Një Mimozë të na lerë pa gjumë

I pasigurtë, vendosa ta bej atë cikël takimesh. Figura elitare të mendimit kontrovers nuk mungojnë në këtë Shqipërinë tonë, sado e zënë që është ajo me halle. Vendosa pra, të organizoj një cikël takimesh të disa intelektualëve të spikatur me studentë e nxënës të Universitetit e gjimnazeve në Vlorë. Emrat e spikatur të kohës ishin tashmë brenda mendimit tim dhe, ashtu siç pritet nga kjo sërë origjinaliteti e modestie, telefonatat që bëra gjetën një mikpritje edhe më të ngrohtë se e kisha menduar.

Kuptova menjëherë se mendimi elitar, ai që nuk shkon paralel me rrymën, ka nevojë të derdhet në oqeanin e vet, në atë të gjerin me brigje që nuk duken në horizont. Mendimi elitar në Shqipërinë tonë është në kërkim të këtij oqeani, duke qenë se përreth gëlojnë më së shumti laguna apo oaze mendimi. Por elitat nuk kërkojnë oazin të derdhin mendimin e vet, sepse janë lumenj, vrullin e rrjedhjes së të cilit nuk e kontrollojnë dot as ata vetë. Ata janë thjesht enët që përkohësisht e bujtin këtë rrjedhë, derisa të gjejnë atë, oqeanin dallgëshumë, oqeanin që buçet e gjëmon. Telefonata ime që u prit aq çiltërsisht me gëzim prej tyre, mesa duket u ngjalli shpresën për të takuar pak oqean.

Porsa kuptova këtë, një barrë akoma më e madhe se ajo që kisha perceptuar filloi të më rendojë mbi supe. A do të bëheshin dot të rinjtë një oqean për këta lumenj? Apo, do të ishin thjesht një turmë vanitoze të rinjsh që, pasi kishin parë “50 hijet e Greit”, do kalonin një orë të përgjumshme në sallën tonë?

Kisha menduar pra që të sillja përpara studentëve dhe gjimnazistëve vlonjatë një nga një në një cikël disa figura të mendimit intelektual, të cilët, me veprat e tyre kishin ngjallur debat, kundërshti, ndoshta edhe sulme të përmasave të dukshme e të padukshme. Sepse, si vallë  mund të nxisësh dashurinë për poezinë, për publicistikën, për letërsinë, për debatin social, nëse ti nuk e provokon këtë nerv të fjetur të të rinjve, nëse ti nuk e sfidon filozofinë e tyre me një tezë bizarre, nëse ti nuk i përfshin, qoftë për disa minuta, në botën magjike të poezisë që hulumton përtej materiales e rutinores? Si mundet pra, të rinjtë e qyteteve, që nuk e kanë shansin e kontaktit me këta mendimtarë e poetë sikurse e kanë, të paktën fizikisht, të mundur të rinjtë kryeqytetas, të zbulojnë thesaret e shpirtit nëse i kanë? Si mundet ndryshe të rinjtë, nxënës e studentë vlonjatë, që mbartin në dejet e tyre talentin e pakontrastuar të realizojnë dëshirën për të takuar një publicist si Mustafa Nano, pena e të cilit ndryshoi standardin e editorialeve në shtypin e shkruar, e që vazhdon të ftojë në arenë pa u tutur mendimtarët “ndryshe” përmes titujve provokativë me gegë e toskë ? Apo të dëgjojnë live një poete brilante si Mimoza Ahmeti, që me poezitë e saj ndërtonte e rrëzonte dhjetëra botë virtuale, secila më e bukur se e jona, e që mbante zgjuar sa e sa të rinj të viteve ’90 që përpinin çuditshëm ato vargje si ujë i bekuar? Si mundet ndryshe një i ri vlonjat, që provon të shkruajë, të ketë kurajon ta publikoje mendimin e tij, nëse nuk ka shansin të këmbejë një opinion me një publicist “rock” si Koloreto Cukali, apo me një gazetare të kalibrit të Rudina Xhungës, që hapi ndoshta të parën “dritare” të studiove hermetike, të mykura e klishe të TVSH-së ?

Kisha këto shpresa e bindje pra, dhe mendimin fiks që duhet të bëj të gjitha përpjekjet për t’u shtrydhur çdo pikë nga lëngu i mendimit njerëzve të shquar, të atyre që kanë mundur të dalin mbi hirin e kësaj kohe e që jetojnë ende sot, të Kadaresë, Naxhi Bakallit, Visar Zhitit, Ermonela Jahos, por edhe emrave të tjerë, të cilët, fakti që jetojnë mes nesh, na bën të kujtojmë se janë si ne, të zakonshëm. Por në fakt, të zakonshëm nuk janë ! E ne duhet të kemi mjaftueshëm forcën ta pranojmë që janë me të vlefshëm se ne e t’i shohim si të tillë. Sikurse, duhet të kujtojmë se nuk do të jenë përgjithmonë mes nesh, sado jetëgjatë të jenë.

Ndaj, mendova se t’i sjell disa emra të tillë në kontakt me të rinjtë studentë e nxënës vlonjatë, do ngjallja interesa të reja mes tyre, me të larta, e do ndizja drita të reja në rrugën e tyre.

Por, a do të ndodhte vërtet kështu? A do të gjente ky aktivitet, që jo më kot u emërtua “Uncensored”, vëmendjen dhe interesin e pritur nga ana e të rinjve? A do të ishin ata pra “oqeani” i munguar, apo ata janë ashtu si shpesh pranojmë me mendjelehtësi dhe pa dhimbje “sipërfaqësorë e tallavaxhinj”? A pulson brenda tyre shpirti i vërtetë rebel ?

Këto ishin dilemat e forta të fillimit. Por, pas telefonatave, duke ndjerë nevojën e të ftuarve për oqean, u shtua edhe përgjegjësia tjetër: A do të mund të rinjtë vlonjatë të shuanin etjen e tyre për derdhje në oqean, sado modest të ishin përmasat e tij? Ama, të ishte oqean, i gatshëm të përthithë e të mbulohet nga shkuma e dallgëve që provokojnë këta lumenj mendimesh pa fre.

Konkluzioni?

Kishte një emërues të përbashkët pas çdo takimi: ngazëllim në sytë e etur të studentëve dhe nxënësve dhe befasi e bukur në sytë e të ftuarve. Befasia e tyre buronte nga zhgënjimi fatlum që ky vend paska ende oqeane për elitën tonë. Janë këto oqeane mes brezit të ri që do të përfshijnë me etje në gjirin e tyre produktin e elitave. Ndaj ka shpresë se elitat shqiptare nuk do të shuhen. Ato do të mbeten përrenj të rrëmbyer në kërkim të oqeanit, në djepin e të cilit do të prehen përfundimisht. Sepse të rinjtë, sado jashtë vëmendjes sonë, të rinjtë pra, ajo pjesa e madhe e tyre që nuk futet në rreshtat e partive, e kanë kuptuar më shumë se kushdo se një vend nuk mund të progresojë pa elitat, të të gjitha formave që të shfaqen ato. Ata e kanë kuptuar se është elaborimi i mendimit, i filozofisë, i poezisë, i artit, i debatit intelektual, ai që do të vendosë më në fund çdo gjë në vend të vet.

Të rinjtë tanë preferojnë një “njeri të bukur” kundrejt një “politikani race”. Në të gjithë konotacionin e këtyre fjalëve në kontekstet e sotme. Është koha kur sërish dritat duhet të rijnë ndezur mbi libra në netët e vona. Mimozat i kemi ende mes nesh për të na lënë pa gjumë. Mjaft humbëm kaq vite-netë me drita ndezur vetëm për “vlera” të humbëtirës virtuale nëpër boshllëqet e jetës reale. Sepse, sado provokues dhe i ekzagjeruar të duket për ne, e ardhmja fitohet nga ata që kanë ide dhe interpretojnë të kaluarën.

E kush më mirë se elitat e kryejnë këtë mision?

Të parët tanë na lanë kombin, por me të ardhme të pazgjidhur ende. Fati na e ka lënë stafetë neve këtë mision. A do ta përmbushim, apo, siç bënë të parët tanë, do ia kalojmë këtë stafetë fëmijëve tanë, duke ia u lënë atyre po të njëjtin trashëgimi që gjetëm: një atdhe të varfër e shpresëshuar? Pas këtyre takimeve me të rinjtë vlonjatë, unë jam shpresëplotë se atdheu që do lëmë trashëgim për fëmijët tanë do të jetë ai i përndrituri, në rrugën e çelur prej elitave.