Lufta tjetër e Krimesë

Më 28 mars 1854 shpërtheu ajo që kujtohet nga të gjithë si Lufta e Krimesë. Historianët e konsiderojnë si konfliktin e parë modern të historisë botërore: për herë të parë u përdorën në shkallë të gjerë telegrafi, anijet me avull dhe hekurudhat. Dhe për herë të parë fronti u vizitua nga korrespondentët e gazetave që raportonin mbi betejat

Lufta e zhvilluar në Krime, plot 160 vjet më parë nisi për disa motive tejet idiote, ndërsa thuajse të gjithë pjesëmarrësit, diplomatë e ushtarakë shkëlqyen për paaftësi. Konflikti shpërtheu fillimisht në nivel diplomatik mbi çështjen se cili komb kishte të drejtën të proklamohej “Mbrojtës i kristianëve në Tokën e Shenjtë”. Palestina në atë kohë ishte pjesë e Perandorisë Osmane. Pra toka e shenjtë e kristianizmit ndodhej brenda kufijve të një shteti mysliman dhe Rusia që nga gjysma e 1700-ës kishte marrë përsipër rolin e mbrojtëses së kristianëve në të.

Në vitin 1853 pati disa incidente diplomatike midis Rusisë dhe Francës, në atë epokë e drejtuar nga Napoleoni III (nipi i Napoleon Bonapartit). Sundimtari francez dëshironte ta mbante vetë titullin e “mbrojtësit” të kristianëve në Palestinë. Të dyja vendet bënë presione të çdo lloji mbi sulltanin, i cili në fund vendosi t’ua dhuronte titullin francezëve. Megjithatë, kjo çështje la shumë plagë të hapura midis garuesve për titullin ku u përfshi edhe Mbretëria e Bashkuar. Zgjedhja e diplomatëve të dërguar në Stamboll për t’i dhënë fund përpjasjeve linte për të dëshiruar: ambasadori britanik, konti  Stratford Canning de Redcliffe ishte një rusofob; ai francez , Charles de La Valette ishte fanatik katolik që i urrente turqit myslimanë po aq sa dhe rusët ortodoksë. Por kryevepra e të gjitha veprave qe zgjedhja e ambasadorit rus: princi Aleksander S. Menshikov.

Menshikov, një aristokrat rus i rafinuar që fliste gjashtë gjuhë, kishte një problem pikërisht me gjuhën të mprehtë dhe ironike, dhe me batutat gjithnjë në majë të saj. I urrente turqit dhe për këtë kishte një arsye të fortë. Vite më parë, ndërsa kryente shërbimin në ushtrinë e carit në një nga luftërat e shumta të zhvilluara në Ballkan, u plagos nga një gjyle turke në ijë dhe kirurgu u detyrua t’i priste testikujt.

Me të mbërritur në Stamboll shkaktoi incidente diplomatike të panumërta: injoroi ministrin e Jashtëm të Sulltanit, duke e detyruar të dorëhiqej, refuzoi të vishte petkat zyrtare të ambasadorit dhe kërcënoi të gjithë jurinë otomane.

Rezultati i parë i muajve të gjatë të negociatave dhe i fyerjeve e kërcënimeve të këmbyera midis diplomatëve, bëri që Franca dhe Mbretëria e Bashkuar të dërgonin flotat e tyre në Stamboll. Sulltani që i ndjeu shpatullat e mbrojtura, refuzoi ultimatumin e carit për t’ia dorëzuar titullin e “Protektorit të Tokës së Shenjtë” dhe si përgjigje Rusia pushtoi disa zotërime të sulltanit në Ballkan. Britania e Franca i kërkuan Rusisë të tërhiqej nga të gjitha projektet, por pasi morën si përgjigje refuzimin e saj, më 28 mars 1854 iu bashkuan luftës së  nisur midis Perandorisë Osmane dhe Rusisë.

Përtej incidenteve groteske  dhe çështjeve parimore kishte motive më të thella që çuan në luftë: dëshira për prestigj e Francës, dekadenca e perandorisë Osmane, synimet e rusëve për të pasur një akses të lirë në Mesdhe përmes Bosforit dhe frika e Anglisë ndaj ekspansionizmit rus.

Lufta shpërtheu por udhëheqësit evropianë nuk e dinin ende ku duhej ta zhvillonin atë? Në mars të 1854-ës turq dhe rusë luftonin në lindje të maleve të Kaukazit dhe në perëndim, në Rumaninë e sotme. Ndërkaq flota franko-britanike bombardoi disa nga bazat ruse në Kamçatka, në Paqësor, po ashtu qëlloi rreth 4.000 predha në portin e Odesës në Detin e Zi.

Në gusht të po atij viti, një tjetër lojtar i rëndësishëm zbriti në fushë. Perandori austriak  i shqetësuar për praninë e trupave ruse në Rumani, shumë afër kufijve të Austrisë, e përqendroi ushtrinë e tij në kufij duke kërcënuar me ndërhyrje.  Car Nikolai që kishte lidhje gjaku me të, e quajti mosmirënjohës dhe urdhëroi që portreti i tij i varur në pallatin e Shën Pjetërburgut të kthehej me faqe nga muri, por njëkohësisht dha urdhrin që trupat ruse të tërhiqeshin brenda kufijve.

Ushtria e aleatëve ndërkaq ishte pozicionuar në Varna të Bullgarisë, ku për shkak të kushteve të këqija higjenike, në veçanti në kampin britanik, ushtarët filluan të vdisnin nga kolera. Më shumë se 60 mijë ushtarë dhe 35 mijë marinarë ishin të kërcënuar nga shfarosja. Për të shpëtuar nderin e ushtrive britanike e franceze, që sipas gjeneralëve nuk mund të tërhiqeshin pa luftuar një betejë, u vendos që të sulmohej  Sebastopoli, baza detare në Krime. Në shtator të 1854-s, flota aleate filloi të zbarkonte  ushtrinë në veri të qytetit pa hasur në asnjë rezistencë.

Ushtria ruse në pjesën më të madhe e përbërë nga analfabetë ishte shumë mbrapa nga teknologjitë dhe oficerët aspak profesionalë i komandonin burrat e tyre kryesisht me ndëshkime e terror. Pavarësisht inferioritetit të madh në të gjitha fushat, komandanti rus, princi Menshikov, ishte i bindur se do t’i mposhtte lehtësisht aleatët. Kështu ai ngriti një podium për aristokracinë e qytetit që të mund të vëzhgonte me dylbitë e teatrit disfatën e  armikut. Aleatët e mposhtën ushtrinë ruse në më pak se 90 minuta dhe më pas rrethuan Sebastopolin. Ishte fundi i shtatorit 1854, por duhej të kalonte një vit që qyteti të dorëzohej.

Në fund të luftës, oficerë të ndryshëm rusë, midis të cilëve edhe Lev Tolstoj, që nga ato ngjarje u frymëzua për të shkruar “Lufta dhe Paqja”, thanë se nëse aleatët do të kishin sulmuar menjëherë fortesën ajo do të binte brenda ditës. Por zgjodhën të prisnin dhe dimri i tmerrshëm 1854-55 u përshkrua në letrat e ushtarëve, ditare dhe libra kujtimesh si ndër më tragjikët që shkaktoi më shumë të vdekur se përballjet dhe me vetë rusët. Sëmundjet, uria dhe i ftohti kishin marrë jetën gjysmës së 110 mijë ushtarëve të rënë.

Në gusht të 1855-s, ushtria ruse bëri tentativën e fundit për të thyer rrethimin. Rezultati ishte beteja e Cernaias, në të cilën ajo u detyrua të tërhiqej. Pak javë më vonë një pikë e rëndësishme e fortesës së Sebastopolit u pushtua dhe më 9 shtator qyteti u dorëzua. Të gjitha ushtritë ishin të sfilitura  dhe operacionet u ndërprenë. Filluan negociata të gjata paqeje që më 30 mars 1856, çuan në Traktatin e Parisit duke i dhënë fund luftës.

Rusia u detyrua të demilitarizonte Detin e Zi dhe të dorëzonte disa nga territoret e vogla të Perandorisë Osmane, ndërsa Franca dhe Mbretëria e Bashkuar dolën garantë të integritetit dhe pavarësisë së saj./ Dorina Gjuzi