Ledi Shkreli për Krishtlindje dhe një histori personale me gjyshen myslimane

Jemi më 25 dhjetor, një ditë që bashkon besimtarët e krishterë në festë dhe i afron ata më afër Zotit. Paraditen e djeshme, në ambientet e Katedrales katolike të Shën Palit në Tiranë, një grup koristësh bënin prova me këngën “Feliz navidad”. Autoritetet e kishës ishin duke u përgatitur për meshën që do të mbahej dje në mesnatë, për të gjithë besimtarët që festojnë lindjen e Krishtit.

Mesha për katolikët ka filluar në mesnatë, ndërsa ortodoksët kanë shkuar në kishë në orët e para të mëngjesit të sotëm.  Në Katedralen e Shën Palit në Tiranë transportoheshin dje një pas një tufa lulesh të kuqe, që ndryshe quhen “lulet e krishtlindjeve”. “Festa e Krishtlindjes është festa më e bukur. Krishti lind për ne”, thotë Tatjana Boçi një zonjë që ndodhej atë moment në katedrale. Ajo do të rikthehet këtu në mesnatë. “Presim me gëzim lindjen e tij, me lutje, me qirinj të ndezur. Është një festë për t’u afruar më shumë me Zotin”, shprehet kjo zonjë duke na uruar festat.   Në rrugë atmosfera është e zakonshme. Ne shkuam më tej, kemi pyetur njerëz për marrëdhënien e tyre më Krishtlindjen, por edhe më fenë në tërësi. Shqiptarët nuk kanë një marrëdhënie klasike me fenë. Më së shumti festojnë se duhet festuar. Ndoshta ka ndikuar periudha e komunizmit ku ndalua besimi në Zot.  Sot, ndan me ne përjetimin për këtë ditë, një person që ka një përvojë interesante me fenë. Është Ledi Shamku-Shkreli, e cila me s të tjerash na rrëfen historinë e saj personale të pagëzimit.

Me çfarë fryme fetare jeni rritur në familje?

Kam pas fat të rritesha duke e drashtë edhe e dashtë Zotin, paçka se fëminija ime i takon periudhës ateiste që pllakosi mbi këtë vendin tonë. Më kujtohet një detaj: Dimër, pak a shumë kjo periudhë si sot, po këtu e 33 vjet më parë. Isha në fillore dhe po lexoja me zë mësimin e diturisë së natyrës. Ime gjyshe, Safet Tafaj (Bermema pas martese), po hekuroste ngjitas meje. Dhe unë lexoja kështu: “pavarësisht bestytnive të kota, sot është plotësisht e vërtetuar se njeriu rrjedh nga majmuni”. Ime gjyshe më ndërpreu dhe me të folmen e vet të butë tiranase më pyeti: “Prej ka thokan kto se vika robi?!”. “Nga majmuni…”, iu gjegja unë. “Ti ashtu thuje se ta do shkolla, po shtije n’mend amo se robin e ka jeretis (kriju dmth) Zoti, moj goca ime!” – dhe vijoi me hekurosë e me mërmëritë me vete ime gjyshe. Ajo qe bijë Tafajsh, nga familje në zë tiranase, dhe kish besimin e vet musliman, të qetë e të butë e shumë tolerant siç e kanë tiranasit. Shoqen e vet të ngushtë, Vasilika Zhupën, me të cilën ishte si motër, e kish të besimit të krishterë. Më edukoi me besimin e fortë në Zot, por pa ma ngushtuar zgjedhjen time. Më kujtohet biseda me të, në telefon më 5 nëntor 1992, një natë para se të pagëzohesha në besimin katolik. I thashë: “Mome, unë nesër pagëzohem”, dhe nga ana tjetër e telefonit dëgjova: “U sa po më gzon! Unë pata frykë mos më ngelshe pa besë e fe. Thirre si ta dush Zotin, mjafton ta thërrasësh e ta ndigjosh!” Kjo është me pak fjalë fryma e besimit në shtëpinë time të gocnisë, siç i thonë tiranasit. E qetë, e butë, gjithëpërfshirëse dhe me Zotin gjithnjë në zenitin e vet.

Si e keni festuar dje dhe si e festoni sot Krishtlindjen?

Krishtlindja apo Kërshëndella është njëmend festë në shtëpinë tonë. Prej më se tre vjetësh është edhe koha kur Anna, vajza e madhe që studion në Bolonjë, vjen në shtëpi me pushime dhe kështu zemr’e prindit mbushet plot! Kurse dy fëmijët e vegjël, Marta dhe Juli, janë në shend të madh. Kanë bërë pemën, i kanë shprehë dëshirat secili Shën Kollit (a babagjyshit), gatiten të vijnë me ne në Meshën e Madhe, dhe kështu munden të rrinë zgjuar e jashtë shtëpie deri pas mesnate. Ndërsa tek neve dy të mëdhenjtë e shtëpisë, tek unë dhe Tani, avitja e Kshndellave jep gjithnjë shenjat e veta. O unë o im shoq dëgjohemi në këtë periudhë duke këndu nëpër shtëpi këngë të kësaj feste si: “Natë e qetë” apo “Shtegtarë ju shpejtoni!”, që janë në fakt këngë zemre. Janë tinguj e fjalë që më bëhet sikur shndrisin sa njëmijë dritëza e ngrohin sa njëmijë zjarre. Në vigjilje të festës nuk e di pse, por shtojmë disi dozën e bisedave më historike e albanistike mes nesh. Fjala vjen, dje po diskutonim për dubletin “Krishtlindje-Kërshndella”. Kjo fjala e dytë i takon traditës sonë dhe është tejet më e moçme. Albanologët mendojnë se është përshtatje nga latinishtja e Christi Natale. Te “Hylli i Dritës” kam lexuar tash një shkrim të viteve ’20 nga dom Prend Suli (mirditas i ditur, anëtar i Shoqnisë Bashkimi dhe bashkautor i Fjaluerit të Shqypes), hipotezën se fjala “Kërshndella” ka lidhje me fjalën “me u kerthndellë”, e cila gjallon ende ne shqip e don të thotë “ndizem, skuqem, marr jetë, ndriçohem”. 25 Dhjetori si ditë e Solsticit dimëror, përfaqësonte për besimin e të parëve tanë panteistë ditën e Diellit të Pamposhtun, apo Sol Invictus siç e quanin romakët. Kjo pasi 24 dhjetori është dita e fundit kur nata është e gjatë. Fill pas saj nis Dita me u rritë, e nata me u shkurtu. Dom Prend Suli dëshmon se malcorët tanë ndiznin në një natë si kjo e sotmja plot e plot zjarre rrugës për te kisha. Ndezja e zjarreve është pjesë e besimit parakristian, se çdo zjarr në Tokë i jepte fuqi zjarrit të madh në qiell, Diellit pra, që të mëkëmbej shpejt e t’i nxirrte nga acari dimërak. A nuk janë të mrekullueshme këto gjurmë ku panteizmi gërshetohet me Krishterimin? Sipas gjithë albanologëve apo etnologëve, këto prova kontinuiteti apo vijimësie janë edhe dëshmitë e pakundërshtueshme të autoktonisë sonë mijëvjeçare këtu ku jemi, kështu si jemi. Ndaj edhe duhen studiuar. Kjo është me pak fjalë atmosfera në familjen time në prag Kërshndellash. Atmosferë me Fe e Atme, siç e quajnë françeskanët.

Sa është ceremonial festiv dhe sa është ritual fetar për të shprehur besimin në Zot?

Unë them se besimi në Zot është në vetvete Lajmi i Gëzuar, ndaj edhe shpallja e këtij besimi, pra e këtij Lajmi të Mbarë, sjell vetiu festë me vete apo jo? Festimi dhe besimi kanë të njëjtin “shkak” në këtë ditë. Krishtlindjet janë festa e shpirtit dhe përtrimja e përvitshme e besimit. Përtrimja e paktit tonë me Zotin. Ndaj, në vështrimin tim, nuk ka si ndahet festa nga rituali. Riti sjell festën, dhe festojmë sepse besojmë.

***

Dom Gjergj Meta:Të rinjtë më afër Zotit

Dom Gjergj Metën këto Krishtlindje e kanë gjetur në Durrës, duke shërbyer atje për besimtarët katolikë. Në një bisedë të shkurtër na ka shpjeguar domethënien e festës në një ditë që e afron besimtarin më pranë Zotit.

Dom Gjergji, ka ndonjë elementë që nuk duhet të mungojë në këtë ditë feste?

Nga pikëpamja ushqimore njerëzit janë shumë të lirë të konsumojnë dhe të shtrojnë atë që kanë dëshirë. Ka një traditë që data 24 mund të jetë një ditë agjërimi për besimtarët, por nuk ka ndonjë rregull.

Kjo Krishtlindje e vitit 2013 a ka ndonjë të veçantë. Në rang botërore, për besimtarët ka qenë një viti i suksesshëm. Kemi një Papa Françeksu, i cili është shumë popullor, është zgjedhur personazh viti nga revista të rëndësishme. Çfarë mund të veçoni në raport me Shqiptarët?

E para e punës jemi një vit më të rritur, dhe kjo është e rëndësishme, na pëlqen apo nuk na pëlqen. Këto Krishtlindje na sjellin një frymë besimi dhe shpresojmë që gjerat të ndryshojnë. Ne jemi një popull i vuajtur dhe kemi nevojë në çdo moment që të rrisim notat e shpresës brenda nesh. Shpresa është ajo e munguara e madhe e realitetit tonë.  Jam i sigurt që brenda zemrave njerëzore gjendet shpresa. Papa Françesku është një person që me buzëqeshjen e tij, që nga momenti i parë kur doli në ballkonin e Shën Pjetrit u duk sikur relaksojë pak jetën e botës në një farë mënyre. Njerëzve u pëlqeu ajo buzëqeshje. Të paktën për ne katolikët mund të them që ka qenë dhurata e vitit.

Gjatë këtyre kohëve keni kuptuar një afrim më të shumtë të shqiptarëve ndaj fesë?

E lehtë nuk ka qenë që njerëzit të afrohen. Fryma religjioze për afro 40 vjet ka qenë e shtypur . Por vrjemë një gjë, dhe na vjen mirë, që të rinjtë janë të ndjeshëm ndaj elementit religjioz, në atë mënyrën e vetë, sigurisht. Janë edhe kreativ, është mirë që janë kështu pasi një njeri që nuk është kreativ është i plakur para kohe. Ndonjëherë moshat e mëdha janë më problematik sepse kanë përjetuar edukimin komunist, dhe krijimin e njeriut të ri, atë njeri pa fe, pa Zot dhe pa ndjenja fetare.