Krenaria e lypjes

Kaloj shpesh në rrugicën e brendshme të Parkut Rinia. Përballë hotel Dajtit. Në çdo kohë të ditës grupe lypësish, sidomos fëmijë të vegjël të ngjiten për të të marrë ndonjë lek. Gra në moshë lypin por njëkohësisht drejtojnë dhe nxisin fëmijët të lypin. Disa fëmijë i shtrijnë në  kartona mbi asfaltin e rrugës apo trotuarit, gjysëm të zhveshur, gjysëm të vdekur. Mendojnë se keqardhja do të fitojë mbi cinizmin dhe indiferencën dhe dikush do ta bëjë zemrën gur e do të hedhë diçka.

Aty tek rrugica e Parkut Rinia mbi kartonë dhe gjysëm të veshur, me kokat e bukura e flokët e verdha, sytë bojëqielli të thellë, lëkurën e bardhë që del nga rrobat e pista, disi më të spostuar se lypësit e tjerë, janë edhe dy fëmijë që dallojnë nga të tjerët.  Janë shumë të bukur. Nëna e tyre një grua e pashme me flokë të verdha mbuluar me një shami, me sy bojëqielli, e veshur keq dhe pis, rri dhe pret që kalimtarët të hedhin diçka për fëmijët e saj. I indinjuar ndaloj dhe i them se fëmijët janë në rrezik, dhe se ata mund të ftohen, dhe ftohja do të jetë fatale. Ajo më shikon e vakur. Fjalët e mia nuk i bëjnë as më të voglën përshtypje. Bëhem kurioz dhe e pyes se si dhe pse ndodhet këtu.

– Kam ardhur nga fshatrat rreth  Tiranës- më tha duke buzëqeshur dhe si e zënë në faj. – Ishim shumë të varfër. U martuam dhe u futëm në një kasolle, që nuk u ngroh kurrë. U bëmë me dy fëmijë. Ishte e pamundur të ushqeheshim. Ai u nis për punë diku dhe nuk u kthye më. Fshati fillimisht më ndihmoi, por më pas njerëzit m’u larguan. Unë vetë nuk isha nga ai fshat. Lëviza. Erdha në Tiranë. Ditën lyp bashkë me dy fëmijët e mi. Natën e kaloj ku të mundem. Do të bëja çdo gjë për fëmijët e mi.

-Ti po i vret fëmijët e tu. – i thashë.

–Po nuk lypëm dhe po nuk hëngrën, ata janë të vdekur gjithësesi.

-A ja del më të lypur?- e pyes.

-Ka vështirësi më thotë. Vendi këtu nuk është i imi. E kanë zënë me përpara. Hedh sytë nga grupet e lypësave rome. –Ata nuk më lënë. Edhe kur zihem me gratë, vjen Tahiri dhe më rreh e më përzë me gjithë fëmijë. Çfarë të bëj?

-Kush është Tahiri?

-Tahiri është burri i njërës prej atyre grave rome. I asaj të shëndoshës. – Dhe tregon e frikësuar me kokë.

Largohem i menduar.

Ka kudo lypës nëpër Tiranë. Në semaforë më shumë. Përgjithësisht fëmijë. Fëmijë që stërviten për të lypur. Tek lypja, tek rruga apo semafori, ata janë të detyruar të harrojnë lodrat, shkollën po e po, gëzimin fëminor. Nëse fëmijët kujtohen padashur për to, rrihen barbarisht. Ata kthehen në makina të vogla lypëse. Ata janë gjenerata e re e lypësve të qytetit. Ky është zanat që nuk shuhet. Ndoshta dhe ky është zanati më i vjetër në botë. Ky është zanat që trashëgohet.

Aty janë edhe nënat fëmijë, që mbajnë në duar fëmijë të fjetur të sapolindur. Pothuajse gjithnjë të fjetur. I mbaj mend disa nga këto nëna fëmijë. Ato e kanë filluar zanatin e lypëses dhjetë vite më parë kur ishin vetëm tre katër vjeçe. Disa fëmijë si ato nuk ja dolën të mbijetojnë, dhe u larguan nga jeta. Këto i rezistuan zhulit dhe pisllëkut të rrugës, i rezistuan tymit të makinave, shiut dhe diellit, dimrit dhe verës. Tani kanë familje. Kanë një burrë që u merr paratë dhe i vëzhgon nga larg. Dhe ja sot, në moshë të mitur mbajnë në duar fëmijët e tyre, mjetin e përgjumur  të punës së tyre, objektin e përgjumur që mund të bëjë kalimtarët dhe shoferët të paguajnë diçka. Pa fëmijët është më e vështirë të fitosh. Nëse nuk fitojnë sa duhet, ndëshkimi është aty. Në pritje. I frikshëm. I dhunshëm. Uria është pjesë e tij.

Jo të gjitha ditet janë fitimprurëse. Ka ditë që ecin ters. Kalimtarët shpesh i shajnë i fusin edhe ndonjë çok atij apo asaj që guxon pak më shumë. Disa shoferë hapin xhamin dhe në vend të monedhave u hedhin pështymë. Lypsat janë njerëz dhe mërziten. Shajnë nën zë.  Por shpejt ngushëllojnë veten dhe mendojnë se shoferët do të kalojnë përsëri, dhe ku i dihet, mund t’u ndryshojë mendja dhe u japin ndonjë lek. Duhet të përmbahen, duhet të jenë profesionalë, duhet të bëjnë normën. Në të kundërt i pret ndëshkimi. Ata nuk kanë frikë nga askush. As nga shoferët më të pasjellshëm, as nga polici e as nga shteti. Ata nuk e dinë se kush është shteti. Ata nuk kanë frikë as nga vdekja. Kanë parë vëllezërit, motrat apo shokët e tyre të largohen nga lypja e nga kjo botë. Ata kanë frikë vetëm nga ai që rri atje në brendësi të Parkut dhe tek i cili në fund të ditës do të dorëzojnë ato që kanë mbledhur.

Ka adrenalinë edhe zanati i lypësit. Ai apo ajo, di me saktësi se sa makina mund të kalohen në një ndalim semafori. Është vërtetë e rrezikshme, por ata sulen tek makinat pa menduar aspak se ndonjë shofer i pavëmendshëm mund t’i vrasë me makinën e tij. Disa janë fare të vegjël dhe janë nganjëherë të padukshëm. Ata mund të goditen më lehtë. Nganjëherë shoferët janë edhe të njohur. Edhe lypësit kanë klientelen e tyre. Vetë lypja do pak art brenda. Edhe jeta e lypësit ka bukurinë e vet. Ata nuk ndihen aspak të lënë pas dorë nga shoqëria. Përkundrazi.  Ata e kanë pushtuar Tiranën. Ata janë kudo. Por dhe Tirana është mësuar me ta. Po si do te ishte Tirana pa lypësit? E  kujt i plasi për lypësit. Tirana ka punë të tjera. Le që akoma nuk e dimë. A janë njerëz lypësit? Lëri more lypësit mos u merr me ta. Ata kanë botën e tyre. Aty brenda lindin, rrojnë, bëjnë fëmijë, vdesin, përsëri e përsëri. Le të rrinë aty në botën e tyre. Ne nuk kemi pune me ta. Po të duam nuk ua hedhim sytë fare.

Kisha kohë që nuk e kisha parë gruan me flokë të verdhë e sy bojëqielli. Pothuaj e kisha harruar. Duke kaluar tek Parku Rinia shikoj fëmijët e saj të vegjël në mes të fëmijëve rome. Diku më tutje, në një stol ishte vetë gruaja me flokë të verdhë e me shami në kokë.

-Fal i lek. Ta boft zoti shnet-më tha. Ktheva kokën dhe e pashë. Në duar mbante një fëmijë te vogël, te sapolindur,  me lëkurë ngjyrë kafe të hapur. Bëra disa hapa dhe instiktivisht ndalova. U ktheva. Futa dorën në xhep dhe nxora një monedhë.

-Si po shkojnë gjërat-e pyes, duke i dhënë monedhën. Më pa me habi. –Të kanë lejuar të lypësh këtu? Të ka lejuar ai?  Si e kishte emrin?

-Tahiri-më tha. Më pa si me dyshim. U drejtua dhe bëri me dorë nga bebja që kishte në krahun tjetër.  -Ky është fëmija im dhe i Tahirit.-tha me krenari. Vendin e dyshimit, në fytyrë e zuri një pamje e re.  Një shprehje triumfi mbuloi fytyrën e saj. Ajo kishte fituar.

E kuptova që ajo tani ishte e sigurtë. Kishte mbështetjen dhe lejen e Tahirit. Kishte fëmijë me Tahirin dhe ishte në një nivel me gratë e tjera rome që lypnin tek Parku. Lidhja me Tahirin, fëmija i Tahirit i kishin dhënë asaj statusin që i mungonte. Tani ajo mund të lypte e qetë. Ishtë “integruar” në botën e lypësave. Kishte plotësuar të gjitha rekomandimet.