caktuar masa sigurimi “detyrim paraqitjeje” individëve të rrugës apo zyrtarëve shtetëror të implikuar dukshëm dhe bindshëm në tjetërsimin e pronave private apo shtetërore në vlera të konsiderueshme; kanë urdhëruar që burrat gradhunues, edhe pas divorceve, të jetojnë në të njëjtën banesë por “në dhomë të veçantë (?!)”, kur duhej t’ia ndalonin dhunuesit afrimin tek banesa në mënyrë të prerë; kanë liruar para kohe nga burgjet kriminelë me rrezikshmëri të madhe shoqërore etj.etj.

Këto veprime dhe të tjera të ngjashme, jo vetëm kanë dhunuar të drejtat e qytetarëve të dëmtuar, por janë bërë shkak për kryerjen e krimeve të tjerë të rëndë duke e inkriminuar dhimbshëm shoqërinë shqiptare. Vështirë të gjendet një popull tjetër në botë ku thuajse gjysma e popullsisë ka kaluar këto tridhjetë vjet nëpër procese gjyqësore, civile dhe penale, si paditës apo i paditur.

Numri i çështjeve penale që ndodhet në zyrat e prokurorive dhe të gjykatave shqiptare është lemerisës, krahasuar me numrin e popullsisë. Ligji penal ka karakter ndëshkues edhe parandalues. Që ta realizojë funksionin e dytë, të parandalimit, është e domosdoshme që shoqëria në përgjithësi dhe pjesa e saj me tendenca kriminale në veçanti, të vërejnë se ligji gjen zbatim dhe ndëshkon autorët e krimeve. Në këtë mënyrë, personat me tendenca kriminale vetëkufizohen në kryerjen e veprave penale. Por kur ndodh rëndom që gjyqet i fitojnë individët me pushtet politik dhe me pushtet ekonomik, atëherë të pandershmit e shoqërisë ndihen të imunizuar nga ndëshkimi ligjor.

Ligjshkelësit i shtojnë radhët e tyre sepse krijohet mendësia se me një pjesë të parave të fituara në rrugë kriminale mund t’ia hedhësh ligjit duke blerë prokurorë dhe gjyqtarë. Është kjo arsyeja kryesore që veprimet korruptive i gjen thuajse në çdo institucion shtetëror, qendror apo vendor; është ky shkaku kryesor që veprimtaritë kriminale të trafikut të drogës dhe të femrave nuk kanë të ndalur ashtu si edhe krimet për gjakmarrje, hakmarrje dhe ato brenda familjes.

Janë filluar një numër i madh procedimesh penale për shpërdorime detyre dhe korrupsion të zyrtarëve shtetëror dhe thuajse askush nuk ndodhet në burg. Kjo ka ndihmuar dhe nxitur krimin e korrupsionit duke mundësuar që çdo vit (sipas KLSH) shoqërisë shqiptare t’i shpërdorohen dhe vidhen dhjetëra milion euro nga buxhetet qendrore e vendore. Janë proceduar penalisht disa grupe kriminale të tjetërsimit të pronave në bregdet, nga Shkodra në Sarandë dhe thuajse askush nuk ndodhet në burg. Sikur proceset penale, të hetimit dhe gjykimit, të mos ishin zvarritur pafundësisht, paturpësisht dhe kriminalisht, nuk do të ndodhte që edhe para një muaji të konstatohej një grup tjetër i ngjashëm kriminal në Himarë.

Kemi lexuar në shtyp që individë të ndryshëm janë dënuar me 8-9 vjet burgim “për vrasje me paramendim”. Në cilin shtet të botës dënohet vrasësi me paramendim aq sa shoferi që shkakton viktima si rezultat i shkeljes së rregullave të qarkullimit rrugor?! Si mund të dënohet një vrasës me paramendim më pak se disa ligjshkelës që u kapën parvjet duke dërguar emigrantë të paligjshëm në SHBA dhe Britani?!

Përveç trajtimeve korruptive të proceseve penale, një rol të madh negativ ka luajtur edhe ngadalësia, zvarritjet e procedimeve penale si dhe paaftësia alarmuese profesionale e disa gjyqtarëve. Ka gjyqtarë të cilëve iu janë prishur gjysma e vendimeve nga gjykatat e shkallëve më të larta dhe, megjithatë, e kanë kaluar vetingun (!).

Gjyqtari është njeri, si gjithë të tjerët, por është e papranueshme një përqindje e lartë vendimesh të pabazuara apo të paargumentuara ligjërisht kur dihet se të gjithë juristët kanë përpara vetes të njëjtin legjislacion juridik dhe të njëjtën praktikë të Gjykatës së lartë dhe asaj Kushtetuese.

Një qytetar nga Lezha tregonte se si një proces penal (ku ai ishte paditës) i kryesuar nga kryetarja e asaj gjykate, zgjaste pambarim pasi pyeteshin një ose dy dëshmitarë në një seancë gjyqësore dhe nga gjashtë seancat e fundit, pesë prej tyre ishin anuluar sepse gjyqtarja ose prokurori ndodheshin “në një seminar në Tiranë”.

Ç’janë këto seminare dhe mbledhje kaq të shpeshta dhe, duke ditur ngarkesën e madhe të punës së gjyqësorit, përse nuk organizohen ato ditëve të shtuna dhe pjesëmarrësve t’iu paguhet dita shtesë? Ndërsa qytetari A. C., shumë i revoltuar, shpjegonte se një çështje hetimore, ku ai ishte palë e dëmtuar, ndodhej prej vitesh në prokurori dhe SPAK dhe, megjithë përpjekjet e tij për të kontaktuar drejtuesit e SPAK apo prokurorin e çështjes, nuk ia kishte dalë mbanë, ashtu siç SPAK nuk kishte begenisur t’iu përgjigjej (megjithëse e ka detyrim ligjor) dy letrave që qytetari në fjalë i kishte drejtuar me postë z. Arben Kraja dhe një letër të tretë e kishte botuar në shtyp.

Bashkëpunimi i organit të hetimit me paditësit dhe palët e dëmtuara nga veprat kriminale është detyrim ligjor (nenet 279/a-1 dhe 324/3 të K.Pr. Penale) që i shërben një hetimi më të shpejtë dhe më të plotë të çështjes. Duket se ky nuk është misioni i zyrtarëve të SPAK dhe mosbindja ndaj urdhërimeve të ligjit mund të jetë pjesë e formimit dhe praktikës së tyre profesionale.

Kjo përbën fatkeqësi për qytetarët shqiptarë dhe një zhgënjim të madh për ata që kanë besuar në rezultatet e Reformës në Drejtësi. Këtë zhgënjim nuk mund ta heqin as përrallat diplomatike, as broçkullat e politikës shqiptare dhe as veprimet (një herë në hënëz) të SPAK-ut, si rasti me z. L. Koka, për të vënë në gjumë ndërgjegjet e trazuara të shumicës së shqiptarëve që krimet dhe padrejtësitë i kanë provuar shpesh mbi shpinë dhe që e dinë mirë se numri i njerëzve, me dhe pa pushtet, që duhej të ishin në qeli, është, fatkeqësisht, pambarimisht i madh.

Duke i zvarritur kaq gjatë dhe pa arsye madhore proceset hetimore dhe ato gjyqësore dhe duke mos iu përgjigjur shqetësimeve të ligjshme të qytetarëve të dëmtuar nga veprat penale, punonjësit e sistemit të drejtësisë po shkelin të drejtat e qytetarëve, po nëpërkëmbin dinjitetin e tyre dhe po i poshtërojnë ata njerëz me taksat e të cilëve paguhen për t’iu shërbyer.

Nëse drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar, drejtësia e shtrembëruar i bën punonjësit e sistemit bashkëpunëtorë me kriminelët në formën e përkrahjes pas kryerjes së krimit. Në këtë mënyrë, një pjesë jo e vogël e sistemit të drejtësisë ka kohë që është rreshtuar në krahun e ligjshkelësve, të “të fortëve” dhe të dhunuesve të qytetarëve shqiptarë. Dhe, kush e bën një rreshtim të tillë me ndërgjegje dhe për përfitime, e ka vënë veten në pozitat e armikut të popullit.

Këta zyrtarë të drejtësisë janë shndërruar në armiq të popullit pasi me veprimet dhe mosveprimet e tyre iu kanë mohuar shqiptarëve pronat, disave iu kanë ndërprerë vazhdimin e jetës natyrale dhe bërë jetën të padurueshme për shumë të tjerë, iu kanë ulur në maksimum sigurinë fizike dhe kanë nxitur e shtuar cënimin e integritetit të tyre moral, kanë ndihmuar në prekjen e dinjitetit njerëzor duke i poshtëruar viktimat e krimeve si qytetarë dhe familjarë, kanë dëmtuar rëndë bashkëjetesën shoqërore dhe iu kanë zvjerdhur shpresën e të ardhmes.

A është i rëndë etiketimi ” armiq të popullit ” ? Sigurisht që po, por është jo vetëm i merituar por ku e ku më i lehtë se dëmi që iu kanë shkaktuar qytetarëve dhe shoqërisë shqiptare. Shqiptarët që grinden e përleshen me njëri-tjetrin që sulmojnë institucionet për hir të politikës dhe të partive mund të vijë dita t’iu kthehen dhunuesve të të drejtave të tyre nga punonjësit shtetërorë që paguhen për të dhënë drejtësi.

Shpresoj dhe uroj që ajo ditë të mos vijë, por çdo durim e ka një kufi.

—

*Anne-Marie O’Connor – Gazetare dhe shkrimtare amerikane.