INTERVISTA: Dy mjekët tropojanë të Kapos dhe krisja e treshes që drejtonte Shqipërinë komuniste

Në këtë pjesë të tretë të intervistës ekskluzive në DITA me Dr. Sabit Brokajn sqarohen disa momente të patreguara më parë nga koha kur Hysni Kapoja ishte gjallë dhe pas vdekjes së tij.

Cilat ishin marrëdhëniet dhe çfarë i dallonte dy mjekët tropojanë të Hysniut, Dine Abazin dhe Sali Berishën.

Sa monolite ishte udhëheqja e asaj kohe Enver-Mehmet-Hysni dhe kur ndodhi krisja e madhe në udhëheqje.

Dyshimet për Ramiz Alinë gjatë qëndrimit pranë Hysniut në Paris dhe një episod nga vizita e Enver Hoxhës në monumentin e Drashovicës…

– Doktor, gjatë kësaj interviste kam vënë re se ju bëni një dallim midis dy mjekëve tropojanë të Hysni Kapos, pra të Dine Abazit dhe të Sali Berishës. Pse e bëni këtë dallim?

– Sepse kështu është e vërteta. Në numrin e madh të mjekëve që njoh unë, vështirë të gjej një tjetër të krahasueshëm me Dine Abazin. E kam fjalën për nga përkushtimi i një mjeku, mjaft të aftë profesionalisht, një kardiologu shumë të mirë.  Nëse vende vende nuk ka dalë emri i Dines në shtjellimin që i kam bërë unë historisë së vdekjes së Hysni Kapos, kjo ka ndodhur se për momentet që unë jam shprehur gjatë sëmundjes së Hysniut në Paris, ne ishim në turne të ndryshme. Kuptohet, kur unë isha te i sëmuri, Dinia ishte i lirë që të çlodhej dhe anasjelltas, kur Dinia ishte në shërbim, çlodhesha unë. Theksoj me këtë rast se, lidhja e Dine Abazit me pacientin e tij, që ishte udhëheqësi Hysni Kapo, ishte jashtëzakonisht e veçantë. Aq shumë i përkushtuar dhe i lidhur me pacientin e tij ishte ai sa që, dramën që po zhvillohej ai e përjetonte po aq dhimbshëm sa familjarët e Hysniut. Ndërkaq edhe vlerësimi i familjes Kapo dhe vetë Hysni Kapos për Dine Abazin ka qenë mjaft i mirë dhe plotësisht i merituar. Lidhur me opinionet që unë kam shprehur në tërësi, janë pothuajse të njëjtat që do të shprehte edhe Dine Abazi, pasi ishim bashkë dhe e përjetonim njëlloj atë situatë si mjekë që ishim pjesë e një ekpi.

– Ju pyeta për ndryshimet që Dine Abazi kishte me Saliun…

– Kini të drejtë që e shtroni këtë pyetje, por po ua them shkoqur: as që mund të bëhen krahasime midis tyre. Absolutisht nuk bëhen krahasime. Saliu ishte tjetër gjë. Ai sillej urtë me familjen Kaspo, por në fund të fundit, mjeku i familjes ishte Dinia, jo Saliu. Dinia kishte shumë kohë, me vite që e ndiqte ecurinë e të sëmurit të tij. Në karakteristikat e tjera, Dinia dhe Saliu janë krejtësisht të ndryshëm. Ishin dy karaktere krejt të ndryshëm, kishin sjellje krejt të ndryshme. E përbashkëta dhe e vetmja gjë që i bashkonte ishte se ishin të dy mjekë kardiologë, nga e njëjta krahinë natyrisht, tek i njëjti pacient për atë periudhë kur u ngrit një ekip mjekësh.

– Doktor, ju më kini thënë se vdekja e Hysniut ishte një vdekje natyrale nga një sëmundje e rëndë. Por ka një fakt tashmë historik: Përpara vdekjes së Hysniut kishte ndodhur goditja ndaj gjeneralëve në ushtri, por edhe në ekonomi, ndërsa pas vdekjes së tij ndodhi eliminimi i Mehmet Shehut dhe Kadri Hazbiut. A nuk të lë të dyshosh ky fakt se edhe vdekja e Hysniut ka qenë e planifikuar apo është e qëllimshme?

– Mund të ketë pasur qëllime për vdekjen e një udhëheqësi të kalibrit të Hysniut, i cili ndikon në zhvillimet e një vendi. Por unë e them me bindje, sikurse ua kam theksuar në pjesët e para të kësaj interviste, se Hysni Kapoja ka pasur një vdekje natyrale.

– A ndikoi vdekja e Hysni Kapos në raportet midis udhëheqësve të asaj kohe në parti dhe në shtet. A u vu re mungesa e tij?

– Pa diskutim. U vu re dhe u ndie shumë. Largimi i çfarëdo personaliteti e krijon një boshllëk të tillë. Për më tepër Hysni Kapoja ishte një figurë qendrore, ishte krahu i djathtë i Enverit në parti. Ai, pra Hysniu ishte tepër i aftë në atë detyrë që mbante për një kohë të gjatë dhe në njëfarë mënyre i pazëvendësueshëm. Ai kishte krijuar një ekuilibër midis udhëheqësve, mungesa e të cilit u vu re menjëherë pas vdekjes së tij. Hysniu ishte shumë popullor dhe mjaft i komunikueshëm me njerëzit, dinte të krijonte raporte tepër njerëzore jo vetëm me shokët e tij në udhëheqje të cilët e respektonin shumë, por edhe me popullin. Treshja Enver-Mehmet-Hysni dukej në atë kohë e pathyeshme dhe faktori numër një i unitetit në udhëheqje. Askush nuk e vinte në dyshim besnikërinë e tyre ndaj njëri-tjetrit. Sa ishte gjallë Hysniu kjo treshe krijonte garanci dhe besim. Si Enveri, ashtu dhe Mehmeti, e donin dhe e vlerësonin shumë Hysni Kapon. Krisja ndodhi pas vdekjes së Hysniut. Natyrisht, ndryshimet dhe zhvillimet politike që ndodhën më pas i krijojnë me të drejtë çdokujt të ngrejë dyshime për një eliminim të mundshëm të Hysniut. Por ju fola si mjek. Ju më pyetët për rastin konkret të Hysni Kapos dhe unë ju tregova atë që kam përjetuar dhe për të cilën flas me bindje.

– Ju më folët se Hysniu ishte shumë i dashur me popullin. Po populli a ushqente të njëjtën dashuri për udhëheqjen, sidomos në atë periudhë kur populli po kalonte vështirësi të mëdha ekonomike dhe kur zhvillohej me konsekuencë lufta e klasave?

– Po, unë mund t’ju them me bindje se populli ushqente një dashuri të madhe për udhëheqësit në atë kohë. Këtë e tham ngaqë e jetova nga afër jetën e udhëheqësve dhe shqetësimet e tyre, por edhe ngaqë kam një kulturë të mjaftueshme. Populli besonte tek Enver Hoxha dhe nuk e vuri asnjëherë në dyshim politikën që ai ndiqte. Po e ilustroj këtë më një shembull të thjeshtë por mjaft domethënës. Ka qenë fillimi i vitit 1981. Në atë kohë u ngrit monumenti i Drashovicës në zonën e Lumit të Vlorës, ku ishte bërë një nga betejat më heroike dhe më të lavdishme të epopesë së Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Enver Hoxha ndodhej me pushime në Vlorë dhe mori vesh se ishte ngritur një monument i tillë. Një ditë, pa lajmëruar askënd, as strukturat e policisë dhe ato të sigurisë, përveç atyre të Sulo Gradecit. Kështu, me përjashtim të familjarëve dhe rrethit të ngushtë të atyre që e ruanin, Enveri niset për ta soditur dhe shijuar i  vetëm, i pa shqetësuar nga të tjerët këtë monument si një vepër artistike unikale. Mirëpo, çuditërisht, pa asnjë lajmërim, brenda pak minutash, njerëzit sikur mbinë nga dheu. U mblodhën qindra banorë të zonës, burra, gra e fëmijë dhe e rrethuan me dashuri Enverin, aq sa edhe oficerët e Sulos dhe shoqëruesit e tij ishin të pafuqishëm për ta ndalur. Kjo situatë natyrisht krijoi shqetësim në personelin e sigurisë së tij. Edhe Nexhmija u ndodh e mënjanuar, madje u shqetësua shumë. Mirëpo një grua e moshuar i drejtohet Nexhmijes dhe i thotë: Mos u merakos! Na i lini edhe neve të çmallemi me Enverin! Nuk i ndodh gjë kur ndodhet midis nesh”. Ky gjest i kësaj nëne labe mendoj se flet shumë sa për raportet e popullit me udhëheqjen e asaj kohe, aq dhe me ato që po ndodhnin në majën e pushtetit të atëhershëm… Ky ishte mentaliteti i përgjithshëm në atë kohë, prandaj dhe me këtë rrëzohen edhe hipotezat dhe dyshimet që mund të ngrihen. Vetë udhëheqja nuk shfaqte shenja të krisjes së radhëve, sidomos të treshes që përmendëm pak më parë. Duhet të kthehemi gati 40 vjet prapa në kohë për ta kuptuar këtë.

– Sidoqoftë, pavarësisht nga ky episod që më treguat, edhe në këtë intervistë ju më kini treguar se nuk ekzistonte i njëjti unitet në udhëheqje. Të paktën, për Ramiz Alinë ju më kini treguar se ai u tregua thuajse indiferent gjatë ditëve të fundit në Paris të Hysniut dhe nuk u tregua i përkushtuar për shpëtimin e jetës së tij. A është e vërtetë kjo?

– Gjatë kohës që unë kam qenë në Paris nuk kam pasur asnjë dyshim mbi Ramizin. Pëtrkushtimi për jetën e Hysniut na takonte ne mjekëve, personelit mjekësor, jo atij. Sa u përket atyre ardhjeve të rralla dhe të shkurtra të tij në spital, janë brenda psikologjisë së familjarëve. Dhe unë e kam thënë se ata kishin të drejtë në këtë qëndrim. E kam quajtur dhe e quaj të drejtë pretendimin e familjarëve, jo se kam ndonjë dyshim në sjelljen e Ramizit, por duhet të vendosesh në vendin e atyre familjarëve që po u ikte njeriu i tyre më i shtrenjtë për ta justifikuar qëndrimin e tyre.

– Mirëpo këto dyshime pas përmbysjes së regjimit komunist janë shtuar këto dyshime ndaj Ramiz Alisë, jo vetëm nga familjarët e Hysni Kapos, por edhe nga të tjerët. Si e shpjegoni ju këtë?

– Kini të drejtë. Zhvillimet e mëvonshme politike dhe sidomos zgjedhja e Ramizit për të nxjerrë në krye të opozitës shqiptare dhe më vonë edhe të shtetit shqiptar të Sali Berishës dhe me gjithë ato dëme që ai i solli vendit, këto dyshime është pak të thuash se lindin. Ato përforcohen dhe të vënë thellësisht në mendime…

(Vijon)

Nesër do të lexoni:

Pse janë besueshme të gjitha ato që thuhen për Sali Berishën si mjek i Hysni Kapos?

Çfarë treguan zhvillimet politike në kupolën e partisë shtet pas vdekjes së Hysniut?

Sa mund të krahasohet Sali Berisha me Enverin dhe Ahmet Zogun dhe cili është vendi i tij në historinë e Shqipërisë moderne?

Intervistoi Xhevdet Shehu