Përgjigje Gjergj Lekës, Duka-Zhegu: “Në kohën e ‘Xhaxhit’, pa talent avulloje pas një festivali” (INTERVISTA)

Të takosh Luan Zhegun dhe Arben Dukën e të bisedosh me ta kupton se jeta është edhe muzikë.

Aty për aty humbasin në vite, kujtojnë këngët, tekstet, kolegët e tyre për të cilët kanë shumë nostalgji. Janë vitet më të bukura të jetës, vitet e rinisë, kur edhe fryma e punës ishte e përzier me atë të pasionit.

Muzika e përpara viteve ‘90 për ta është ar i kulluar, dhe këngëtarët që i kanë dhënë zë teksteve dhe kompozimeve ishin ndër më të mirët e vendit.

DITA ka ftuar dy emra të rëndësishëm të penës dhe muzikës shqiptare për një debat të hapur këto ditë në lidhje me ecurinë e këngëtareve në ato vite.

Deklaratat e befta që Gjergj Leka bëri për dy këngëtare të njohura kanë trazuar shumë ujëra.

Pas reagimit të ashpër të Lindita Theodhorit, DITA ka biseduar me dy mjeshtër të këngës. Njëri është ndër poetët më të njohur nëpër festivale, i cili ka vendos vulën e tij nëpërmjet fjalës së kënduar dhe tjetri një këngëtar dhe kompozitor, me titullin Mjeshtër i Madh.

Leka u shpreh se personi që di shumë për marrëdhëniet e këngëtareve në kohën e regjimit është Luan Zhegu (“por ai nuk flet”).

Për të thënë ato që di, ne kemi ftuar në bisedë Arben Dukën dhe Luan Zhegun. Si i njohin ata këngëtaret Lindita Sota (Theodhori) dhe Parashqevi Simaku.

Si qëndron e vërteta e ecjes përpara me anë të hireve të tyre.

Pse nëse nuk kishe talent avulloje shumë shpejt, dhe cilat janë arsyet e një reagimi aspak etik të një muzikanti?

“Pas 30 apo 40 vjetësh, më duket absurditet të dalësh me këto skema që për mua janë të turpshme. Nëse do ishte ashtu, mund të dilje në një festival dhe avulloje, por një këngëtare që është e talentuar, rron gjatë në skenë.

Për ato që ka thënë ai zotëria (Gjergj Leka), janë këngëtare që kanë qëndruar shumë gjatë në skenë. Nuk besoj se ai i ka qenë në një gjendje normale që i ka thënë ato fjalë.

Unë Gjergjin në atë kohë e kam pasur shok të afërt, pinte raki, fliste shumë, por kurrë nuk ka qenë thashethemexhi. Jam i befasuar nga kjo deklaratë,” shprehet Arben Duka.

Ndërsa kantautori Luan Zhegu shton se: “Gjergjin e njoh shumë mirë dhe jam njohur dhe me të ëmën, Rozmarinë, një këngëtare e mrekullueshme e Teatrit të Operas dhe Baletit.

Njoh Zhuliana Jorganxhiun, tezen e Gjergjit dhe kam bashkëpunime të mrekullueshme me të. Gjergji është djalë shumë i talentuar, qoftë si kompozitor edhe si orkestrues. Jam i befasuar si ndodhi kjo mes artistëve”.

Më poshtë intervista:

Duka, ju keni punuar me këngëtarët e përpara viteve ’90, keni shkruar tekste këngësh. Si e vlerësoni brezin e atyre viteve?

Arben Duka: Kam filluar të aktivizohem në festivalin e 16-të, aty nga viti 1975. Kam pasur fatin të punoj me një nga korifejtë e këngës shqiptare, me të madhin Agim Krajka. Kemi nxjerr për herë të parë në skenë, Irma Libohovën me këngën “Çel kjo këngë si trëndafil”. Më pas kam pasur fatin që tekstet e mia i ka kënduar mjeshtri i madh Luan Zhegu, Parashqevi Simaku. Irma ka qenë disa vjet me mua, Bashkim Alibali edhe shumë emra të tjerë. Ishte një periudhë e artë e këngëtarëve dhe nuk kishe mundësi t’i veçoje këngëtarët nga njëri-tjetri, përjashto Vaçen, që ishte e shkëputur nga të gjithë. Ishte një grup vajzash që ishin mjaft të talentuara, ku do të veçoja Lindita Theodhorin (Sota), e cila ka qenë një befasi në festivalin e 11-të, ku ka kënduar këngën “Kafe Flora” të Agim Krajkës. Ishte një këngë që mund të merrte çmimin e parë sepse ishte me motivin e pogonishtes. Ajo u evidentua si një këngëtare e talentuar dhe vazhdoi në këtë rrugë duke ecur përpara me talent, dhe jo me mënyra të dyshimta. Ajo vinte nga një familje lufte, me partizan në gjirin e vet. Ishte “e kompletuar nga ana biografike” meqë ishte dhe si kusht kjo ana biografike.

 

Këto ditë është hapur një debat në lidhje me këngëtarët e asaj kohe që disa prej tyre nuk ka çarë nëpërmjet talentit, por nëpërmjet pamjes dhe mënyrave të tjera jo të ndershme. Sa e vërtetë është kjo?

Arben Duka: Pas 30 apo 40 vjetësh, më duket absurditet të dalësh me këto skema që për mua janë të turpshme. Nëse do ishte ashtu, mund të dilje në një festival dhe avulloje, por një këngëtare që është e talentuar, rron gjatë në skenë. Për ato që ka thënë ai zotëria (Gjergj Leka), janë këngëtare që kanë qëndruar shumë gjatë në skenë. Kanë qenë edhe të bukura, por nuk kanë çarë me bukuri, por me talent, duke filluar nga Lindita që ka dalë në moshë shumë të njomë në festival, mos gaboj në vitin e tretë të Liceut, apo dhe Parashqevia që sa ka ardhur, ka shkëlqyer.

 

Ai ka përmendur edhe Parashqevinë, por ju keni edhe histori personale mos gaboj…

Arben Duka: Parashqevia është më e herët se Gjergji në skenë. Si moshë ndoshta janë të afërt, por ajo ka dalë që 14 vjeçe. Ka pasur një eksperiencë të shkëlqyer në festivalin folklorik të Gjirokastrës. Kur ka ardhur në Tiranë, Parashqevia, kontaktin e parë e ka pasur me mua nëpërmjet një kushëriri të vet. Ajo synonte të takonte Agim Krajkën. Agimi sa e dëgjoi, i besoi këngën e festivalit, por kini parasysh se Krajka nuk të jepte këngë kollaj nëse s’do ishte i bindur. Agimi i jepte këngë Vaçes, Luan Zhegut, Irmës, kështu që nëse të jepte ai këngë, kishe shumë talent. Kështu që bie versioni të ecurit përpara me marifete të tjera. Ajo vinte nga një familje e varfër, siç ishin shumica në atë kohë. Por ishte shumë e talentuar. Unë kam pasur fatin të punoj me atë që me një këngë dashurie, “Në moshën e rinisë” me tekstin tim dhe muzikë të Vladimir Kotanit, të marrë çmimin e parë. Në dy festivale rresht kemi marrë çmim nderi me këngët: “Ç’lumturi na dha kjo jetë”, kënduar nga Parashqevi Simaku dhe “Motiv pranveror” kënduar nga Irma Libohova, me muzikë të mjeshtrit të madh Agim Krajka dhe tekstin tim.

 

Kush e përkrahu Parashqevinë në fillimet e veta si këngëtare?

Arben Duka: Përkrahja e vetme që ajo kishte ishte talenti i saj. Pra, dua ta theksoj që nisja e saj e ka pasur me talent, dhe më pas sigurisht që u rrit edhe krijoi rrethin e vetë, duke u bërë një nga këngëtaret më të mira në vend. Nuk besoj se Gjergji ka qenë në një gjendje normale që i ka thënë ato fjalë. Unë Gjergjin në atë kohë e kam pasur shok të afërt, pinte raki, fliste shumë, por kurrë nuk ka qenë thashethemexhi. Jam i befasuar nga kjo deklaratë. Ai ka qenë shumë punëtor, është më i vonë se Lindita dhe kur ka dalë Lindita në skenë, ai s’do ketë qenë as 10 vjeç. Edhe këto që thotë i ka me të dëgjuar, sepse s’ka qenë vetë prezent. Më duken deklarata jo normale, dhe unë e kam pas mik, por s’mund të jem solidar me këto etiketime, për askënd nga ai brez që ka qenë një brez i artë këngëtarësh, që nuk besoj se vjen më në vendin tonë. Unë mund të përmend disa emra, si Ema Qazimi, Lindita Sota, Liljana Kondakçiu, Irmën që e kam pikë të dobët, Parashqevia, një vajzë nga Pogradeci që shkëlqeu, Baballëku, Afërdita Zonja Laçi, janë një plejadë mjaft e artë femrash që nuk vjen më. Atëherë edhe këngët ishin shumë të bukura, ku 10 këngë mund të merrnin çmimin e parë pa problem fare.

 

Sa mundësi kishin këngëtarët që t’i zgjidhnin vetë këngët që do të këndonin në festival?

Arben Duka: Nuk ishte puna se zgjidhnin këngë, por ishte varianti që kompozitori zgjidhte këngëtarin. Kompozitorët më të mirë natyrisht do të zgjidhnin këngëtarët më të mirë. Për këngëtare si Vaçe Zela mund të zgjidhte kë të donte, madje ka pasur raste që punonin edhe pesë, apo gjashtë kompozitorë për Vaçen.

 

D.m,th, Vaçe ishte shumë e rëndësishme, por sa e varur ishte ajo nga alkooli?

Arben Duka: Kjo puna e alkoolit është budallallëk. Vaçe nuk ishte shumë e rëndësishme, por ishte më e rëndësishmja. Pa Vaçen festivali nuk kishte kuptim. Dihej që nëse do merrte ajo një këngë, do fitonte vendin e parë pa diskutim. Cigare e kam parë të pijë, por për alkool, s’mund të them. Ajo nuk mund të cilësohet si simbol i një alkoolisteje. Që zgjidhte këngë kjo nuk diskutohet, sepse edhe të tjerë, si Luan Zhegu zgjidhnin këngë. Kur nuk i pëlqente varianti i kompozitorit, bënte këngë vetë. Por zgjedhja bëhej nga ata që kishin një nivel shumë të lartë. Edhe organizatorët kishin qëllim që të kishte një festival me nivel të lartë dhe nuk kishte fare problem se kush zgjodhi edhe kush nuk zgjodhi. Me sa mbaj mend nuk kishte xhelozi mes këngëtarëve. Në atë kohë kemi qenë një grup poetësh që vinim në Tiranë dhe rrinim nga një muaj e gjysmë, si unë, Gjok Beci, Agim Doçi, Koçi Petriti, Jorgo Papingji dhe drejtoheshim nga Zhuliana Jorganxhi, që është tezja e Gjergj Lekës, dhe që është një njeri model, siç është model edhe gjithë familja e Gjergjit. Prandaj kam bindje që nuk janë të Gjergjit ato fjalë, por janë ‘nën-ndërgjegje’. Sot nuk është e lehtë t’i thuash Linditës apo Parashqevisë ‘mos u mërzit’, sepse po u shkrep dyfeku e bën dëmin. Nuk di si do e zgjidhin këtë histori, por në këtë rast nuk bëhem dot palë me Gjergjin. Mbroj këngën shqiptare që nga hiçi u bë një nga këngët më të individualizuara në Europë, sepse kishte këngëtarë të mëdhenj, kompozitor të mëdhenj dhe poetë të profilizuar.

 

A ishte kusht që kënga e cila duhet të merrte çmimin e parë duhet t’i këndohej partisë?

Arben Duka: Kënga kishte mjeshtrat e vet dhe nuk është e vërtetë që po të kishe këngë për partinë të merrje çmim të parë. Unë kam marrë tre çmime të para me tre këngë dashurie, pa parti fare dhe nuk na i impononte njeri se duhet partia brenda. Në figuracion puna jonë se ç’bënim, por askush nuk na thoshte se duhet pa tjetër partia. Madje nga fundi nuk lejoheshin këngë as për Enverin dhe as për partinë, dhe kur porositej ndonjë këngëtar, nuk i jepej kurrë çmimi i parë, por maksimumi shkonte deri në vendin e dytë.

 

Zoti Luan, Gergj Leka në intervistën e tij ka thënë se dhe Luani di shumë nga ato gjërat e fshehta të atyre viteve, por nuk flet. Mos ka ardhur momenti që ju të flisni…?

Luani Zhegu: Unë gjatë jetës time artistike, veç këngës dhe kompozimit, kam dhënë edhe intervista edhe kam folur, në mediat e shkruara edhe vizive. Por varet se çfarë kam folur dhe për çfarë më kanë pyetur. Jam përgjigjur për atë që jam pyetur si anën profesionale edhe jetën private timen. Spektatori ku flitet shqip në çdo pjesë të rruzullit e di se kush është Luani. Unë si parantezë, Gjergjin e njoh shumë mirë dhe jam njohur dhe me të ëmën, Rozmarinë, një këngëtare e mrekullueshme e Teatrit të Operas dhe Baletit. Njoh Zhuliana Jorganxhiun, tezen e Gjergjit dhe kam bashkëpunime të mrekullueshme me të. Gjergji është djalë shumë i talentuar, qoftë si kompozitor edhe si orkestrues. Jam i befasuar si ndodhi kjo mes artistëve. Sa i përket këngëtarëve të brezit tim, flasim për Linditën dhe Parashqevinë, janë një brez i artë që nuk vdes kurrë. Po të shikosh këngët e shekullit te Klan aty është Lindita Sota, Parashqevi Simaku, Tonin Tërshana, Ema Qazimi, Kozma Dushi, Bashkim Alibali, Eduard Jubani, Myfarete Laze. Aty është e madhja Vaçe Zela. Unë jam krenar që kam kënduar në kohën e saj dhe me të. E kam pas nga miket e mia më të mira. Kam ndarë emocione brenda dhe jashtë Shqipërisë. Më vjen keq që ndodhi kjo dhe më vjen shumë keq që bëjnë sehir disa njerëz.

 

A e meriton ai brez këngëtaresh të flitet sot për ta në këtë mënyrë, a e meritojnë ato zonja këtë përgojim?

Luani Zhegu: Në mënyrë absolute jo. Këto meritojnë vetëm fjalët më të mira.

Arben Duka: Ka një fobi këtu dhe një dëshirë për të ulur figurat më të mira të kombit shqiptar. E filluan me Skënderbeun, vazhdojnë me Vaçen, duke thënë që kritika me madhe e saj është se ka pirë raki. Gjergji do jetë ndodhur në një moment të vështirë…

Luan Zhegu: Ose ndoshta i kanë bërë pyetje provokative.

Arben Duka: Unë nuk e besoj se ai i ka thënë ato fjalë. Sepse s’ka pas arsye dhe as përfitim. Prandaj ai duhet t’i mohojë ato fjalë. Ai kurrë nuk është marrë me thashetheme, as në moshë më të re jo tani…

 

Zoti Luan, keni pasur jo ndonjë bashkëpunim me Parashqevinë?

Luan Zhegu: Jo bashkë s’kemi kënduar.

Po me Vaçen?

Luan Zhegu: Po, me Vaçen kam kënduar. Dubloheshin këtë asokohe. Kemi kaluar emocione jashtëzakonisht shumë të mëdha.

Po kur thotë Gjergji se Luani i di këto gjërat e intimitetit të këngëtarëve, çfarë nënkupton?

Luan Zhegu: Në mënyrë absolute nuk i di. Unë s’kam ndenjur nga pas këngëtareve se me kë kanë pasur raporte.

 

Pra ju mendoni se këngëtaret ishin aq të talentuar, sa nuk kishin nevojë të përdorin hiret për të ecur përpara?

Luan Zhegu: E tha Beni shumë bukur, s’mund ta përsëris. Ato ishin mjaft të talentuara. Ne rrinim atëherë me miqtë dhe diskutonim se kush do e fitonte festivalin, sepse këngët ishin shumë të bukura të gjitha dhe rivaliteti ishte i madh. Asnjëherë nuk dihej se kush do fitonte.

Ndërhyn Arben Duka: Mos të harrojmë Myfarete Lazen, e cila ka qenë një nga këngëtaret më të mira.

Luan Zhegu: Kemi patur edhe shumë kantautorë të talentuar, i pari ka qenë Avni Mula, më pas Françesk Radi, më pas erdha unë, më pas Ardit Gjebrea, më pas Elton Deda, Redon Makashi, Aleksandër Gjoka, Gjergj Leka etj.

Arben Duka: Ne që jemi aktorë dhe faktorë të asaj kohe, nuk mund të lejojmë të hidhet baltë mbi figurat e ndritura, edhe pse nuk atakohemi direkt. Kemi qenë bashkëkohës edhe i njohim njerëzit shumë mirë. Festivali para viteve ‘90 ishte mjaft i mirë dhe më pas u bastardua. Këngëtarët rrinin dy muaj në Tiranë dhe orkestra punonte tre muaj. Poetët u rrinin pranë këngëtarëve. Kishim shumë solidaritet ndaj njeri tjetrit.

 

A kishte bërryla në ato vite?

Arben Duka: S’kishe si të kishe se s’të linte i madhi të fusje bërryla. Edhe kur jepeshin çmimet mbahej në sekret të madh. Sa kam qenë unë në festivale, as një kënge politike s’ka marrë çmim të parë.