Mustafai (Nano) dhe anektoda e piktorit dhe këpucarit

Nga Agim Dalipi

Sapo lexova fjalët e para të polemikës që ka hapur Mustafa Nano me “sigurinë” që i jep pohimit të tij se nëna e Skënderbeut, Vojsava, ka qenë sllave, mu kujtua i nderuari Pashko Gjeçi, përkthyesi i shquar i “Komedisë hyjnore”. Në një detyrë të latinishtes na dha të përkthenim një anekdotë nga Roma e vjetër: një piktor kishte bërë një vepër ku shfaqej një person në këmbë sigurisht me veshjet e asaj kohe. Për të marrë edhe mendimin e njerëzve të tjerë e vuri në një dritare, rrinte vetë pas saj dhe pa u shfaqur dëgjonte përshtypjet që jepnin kalimtarët.

Midis të tjerëve kaloi dhe një këpucar i cili bëri vërejtje për sandalet në pikturë. Por më pas filloi të jepte dhe mendime e vërejtje për togën e veshur nga personi në pikturë. Piktorit, edhe pse kishte vendosur të mos shfaqej, nxori kokën dhe i tha këpucarit: Mos përtej këpucës, fjalë që kanë mbetur edhe sot. Domethënia është e qartë.

Nuk e di formimin e z. Nano, por nuk ma pret mendja të jetë ajo e një historiani. E vetmja gjë që gjeta ishte në Wikipedia (ku nuk je kurrë i sigurt se çfarë thuhet atje dhe kush i shkruan) se është analist politik shqiptar, gazetar në shtypin e në televizionet e Tiranës, me pikëpamje të majta liberal-progresiste, por dhe në disa raste për kritika me një gjuhë fyese dhe të një niveli të ulët intelektual ndaj politikanëve të djathtë. Për historinë nuk thuhet gjë. Por dhe në qoftë me formim histori, duke marrë parasysh fakultetin tonë (histori e gjeografi bashkë) nuk besoj se është në radhët e historianëve “par exelance” që kanë shkruar e shkruajnë për historinë e Shqipërisë. Se nuk mjafton një fakultet por duhen dhe vite të tëra studime dhe përkushtim.

Megjithatë kjo nuk ja heq të drejtën të merret edhe ai me historinë. Por për këtë, si kujtdo, do t’i duhej të plotësonte dy gjëra: e para të kishte fakte e zbulesa të reja të mbështetura në dokumente dhe, së dyti, të bënte një interpretim në ato fakte të njohura deri më sot. Për të parën merret vesh se nuk disponon asgjë të re. Për interpretimin që i ka bërë Marin Barletit them se e ka gabim. A është e mundur që, të gjithë ata që janë marrë me historinë e Skënderbeut që pas Barletit a thua se u ka “shpëtuar” një fakt i tillë? Apo i kanë mbyllur sytë nga “nacionalizmi” për rreth 500 vjet? Mos vallë kanë qenë të gjithë, siç i quan ai në replikën e 18 korrikut te “Dita” – “idiotë e marrokë” që do të donin që historia të ishte ndryshe?

Argumentet e bazuara të së vërtetës historike, vetëm në 18 korrik i dhanë A. Shkreli e M. Zeqo. I kanë dhënë historianët deri më sot e do të shkruajnë edhe më pas. Nuk mund të gjykoj si historian se nuk jam i tillë, por nuk mund të pranoj që të “zbulohet” një fakt i tillë, aq më tepër te Barleti që, për ne shqiptarët ka qenë e mbetet, ashtu siç e quan dhe Moikom Zeqo, kryevepër e ndërkombëtarizuar. Dhe këtë zbulim e ka bërë Nano që e quan se është thënë në një “bisedë të shkujdesur me ca?!” maturantë e studentë.

Mos vallë kemi të bëjmë me një tjetër “diletant mediatik” (Zeqo) që për të tërhequr vëmendjen e publikut veç gjuhës së papërshtatshme kërkon një scoop historie dhe historik? Sepse vetë thotë se “Të gjitha mund t’i bëjmë sipas qejfit, por jo historinë”. Atëherë pse po merret Nano me historinë kur duhet t’ia lërë këtë “këpucarëve” të vërtetë, atyre që e kanë profesion? Thotë se faktin që Vojsava Kastrioti është serbe e kanë thënë edhe të tjerë pas vitit 1990. Kush? Dhe çfarë ka patur pas tyre? Këto, të paktën në replikën te “Dita” nuk i thotë që, në fakt, kjo replikë i ngjan “tëcifërcërimeve”, siç thotë Noli që vijnë rrotull e nuk thonë asgjë. Se Barleti që përmend ai nuk e ka thënë një gjë të tillë: ka shkruar vetëm se ishte bijë e Tribalëve për të cilët nuk besoj se edhe Nano ka ndonjë fakt të ri për t’i bërë serbë. Këtë e shpjegon fare qartë Shkreli dhe besoj se do të flasin dhe të tjerë.

Por veçse për t’u treguar i zoti në fushën e historisë, ku e ka qëllimin ngritja e një teze të pavërtetuar që, midis të tjerave, sjell një ngacmim të kotë të ndjenjave kombëtare? Nuk do të ishte kataklizmë edhe që të ishte i vërtetë fakti sepse njihen martesat e fisnikërisë në mesjetë e më vonë ku, thuajse totalisht bëheshin me qëllime politike dhe thuajse të gjitha dinastitë mbretërore ishin kushërinj. Por ku bazohet të marrës përsipër e të “interpretosh” ndryshe nga deri më sot Barletin e të quash “idiotë e marrokë” tërë historianët që janë marrë me Skënderbeun, që nga Barleti, Dhimitër Frangu, Bardhi e deri te Kristo Frashëri apo dhe Moikom Zeqo? Dhe për çfarë e hedh në tregun mediatik një gjë të tillë? Ai dhe zoti e dinë. Por me replikën në “Dita” vërtetoi thënien e Konfucit: Më mirë të heshtësh e të dukesh budalla se sa të përpiqesh të heqësh dyshimet duke folur. Sepse, po të perifrazojmë fjalët e tij, edhe këtu ka për “t’u tërbuar”.