Për 70-vjetorin e SH.U. “Skënderbej”

Në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare kundër pushtuesve nazifashistë u përfshinë të gjithë shqiptarët që u dhimbsej atdheu i robëruar, pa dallim moshe e gjinie. Ndër ta të shumtë ishin edhe të moshës së mitur 14-15 vjeçare që u rreshtuan në formacione të ndryshme partizane. Të tillë kishte jo pak edhe Brigada e 8 Sulmuese partizane, e cila i nisi betejat kundër pushtuesve nazifashistë nga skaji jugor i Shqipërisë dhe i përfundoi në  Vishegrad të ish-Jugosllavisë. Një nga këta pionierë-partizanë të kësaj njësie të lavdishme partizane ishte edhe autori i këtyre kujtimeve. Me përfundimin e betejës së madhe shumë-ditore për çlirimin e kryeqytetit tonë, Tiranës, Brigadën e 8 Sulmuese e priste një tjetër detyrë luftarake. Komanda e Përgjithshme e Ushtrisë Nacionalçlirimtare do t`i vinte detyrën të marshonte drejt veriut për t`iu bashkuar Divizionit të 6 Sulmues.

  Pas disa ditësh pushimi për të marrë veten, për t`u çlodhur, për grumbullimin e dorëzimin e trofeve që u ishin zënë nazistëve dhe për ndonjë riorganizim të mundshëm, siç ishte edhe zëvendësimi i komandantit të deritanishëm, Asaf Dragoti e komisarit Qazim Kondi përkatësisht me Feti Smokthinën e Rasim Bazon, Brigada 8 më 1 dhjetor nisi lëvizjen nga fusha e aviacionit e Tiranës drejt veriut. Ndërkohë, në ditët para nisjes, ne ndiqnim me ankth luftimet që po zhvillonin forcat partizane për çlirimin e qytetit të fundit, Shkodrës. Dhe ja, lajmin e shumëpritur e morëm më 29 nëntor se në mëngjesin e kësaj date Shkodra ishte çliruar. Një gëzim e hare e papërshkruar na pushtoi të gjithëve ne partizanëve dhe mbarë popullin, sepse çlirimi i këtij qyteti shënonte çlirimin e gjithë vendit. 

 Më 29 nëntor Shqipëria u çlirua, por Lufta e Dytë Botërore nuk kish mbaruar. Në kuadrin e Aleancës antifashiste Anglo-Sovjeto-Amerikane, në krahun e të cilës e kishte rreshtuar veten vendi ynë me luftën që bëri, kishte detyrime për ta vazhduar ndjekjen e nazistëve këmba-këmbës edhe përtej kufijve gjeografikë, në ndihmë të popujve të Jugosllavisë në të cilën padrejtësisht përfshiheshin edhe shumë troje shqiptare të populluara nga bashkëkombësit tanë. Pas një marshimi të gjatë, më 5 dhjetor brigada mbërriti në Shkodër dhe pa pushuar fare, të nesërmen më 6 dhjetor, ajo vazhdoi lëvizjen  drejt Hanit të Hotit, nga ku më 8 dhjetor 1944 kaloi kufirin, u fut në tokat e Malit të Zi dhe iu bashkua divizionit të 6, forcat e të cilit atje tashmë ishin duke kryer luftime në ndihmë të këtij vendi për t`u çliruar nga nazistët. Në këtë divizion të UNçl. shqiptare që iu bashkua edhe Brigada e 8, bënin pjesë brigadat 6, 7 dhe e 22-të partizane. Në bashkëveprim me to edhe Brigada jonë kreu një varg luftimesh kundër forcave gjermane për çlirimin e disa zonave të Malit të Zi, luftimet zgjatën gjatë gjithë dhjetorit.

  Në fund të dhjetorit, komanda e Divizionit, në një nga fushat e Tuzit, organizoi një mbledhje të brigadave, ku komandanti i Divizionit, Gjin Marku, na komunikoi urdhrin e Komandës së Përgjithshme për të “ndjekur armikun këmba-këmbës edhe në Bosnjë e më tej”. Me një entuziazëm të paparë të partizanëve shpërthyen urraatë dhe britmat: “Në Berlin! Në Berlin!” Buçiti e tërë fusha nga jehona e brohoritjeve, nga që mendonim se mund të shkonim deri në strofkën e fundit të nazistëve. Kjo ishte shprehje e moralit të lartë të partizanëve shqiptarë dhe e urrejtjes së pakufishme ndaj murtajës nazifashiste që i shkaktoi gjithë atë gjëmë vendit tonë dhe mbarë Evropës. Që pasditen e asaj mbledhjeje, 31 dhjetor, brigadat nisën marshimin përmes një terreni malor tepër të vështirë dhe një dimri të acartë, ku çdo gjë ishte mbuluar me borë, aq sa pishat e shtëpitë çatilarta dukeshin si piramida të bardha, lumenjtë kishin zënë akull përsipër. Marshonim pa pushim tërë ditën, por kishte raste edhe natën, ngaqë qendra të banuara kishte pak dhe shumë të shpërndara, të vogla e larg njëra tjetrës. Marshonim pa asnjë furnizim ushqimor. Edhe kur mbërrinim në ndonjë fshat, banorët ishin shumë të varfër e nuk kishin çfarë të na jepnin. Në rastin më të mirë mund të na bënin ndonjë kaçamak patatesh pa vaj e kripë që vetëm nga uria e madhe mund të hahej. Për bukë as që bëhej fjalë. Pas një marshimi të lodhshëm e rraskapitës, por me moral të lartë të partizanëve, Brigada jonë e 8 më 13 janar 1945 hyri në qytetin e Plevljes. Megjithëse qyteti ishte i dëmtuar nga lufta dhe kishte vështirësi, qytetarët e Plevljes, ku kishte edhe mjaft shqipfolës, na pritën mirë e na dhanë edhe për të ngrënë.. Pas qëndrimit një natë në këtë qytet, të nesërmen batalioni i 3-të i Brigadës së 8, në të cilin bëja pjesë, u vendos në kodrat periferike në veri të Plevljes, në pritje të urdhrit për t’u futur në luftë për çlirimin e qytetit të rëndësishëm Vishegrad. Gjatë qëndrimit aty, me partizanët bëhej një përgatitje e dendur politiko-ushtarake, por edhe pastrim e higjienizim vetjak.

  Ishte fillimi i shkurtit 1945, kur mbërriti një urdhër tjetër i Komandës së Përgjithshme.  Ai bënte fjalë për kthimin e pionierëve-partizanë në Tiranë për shkollim. Në urdhër thuhej: “Meqenëse së shpejti çelen shkollat dhe duke marrë parasysh se kjo kategori ka nevojë më shumë se kushdo tjetër për arsim, kjo Komandë ka vendosur që t’i heqë nga Ushtria dhe t’i vendosë nëpër shkolla të ndryshme…” (Dokumenti i Komandës dhe i Shtabit të Përgjithshëm, V-2, faqe 241).

 Për zbatimin e urdhrit të mësipërm, komanda e batalionit rreshtoi efektivin, komunikoi urdhrin dhe urdhëroi që të gjithë pionierët të dilnin nga rreshti. Mirëpo asnjëri nuk lëvizte. Na vinte keq të ndaheshim nga shokët e luftës, nga Brigada. Na vinte keq që na hiqej mundësia për të marrë pjesë në betejën që po e prisnim nga dita në ditë të niste për çlirimin e Vishegradit. Kjo gjë i detyroi komandantin e batalionit, Sami Aliaj dhe zëvendëskomisarin Simo Dhamo (komisari Pano Xhixho ndodhej i plagosur rëndë në një spital) me komandantët e kompanive të futeshin nëpër rreshta dhe të na nxirrnin për krahu nga rreshti. Të grupuar na nisën për në Plevlje, ku do bashkoheshim me pionierët e të gjithë brigadës sonë dhe të brigadave të tjera të divizionit. Atje u bëmë rreth 75 pionierë, ndër të cilët rreth 16 ishin vajza. Para nisjes u bë njëfarë organizimi, ku komandant u vu kapiteni i moshuar Xhako Kajca dhe komisar, togeri Dilaver Bedinaj. Me këta në krye nisëm marshimin e vështirë për t’u kthyer në atdhe. Ishim rreth 280 km larg kufirit tonë shtetëror, situata ishte jo paqësore, vepronin banda të reaksionit në të dy anët e kufirit. Shto edhe të ftohtit e madh dhe urinë (pa asnjë lloj furnizimi), si dhe moshën tonë të brishtë.

 Marshimi zgjati disa ditë. Natën ndaleshim për t’u gdhirë nëpër fshatra, por në çdo shtëpi kur kërkonim ndonjë gjë për të ngrënë na përgjigjeshin me “Nemamo nishta” (s`kemi asgjë) . Kështu arritëm deri në Tuz, ku gjetëm një prapavijë të Divizionit të 6 dhe na dhanë bukë e djathë. Pastaj shkuam në fshatra shqiptare të Tuzit afër kufirit për t’u gdhirë. Na pritën jashtëzakonisht mirë dhe na kërkonin me këmbëngulje që të bënim të pamundurën që ata të mos i linim “nën bajrakun e shqaut, por t’i bashkonim me Shqipninë e madhe”. Të nesërmen na përcollën me lot në sy, duke na përsëritur lutjen “Mos na lini në duart e shqaut”, por në kufi na kthyen prapa për shkak të disa trazirave që kishin krijuar në Malësinë e Madhe mbeturinat e reaksionit e të bandave kriminale. Pas qetësimit të situatës, na njoftuan të vazhdonim rrugën për në Shqipëri. Kaluam kufirin në Han të Hotit dhe duke u ndalur fshat më fshat për të kaluar natën, mbërritëm në Shkodër, ku u furnizuam me ushqim e me ndonjë veshje. Të nesërmen u nisëm me kamionë dhe mbërritëm në Tiranë. Ishte gjysma e parë e marsit 1945. Pas ca ditësh grumbullimi e qëndrimi të pionierëve nga të gjitha repartet e Ushtrisë në garnizonin e Tiranës, që ndodhej përballë e pak më poshtë Bankës së Shtetit, aty nga gjysma e dytë e muajit mars, dy-tre oficerë të Shtabit të Përgjithshëm na rreshtuan dhe na shoqëruan për në ndërtesat ushtarake, që më vonë do të merrnin emrin Shkolla e Bashkuar e Oficerëve “Enver Hoxha”, ndërsa tani është vendosur Ministria e Mbrojtjes. Aty na prisnin tre oficerë: kapiten Thoma Frashri, një toger që nuk më kujtohet emri dhe aspirant Hamdi Shahini. Kapiten Thomai na komunikoi se me urdhër të Komandantit të Përgjithshëm, gjeneral-kolonel Enver Hoxha, për ju këtu do hapet Shkolla e Pionierëve të luftës. Kështu u quajt në fillim ajo.

 Fillimisht kushtet aty ishin jo të mira, qoftë për fjetje, qoftë për ushqim. Vendi sapo kish dalë nga lufta, kishte vështirësi të mëdha ekonomike, varfëria mbisundonte gjithë vendin. Aty ku u vendosëm, ishin të freskëta gjurmët e luftës: Një llogore në mes të sheshit ndërmjet ndërtesave, një soletë ndërtese e dëmtuar nga një predhë e rëndë e të tjera. Na u caktuan dhomat ku do flinim përkohësisht dhe mensa ku do hanim. Për ushqim na sillnin  bukë misri, një gjellë me bollgur të ndihmave ushqimore të UNRA-s me krimba dhe çaj. U bë dhe një organizim i përkohshëm në formë batalioni, ku krahas drejtuesve zyrtarë të shkollës, një nga pionierët, Ylber Sevrani, u caktua komandant dhe një nga pionieret vajza, Xhevrie Golemi, u caktua komisare e batalionit. Nuk kishte as klasa mësimore të  përgatitura e të mobiluara e as mësues. Pra, kishte shumë probleme krijimi i kushteve normale për një institucion arsimor. Por me përpjekjet e komandës së shkollës dhe me mbështetjen e Shtabit e të Komandës së Përgjithshme, u arrit shumë shpejt të plotësoheshin kushtet e nevojshme, të normalizohej gjendja.   

  Ne që u bëmë nxënësit e parë të kësaj shkolle, erdhëm aty me nivele shkollimi të ndryshëm, madje kishte edhe shumë analfabetë. Prandaj, në fillim pionierët u ndanë në dy grupe mësimore: një grup me ata që nuk kishin bërë asnjë klasë shkollë, me të cilët nisi menjëherë mësimi i shkrim-leximit, ndërsa grupi tjetër me ata që kishin mbaruar klasa të ndryshme nga fillorja deri te gjimnazi, me të cilët bëhej mësim i përbashkët për njohuri të përgjithshme nga një-dy mësues. Kjo gjë u bë në fillim derisa të rregulloheshin klasat e të gjendeshin mësuesit e nevojshëm. Me rregullimin e mobilimin e klasave dhe sigurimin e personelit mësimdhënës, nxënësit u ndanë sipas klasave të nivelit përkatës të secilit dhe procesi mësimor nisi normalisht

Nga brigadat partizane ne erdhëm me gjithë pushkët dhe këto i mbanim nën jastëk ku flinim, ngaqë na vinte keq t’i dorëzonim. Por më vonë na i mblodhën me marifet. Erdhi një ditë në shkollë Shefi i Shtabit të Përgjithshëm, Mehmet Shehu për të parë gjendjen dhe përgatitjet për nisjen e procesit mësimor. Ai kur kish parë pushkët nën jastëk nëpër dhomat e fjetjes, kish thënë “pse nuk ua kini mbledhur”. Drejtuesit e shkollës i kishin thënë se nuk pranojnë t’i dorëzojnë. Ai, si duket, u ka dhënë mendje si të na i merrnin pa zhurmë. Të nesërmen na nxorën në një stërvitje taktike në terren, në zonën ku më vonë u ndërtua Kinostudio “Shqipëria e Re”, duke na urdhëruar ndryshe nga herët e tjera, të mos i merrnim armët se stërvitja do zhvillohej pa to. Kur u kthyem në drekë në shkollë, armët nuk i gjetëm. Sado që bëmë au-iu, armët nuk na u kthyen më. Dhe e vërteta ishte se ato nuk na duheshin më për momentin, por na duhej t`i përvisheshim shkollimit.

  Shkolla që na mblodhi neve pionierët partizanë si klloçka zogjtë dhe që u pagëzua me emrin Shkolla Ushtarake “Skënderbej”, nisi e vazhdoi rrugën e saj me të gjitha kërkesat e një shkolle bashkëkohore, duke u bërë një nga shkollat e mesme më të mira e më të lakmuara të Republikës. Emrin e Skënderbeut legjendar e mbajti me nder deri në fund, duke u bërë një fidanishte e pashtershme e kuadrove ushtarake për të gjithë ushtrinë dhe llojet e Forcave të Armatosura. Pas pionierëve partizanë, kontingjente të kësaj shkolle u bënë breza me radhë të nxënësve më të mirë  nga të gjitha shkollat 7 e 8-vjeçare të vendit.

 Që nga viti 1947 e në vazhdim nisën të përzgjidheshin e të dërgoheshin jashtë shtetit grupe skënderbegasish për të vazhduar studimet e larta në akademitë e detarisë, të aviacionit, të ndërlidhjes e të tjera, si dhe në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve të vendit tonë. Ata i mbaruan me rezultate të larta këto akademi dhe u bënë kuadro komanduese e specialistë të zotë si këmbësorë, detarë, aviatorë, artilierë, tankistë, ndërlidhës, kimistë, mjekë ushtarakë, inxhinierë etj. që një jetë të tërë shërbyen me përkushtim në të gjitha nivelet e strukturave të Forcave të Armatosura, duke e rritur ndjeshëm aftësinë profesionale të këtyre strukturave.

  Sot njomëzakët e viteve të luftës e të viteve të para të pasluftës janë veteranë flokëthinjur që militojnë në Organizatën e veteranëve të LANÇ dhe mbrojnë me vendosmëri idealet atdhetare dhe vlerat, për të cilat hodhën pushkën krahut që në moshë të mitur dhe luftuan krah për krah me bashkëluftëtarët e tyre të rritur për çlirimin e vendit.

Mirëpo, për fat të keq, erdhi një kohë absurde kur ajo fidanishte u quajt e panevojshme dhe u mbyll, sepse u tkurr edhe Ushtria vetë, duke u katandisur “kokoshi një thelë” bashkë me armët speciale të saj që sot janë inekzistente. Megjithatë, vlerat dhe emri i mirë i asaj shkolle, që u krijua 70 vjet më parë, do të kujtohen e nuk do të harrohen kurrë nga brezat që kanë kaluar nëpër atë shkollë, si dhe nga populli që e lakmonte për fëmijët e tij.

 *Një nga skënderbegasit e parë të viteve 1945-47, kryetar i Komitetit të veteranëve të LANÇ të rrethit të Vlorës