Matilda Tyli: Çdo grua, të votojë kandidatet gra!

Ka ndjekur studimet në Fakultetin e Shkencave Sociale, në Universitetin e Tiranës. Trajnime të shumta në fushën e shërbimeve sociale; trajniere dhe këshilluese e çertifikuar e disa programeve si Harm Reduction…etj. Eksperiencë e gjatë në Ministrinë e Punës, Çështjeve Sociale dhe Shanseve të Barabarta. E angazhuar prej kohësh në Lëvizjen e Gruas për Integrim. Aktualisht, kandidate për deputete e Lëvizjes Socialiste për Integrim, në qarkun e Tiranës.

 

Për sa orë shkohet sot deri në Skrapar?

–          Me autobuzin e linjës për 4 orë, ndërkohë po të kishte rrugë, pse jo edhe për 2 orë mund të shkohej.

 

Po gazetat, si shkojnë deri në Poliçan dhe në Çorovodë?

–          Mendoj me autobuzët që nisen nga qyteti i Beratit.

 

A ka drejtori të veçantë që merret me çështjet e gruas në Ministrinë e Punës?

–          Po, ka, dhe quhet Drejtoria e Politikave, Shanseve të Barabarta dhe Familjes.

 

Pikërisht kjo drejtori, merret me punësimin e grave?

–          Jo, kjo drejtori merret me hartimin e politikave dhe kuadrin ligjor. Drejtoria e Shanseve të Barabarta dhe Familjes ka degët e saj në 12 qarqe, por me ligjin kundër dhunës në familje, tashmë institucionet përgjegjëse janë njësitë vendore. Kjo është një zgjidhje e duhur, pasi aty ku ndodhet problematika, po aty duhet të gjehet edhe zgjidhja.

 

Jeni një nga njohëset më të mira, që unë kam takuar, për problematikat e përdorimit të drogës, apo edhe trafikimit të qënieve njerëzore. Por dua të flasim si fillim, për drogën.

–          Është me të vërtetë një çështje sa shqetësuese, po aq edhe e ndërlikuar. Shoqëria jonë duhet të diskutojë më shumë për të. Përdorimi i drogës ka tre nivele, që njihen si shkallëzimi, toleranca dhe astinenca…Shkallëzimi ndodh kur rritet sasia e drogës; toleranca kur kalohet nga një drogë te një tjetër, pra nga një më e lehtë te një më e rëndë, ndërsa astinenca është një situatë tepër e vështirë dhe ndodh kur një përdorues nuk gjen drogën që ai apo ajo përdor. P.sh. heroina krijon varësi psikologjike dhe fizike, ndërsa kokaina nuk krijon varësi fizike, por psikologjike. Kur një përdorues, ka arritur të përdorë heroinë, kjo tregon që gjendja ka degraduar së tepërmi.

 

Çfarë bëjnë familjet shqiptare, kur një familjar i tyre është i droguar?

–          Kur jam ndodhur për eksperience pune në Bullgari dhe në Poloni, mësova se prindërit i jepnin atyre një shans për ta lënë drogën, dhe nëse nuk ia dilnin e përzinin nga shtëpia. Në Shqipëri, familjet tona u dalin zot fëmijëve të tyre të droguar, nuk i hedhin poshtë në asnjë rast.

 

Nuk i përzejnë për arsye opinioni, apo çfarë?

–          Shpresojnë te përmirësimi dhe bëjnë ç’është e mundur për t’i kuruar. Në këtë rast, halli është aq i madh, sa askujt nuk i shkon ndërmend se ç’mendojnë të tjerët.

 

Ku kërkojnë ndihmë këto familje, për fëmijët e tyre?

–          Ka shërbime publike dhe jo publike të cilat ofrojnë mbështetje. P.sh. ka shërbime ditore dhe shërbime në qendrat e rehabilitimit, pra rezidenca dhe këto janë private.

 

A kushton shumë trajtimi i tyre?

–          Varijojnë sipas nevojës që paraqet rasti.

 

Një përdoruesi, sa kohë mund t’i duhet që të largohet prej këtij vesi?

–          Varësinë fizike mund ta kalojë shumë shpejt, mbase edhe brenda disa ditëve, por varësia psikologjike zgjat të paktën 5 vite.

 

Praktikimi i riteve fetare, a luan rol në lënien e drogës?

–          Po, ka patur shumë raste që kanë filluar të praktikojnë fenë dhe kanë gjetur forcën të largohen…

 

Atëherë, mbase duhet të përfshihen më shumë priftërinjtë dhe hoxhallarët?

–          Ata janë përfshirë prej kohësh dhe kanë marrë angazhime konkrete, madje të gjitha sektet fetare bëjnë ç’është e mundur edhe për parandalimin e dhunës në familje.

 

Në fushatë elektorale, a rritet sasia e përdorimit të drogave, pasi gjithë ky ekzaltim, energji dhe fuqi mbase ushqehet me stimule të tilla?

–          Duke u nisur nga grupi im i punës, mund të them se përdoren cigare, kafe, pije energjike, të cilat janë droga të lehta gjithsesi.

 

Pse sot përdoret termi’’punetore seksi’ dhe jo si disa vite më parë, që përdorej termi prostitutë?

–          Përdoret në gjuhën e sociologjisë. Quhet punëtore seksi, sepse ajo përdor apo shet trupin e vet për të mira materiale.

Çfarë historie kanë këto vajza që trafikohen?

–          Histori tepër të dhimbshme, kanë kaluar tortura të tmerrshme aq sa asnjë regjizor filmash nuk mund ta imagjinojë e ta pasqyrojë. Nuk është dhunë fizike apo psikologjike vetëm për të, por për të gjithë familjen dhe fisin e saj. Por, mund të them e bindur, se fatmirësisht në vitet e fundit trafikimi është ulur ndjeshëm.

 

Meqënëse quhen punëtore seksi, sipas kodit të punës, a përfitojnë pension?

–          Jo, ky zanat është i ndaluar në vendin tonë.

 

Po në vende të tjera, si është?

–          Nuk e di se ç’ndodh për pensionet e tyre, por ajo që di është se liberalizimi i prostitucionit nuk eleminon viktimizimin e vajzave në duart e trafikantëve. Ndërsa për realitetin shqiptar, mbështes idenë e dënimeve më të rrepta, jo për punëtoret e seksit, por për ata që e kërkojnë apo e blejnë seksin…

 

A janë pasuruar, punëtoret e seksit në Shqipëri?

–          Jo, nuk mendoj se janë të pasura.

 

Tutorët e tyre, a janë në gjendje ta blejnë drejtësinë shqiptare, për t’i shpëtuar ndëshkimit të ligjit…?

–          Për trafikantët, dënimi është tepër i rëndë, madje edhe punëtoret e seksit dënohen në Shqipëri. Krijimi i Gjykatës së Krimeve të Rënda dhe Prokuroria e Krimeve të Rënda, bashkërendimi, bashkëpunimi i ngushtë edhe me institucione të tjera ka bërë që numri i traifikimit të zvogëlohet ndjeshëm.

 

A ka vajza që pa qënë të dashuruara me një burrë martohen veçse për pasurinë e tij, ose kanë qëllim të martohen me një burrë të pasur?

–          Çdo vajzë ka dëshirë të ndihet e realizuar edhe materialisht, por vajzat në Shqipëri nuk mendoj se e kanë si qëllim të parë këtë. Për ato krijimi i një familje të shëndoshë, fëmijët, një jetë e lumtur në vatrën familjare, është shumë më i rëndësishëm. Çdo vajzë ëndërron princin me kalin e bardhë, por jo gjithnjë kjo ëndërr bëhet realitet. Dhe në këto raste, edhe viktimizohet.

 

A mund të quhet prostitutë një grua, që shet votën e saj? Në këtë rast, a mund të thuhet që ajo shet jo vetëm vullnetin, bindjen e saj, por edhe të ardhmen e fëmijëve të saj, dhe e dorëzon Shqipërinë në duart e tutorëve me imunitet?

–          Zgjidhja është sipas meje, çdo grua të votojë për kandidatet gra, pavarësisht kodit zgjedhor ‘’të bërë’’nga burrat. Të kemi sa më shumë gra deputete në parlamentin e ardhshëm, sa më shumë gra ministre në kabinetin e qeverisë, sa më shumë gra në poste përfaqësuese, qoftë ekzekutive, drejtuese apo në gjyqësor. Do ta shihni sa shpejt do të ndryshojnë për mirë gjërat.

 

A mendon se dikush që kapet duke shitur apo blerë votat, pra duke deformuar vullnetin e votuesve, duhet të gjykohet në Gjykatën e Krimeve të Rënda?

–          Nuk jam në gjendje ta vlerësoj se si mund të ishte, por nëse shikoj diçka të tillë, absolutisht do ta denoncoj në çast, pa më të voglin hezitim, kushdo qoftë ai/ajo… Aq më shumë që unë jam kandidate vetë dhe dua të filloj këtë rrugëtim e pastër, dhe uroj që çdo qytetar të denoncojë më të voglin dyshim, deformimin e vullnetit të votuesve.