“Malindi në breza” në penën e vëllezërve Spahiu

Bashkim Koçi

Janë shkruar e do të vazhdojë të shkruhen monografi për heronj, për personazhe me kontribute atdhetare e njerëzore, për njerëz që kanë lënë pas vlera e bëma që nuk harrohen, por një monografi e përgatitur për një fashat apo komunitet të tërë, ka dhe merr vëmendje të veçantë. Dhe kur një libër të tillë e shkruajnë dy vëllezër, Bektash e Behar Spahiu, të prekur nga “sëmundja” fisnike e mallit për fshatin Malind të Skraparit, mendimi merr arratinë e kureshtja nuk mund të të largohet qetas pa parë e lexuar atë çka kanë guxuar të thonë e tregojnë ata në “Malindi në breza”. Bektashi e Behari me mjeshtëri e përkushtim të rrallë kanë ditur të ngjallin, të nxjerrin nga toka e nëntoka gjithçka që bën fjalë për të kaluarën e tij, të shekujve të shkuar e të të sotmes, të gjyshërve e stërgjyshërve, të të gjithë brezave.

Malindi në 450 faqe libër del e shpaloset si të kesh të bësh me një fshat të stërmadh, të populluar e banuar me fise të mëdhenj, të drejtuar e komanduar nga personazhe që të sjellin ndërmend kapedanët e moçëm. Autorët janë rrekur për t’i thënë të gjitha, të gërmojnë e të vrojtojnë për të gjetur xhevahire, të cilat u kanë rezistuar shekujve, të gjejnë “pasurira”, që vetëm me pak “heqje të pluhurit”, kanë marr shkëlqim të florinjtë. Në libër gjen të hedhura me kujdes prindëror doke e zakone të Malindit e të të gjithë asaj treve, këngë dasmash e trimërie nga më të bukurat, ngjarje e copëza historish që të mahnitin. Të gjitha këto janë grumbulluar e sistemuar si të jetë dora e një zonjë shtëpie  merakleshë, si t’i kenë vendosur specialistë seriozë e të përgjegjshëm pas një inventari të bërë me shumë mundim.

Kur hap faqe pas faqeje “Malindin në breza” lexuesit i vjen krejt padashur një përfytyrim  çuditërisht i pazakontë, turbullues, sikur  të gjithë malindasit janë mbledhur për një çast në fshatin e tyre të bekuar, në Malind. Këtë gjë ta sjell përshkrimi një më një i familjeve sipas fiseve, fotografitë e secilit e të grupuara sipas familjeve, të vendosur mjeshtërisht, por edhe me finesën e merakun që e kërkon një libër i rëndë si ky. Gjërat janë sjellë e renditur ashtu si do të donte secili nga banorët e fshatit, të atyre që jetojnë aty e të ikurve, për një ftesë dasme, për një ftesë dasme që nuk do të përsëritet kurrë. Kam krijuar përshtypjen se aty, në ato faqe libri, çdokush është në vendin e vet, në “qoshenë” që meriton, por që të gjithë e shikojnë veten të nderuar e të respektuar. Pa dashur të bëj vlerësime apo të veçoj këtë apo atë fis malindas, kam krijuar përshtypjen se në vendin që ata zënë në këtë libër serioz, secili të dhuron melodinë e muzikës së vet, secili të ngroh me zjarrin e vatrës së tij.

Në “Malindi në breza” një lexues i paanshëm befasohet, por befasohet vërtet ama, kur merr informacionin se ky fshat me 25-30 shtëpi ka nxjerrë kapedanë lufte, specialistë e drejtues të rangjeve të larta në shkallë vendi, sportistë e këngëtarë të talentuar. Është, ndoshta, fashat i rrallë që i ka “të gjitha”. Aty gjen mësuesin që të mësojë fëmijët, mjekun që të ndjekë shëndetin e njerëzve, ushtarakun që mund të japë komandën për luftë, këngëtarin e sportistin për të të argëtuar, dervishin bektashi për të të dhënë uratën, gjithçka. Është vendi, gjithashtu, që të mund të sjellim në këto radhë emrin e poetit tonë të famshëm, Akademikut Xhevahir Spahiu, i cili për “Malindin në breza” është dhe mbetet “zjarr” për të na ngrohur të gjithë. Poeti i madh lindi në Malind ndaj edhe përgjërohet për Malindin, “të bukurin vend” ku prehen eshtrat e të parëve.

Kam lexuar se ka dy arsye për të lexuar një libër: një, të të shijojë leximi dhe tjetri: mund të mburresh me të. Mendoj se “Malindi në breza” është libër që i ka të dyja këto arsye, pra e ka këtë  privilegj që të jetë i tillë. Leximi dhe soditja me shumë kujdes i çdo kapitulli, i çdo ndarje e nënndarje me objekt  të veçantë e të shtjelluar mjeshtërisht, të sjell magjinë e të qenit pak malindas, ndjesinë se je pjesë e një komuniteti me të kaluar fitimtarësh dhe me të sotme për ta patur zili. Arsyeja e dytë, pra ajo e mburrjes, është pjesë e atij komuniteti i cili ka shumë argumente për të qenë të tillë, krenarë e me kokën lart, në të gjithë brezat.

Libri “Malindi në breza” është një shembull që të ngroh, që të mëson sesi mund të emancipohesh e kulturohesh. Sepse duhet të na interesojë jo vetëm e ardhmja e nipit, por edhe e shkuara, ajo e gjyshit dhe e brezave “të futur nën dhé”, duke e ringritur ndërtesën ashtu si ka qenë, që nga themelet.

Nëse ka ndonjë libër që do ta lexosh, por nuk është shkruar akoma, atëherë duhet ta shkruash ti. Kjo thënie e Toni Morrison më duket si një porosi, si një thirrje që u realizua me shumë dashuri nga vëllezërit Spahiu: Bektashi e Behari, të cilët, si të kishim marrë urdhër nga Toni Morrison, sollën në dritë “Malindi në breza”, si një godinë të bukur e komode, me arkitekturën më të veçantë të kohës.