Qemal Koxhaj
Qafa e Sqepurit, emri i së cilës do të përbënte një fushë hulumtimesh të posaçme, sikur është vendosur aty nga vetë natyra për t’iu ardhur në ndihmë njerëzve të mirë. Atyre që dinë të marrin prej tokës mëmë më të mirat e saj për të siguruar jetën e lirë , jetën e patrazuar të ngjizur me djersë e gjak, atyre që luftojnë për liri e drejtësi. Ajo qafë, vetëm se nuk ka gojë, se po të kishte , do të mbusheshin libra të tërë me rrëfimet e saj për ngjarjet e rënda që kanë kushtuar gjak, ndodhitë e bukura që kanë lënë gjurmë mirësie si dhe të tjera që kanë brenda edhe humor,ngjarje pa fillim e mbarim që vetëm rrjedhin e rrjedhin…
Ajo është një pikë kulmore e një terreni kodrinor, nga ku jo vetëm mund të vrojtohet miku apo kundërshtari, por mund të kontrollosh edhe pozicionin e vetes tënde; është një nyje lidhëse midis dy zonave të gjera ku janë të detyruar të kalojnë, kur i thonë fjalës, i miri e i ligu.
Gojëdhënat e shekullit kanë sjellë deri te ditët tona të ruajtur të pastër dy nga të shumtat ngjarje, që përbëjnë një copëz të eposit luftarak të madh të popullit të krahinës së Mallakastrës për liri e pavarësi.
Kur po kthehej nga Berati me dhurata e ofiqe të rënda Shaban bej Peshtani u gjend befas në pusinë e kryengritësve mallakastriotë pikërisht këtu te Qafa e Sqepurit. Ka qënë viti 1848. E pa pisk punën beu kur u ndodh para atyre trupave azganë që ishin gati t’ia bënin gjyqin në vend, pa një pa dy. Ishin trimat nga Çeta e Mallakastrës së Sipërme Sulo Zeneli, Rrapo Toraj, Like Zeqo,Lulo Duraj. Ndaj dhe u kërkoi mëshirë luftëtarëve, një pjese të të cilëve ua kish dëgjuar krismën e dyfekut dhe ua njihte mprehtësinë e mendjes. U ofroi luftëtarëve të lirisë edhe sasi të madhe floriri. Tradhtari kriminel pandehte se me një grusht monedhash të vjedhura nga djersa e punës së fshatarëve, do të blinte shpirtin e trimave kryengritës e ata do të ndërronin mendim. E kujt pa,atyre që nuk i shihnin dot me sy e jo më të duronin,as pushtuesin osman e as tradhtarët vendas!
Po Sulo Zeneli, duke e vështruar me përçmim, aty për aty, i qe përgjigjur:
Dëgjo këtu ti efendi,
Me ato që ke bërë ti
I thonë puro tradhëti
Na ke vrarë shumë rini
Kushdi sa nëna le në zi”
Me të djathtën nxjerr nga brezi koburen e pastaj koburen tjetër me të majtën dhe e lë të shtrirë për tokë beun tradhtar.
***
Më 10 mars 1848 një nga kriminelët më të damkosur, Mustafa bej Tepelena shkonte në Berat.Edhe ai ish i detyruar që të kalonte nga Qafa e Sqepurit. Por ç’e do se nuk arriti dot deri atje! Luftëtari Rrapo Toraj i zë pritë te” Bregu i Pusit” afër lagjes Hadëraj, më të dalë të Greshicës pa u nisur fare drejt Qafës së Sqepurit,ku ai ishte i detyruar të kalonte. Ishte urdhri i kryekapedanit Rrapo Hekali, për ta asgjësuar atë tradhtar të interesave jetike të bashkatdhetarëve të vet. Për pusi e trimëri shqiptarët kanë qenë e janë të aftë si pakkush tjetër. I ka bërë terreni, rrethanat ekonomike dhe historia me lëmshet e saj të ngatërruar midis pushtuesve të huaj e të panumërt nga njëra anë dhe ndjenjës për të mos u nënshtruar të banorëve të trevave ilirike, nga ana tjetër.
Me pak pjesëtarë të çetës së Greshicës, në këtë pusi u vranë të tridhjetë nizamët, zabitët e suvarinjtë që shoqëronin beun, kurse vetë Mustafa beu i plagosur mundi të zvarritej e të futej në pyllin ku bënin dru gratë e Hadërajve. Ai ra në dorë të grave trimëresha. Bajamja e xha Nuros, sa e pa e njohu. Ajo ia njihte mizoritë që kish bërë ky kriminel. Në çast i dolën para syve dy djemtë e saj të vrarë, Suloja dhe Elmazi. Vërtetë ata u vranë nga pushtuesit osmanllinj, por pas tyre fshihej dora e këtij katili. Ajo,me gjithëse e dinte urdhërin e kryekapedanit për trajtimin e robërve, nuk mundi të përmbahej. Është ndjenja sublime e shpirtit me thellësi oqeanike të një nëne që për gjakun e djemve nuk pyet për asgjë, nuk merr parasysh asnjë rrethanë e asnjë pengesë… I sulet me sëpatë dhe e lë të vdekur.
Kështu Mustafa beu nuk mundi t’i gëzonte dhuratat e fermanet që pashai i madh i kishte sjellë prej Manastirit e që ai ish nisur t’i merrte në Berat duke kaluar nga Qafa e Sqepurit.