Në Dropull me Viktor Majerin, 36 vjet më parë

Nga Ymer Minxhozi

Në vitin 1982 erdhi për një vizitë në Shqipëri gazetari i njohur gjerman Viktor Majer. Korrespondent i gazetës së madhe Frankfurter Algemeine Zeitung, Majeri shihet si një nga njohësit më të mirë të vendeve të Ballkanit në kohën kur shërbeu si i dërguar i shtypit gjerman në disa vende të rajonit tonë.

Pas vizitës së tij në Shqipëri, ku Majer pati mundësinë të udhëtojë në të gjithë vendin, dhe ku unë isha shoqëruesi i tij për palën shqiptare, vendosa të hedh disa kujtime rreth përshtypjeve të tij gjatë atyre javëve. Këto kujtime të hollësishme janë botuar në librin tim “Ditar në tre kontinente”.

Incidenti i ditëve të fundit në Dropull, ku mbeti i vrarë një person i kombësisë greke, më solli në mendje vizitën e gazetarit gjerman në fshatrat e minoritetit. Është me interes të lexohet se cilat kanë qenë përshtypjet e këtij gazetari të njohur nga ajo vizitë, i cili pati shërbyer për disa vite si i dërguar i shtypit gjerman në Athinë.

***

Gazetari gjerman kishte dëshirë të veçantë të shkonte në zonën e minoritetit grek. Ai kish qëndruar dy vjet në Greqi, si korrespondent i gazetës së tij dhe fliste greqisht. Prandaj në Dropull ai pati mundësinë të bisedonte me njerëzit, pa praninë tonë. Gjithë paraditen bëri takime të shumta me njerëz në rrugë, në dyqane, në shkolla dhe në administratën lokale, me drejtues kooperativash, hyri në shtëpitë e dropullitëve.

(Për Dropullin edhe unë ruaja kujtimet e mia të tridhjetë vjetëve më parë, kur kisha qenë në vitin 1952 me një ekip të rinjsh nga Tirana, për të ndihmuar në radiofikimin e shtëpive dropullite. Në atë kohë në fshatrat tona në Veri akoma s’kishte hyrë radioja. Madje unë s’kisha radio as në shtëpinë time në Tiranë. Kur ia tregova këtë Pano Çukos, shkrimtar në minoritetin grek, atij ju duk një detaj interesant dhe tha se do ta përdorte diku në shkrimet e tij. Panoja më tregoi pastaj se vetëm në fshatin Derviçan, në vitet tetëdhjetë, kishte shtatëdhjetë kuadro me arsim të lartë).

Në fshatin Vrisera qëndruam për drekë me Majerin. Aty takuam drejtuesit e fshatit: Kryetarin e kooperativës Bujqësore, përgjegjësin e Shtëpisë së Kulturës, sekretarin e Organizatës së Rinisë e shumë kooperativistë. Midis të tjerëve, na u prezantua edhe djali i ish-priftit të fshatit, i cili merrej me veprimtaritë e Shtëpisë së Kulturës. Në shtëpinë e një fshatari kishin shtruar drekën për mysafirin: mish të pjekur, raki, verë, mjaltë me hoje… Biseda qe shumë e përzemërt, meqë komunikimi bëhej drejtpërdrejt, pa ndërmjetësinë e përkthyesit. Ne mësonim se çfarë thuhej, vetëm nga ato çka na përkthente Pano Çuka.

Gjatë shoqërimit të gazetarëve të huaj, apo bisedat me ta, kurrë nuk i kam pyetur mysafirët për përshtypjet e tyre pas takimeve me persona, apo pas vizitave në objekte të ndryshme. Të pyesësh të ftuarin se çfarë mendon ti për mua, është mënyra me e pasjellshme për ta vënë atë në pozitë të vështirë. Aq më tepër një gazetar, i cili përshtypjet e veta do t’i botojë më vonë në gazetë dhe prandaj nuk dëshiron t’ia lidhë duart vetes.

Kështu veprova edhe me Viktor Majerin, pas vizitës në Dropull. As gjatë rrugës, as gjatë drekës nuk e pyeta se cilat ishin përshtypjet e tij. Në qoftë se ai e shihte të arsyeshme të na i thoshte mbresat e tij, le të na i thoshte vetë. Dhe ashtu ndodhi. Gjatë drejës në hotel, në Gjirokastër, ndërsa po na sillnin kafenë, Majeri, me atë qetësinë dhe avashllëkun e tij karakteristik, m’u drejtua e më tha:

– Vizita e sotme në minoritet qe e rëndësishme për mua. Sot pata mundësinë të verifikoj disa mendime të miat, që nga koha kur kam punuar në Greqi si gazetar. Unë jam simpatizant i Greqisë: si vend ka histori interesante dhe ka bërë përparime të mëdha në vitet e pasluftës… Por kur isha atje, gazetat greke e paraqisnin minoritetin grek në Shqipëri me shumë peshë, por edhe me shqetësime, ndërsa sot pashë se ky minoritet qenka fare i vogël, në krahasim me atë çka shkruhet atje dhe mua më duket se ai nuk luan ndonjë rol në kulturën dhe historinë greke. Nga vetë minoritarët nuk m’u shpreh asnjë mendim dhe asnjë shenjë pakënaqësie, qoftë dhe indirekt, ata më thanë se janë të kënaqur. Mesa duket në Athinë ka shumë dizinformues në këtë drejtim. Gjatë dy vjetëve si gazetar në Greqi, më ka qëlluar të vizitoj disa fshatra me shqiptarë, madje edhe në afërsi të Athinës dhe shpesh kam ngrënë drekë atje. Atje shkonim për të ngrënë më shumë pula fushe. Pse nuk kërkoni që qeveria greke të njohë edhe minoritetin shqiptar në Greqi?

Në vazhdim të bisedës unë i thashë Majerit se grekët vuajnë nga një sëmundje e vjetër: ata ngatërrojnë fenë me kombësinë. Shpeshherë ata i quajnë grekë të gjithë ortodoksët. Në qoftë se do t’i ndanim shqiptarët sipas përkatësisë fetare, atëhere pjesën më të madhe të Shqipërisë do ta merrnin turqit, një pjesë grekët dhe atë që mbetet italianët!

– Në qoftë se do të veprohet sipas kësaj logjike, kjo nuk do të ndodhte vetëm me shqiptarët, tha Majeri.

– Sidoqoftë italianët nuk vuajnë nga kjo sëmundje, të paktën nuk e thonë një gjë të tillë, vazhdova unë, ndërsa grekët nuk janë shëruar ende nga kjo sëmundje.

– Ju doni të thoni se ata janë më shumë ballkanas? – vërejti Majeri.

– Mua më duket se kjo është diçka më shumë se ballkanase. Atyre ju duket se kudo ka ortodoksë, ka Greqi. Mirëpo ortodoksë nuk ka vetëm në Shqipëri. Me këtë logjikë Greqia do të bëhej Perandori Lindore!

– Kjo është absurde ta mendosh, – tha ai. Ju me siguri keni vënë re se gjatë rrugës unë shpesh kam pyetur se cilës fe i kanë takuar banorët e këtij apo atij fshati, por këtë e kam bërë vetëm për të parë se sa ka influencuar besimi fetar në mënyrën e jetesës tek njerëzit, në urbanistikë, në arkitekturë, por jo se unë jam vetë fetar. Ju keni arsye të shqetësoheni për sigurimin e Shqipërisë, aq më tepër sepse bëhet shumë propagandë tensionuese.