Këto ditë, kur ceremonitë qeveritare për nipin e tyre kolaboracionist të nazizmit kanë shkaktuar shumë ilaritet, vëllezërit Frashëri janë rikthyer në vëmendjen e publikut nën një dritë që nuk do ta donin kurrë.
Dhe që nuk e meritojnë. Pavarësisht devijimeve fatale të nipit Mit’hat ata mbeten atdhetarë, mendimtarë dhe veprimtarë të shquar të arsimit dhe kulturës shqiptare, ikona të Rilindjes sonë kombëtare, lëvizjes që nisi nga mesi i shekullit XIX dhe përfundoi në vitin 1912, me shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë – shkruan DITA.
Ky shënim është më tepër i karakterit enciklopedik dhe flet për moshën kur vëllezërit Frashëri ndërruan jetë. Ka një përputhje kurioze tek të tre.
Ata u shuan thuajse në të njëjtën moshë, Naimi në moshën 54 vjeçare, Samiu në moshën 54 vjeçare dhe Abdyli në moshën 53 vjeçare.
Naim Frashëri lindi më 25 maj 1846 në Frashër të Përmetit dhe vdiq më 20 tetor 1900 në lagjen Erenqoj të Stambollit, ku edhe u varros. Eshtrat e tij janë sjellë në Shqipëri para viteve ‘90.
Sami Frashëri lindi më 1 qershor 1850 në Frashër dhe vdiq më 18 qershor 1904 në Stamboll.
Abdyl Frashëri lindi në vitin 1839 në fshatin Frashër, dhe vdiq më 23 tetor të vitit 1892 në Stamboll.
Pra kanë lindur të tre në Frashër dhe kanë vdekur të tre në Stamboll.
Figura më e njohur mbetet ajo e Naimit, por në fakt kanë qenë Abdyli dhe Samiu ata që e ndikuan fillimisht atë.
b.m. / dita
Te tre jane figura te shquarra per Kombin Shqiptar , sepse i kane dhenne atij ne shume fusha :te zgjimit kombetar , arsimit ,kultures , ideollogjise etj.Madheshtia e tyre nuk erresohet nga veprimtari te pinjolleve te tyre ndaj vendit dhe Kombit tone .
Dodona mbi Tomorr
Ashtu sic thue edhe ne kete shkrim tre frashellinjet i kane dhan vendit.Shume e vertet.Po gja konkrete qe perceptohet,preket me dore dhe shifet me sy,ku ekziston.Por ne fund e mbyllen me konkretn me “ambelsiren’ Mit’hat Frasheri.Djali ma i madh i Abdylit.I cili Ky Abdyli paskesh ndikuar mbi te vellan Naimin dhe e paskesh lane ne orbit te birin profashist e tradhetar i flliqur.E sot po vlon politika shqiptare per ta vendos padrejtesisht ne vendin qe nuk duhet te vendoset prane te Ati dhe dy xhaxhallarve.
Samiu parashikoj filozofikisht per shqiperin dhe nuk paskesh njohur nipin profashist e tradhetar i atdheut.
Ne fund ti bajme bilancin.Cfare konkretisht arriten gjithe ajo kulture e frashellinjeve ne perparimin e vendit.Pervecse avulli qe iken nga tenxherja ku valon uji.
Diktatori ndryshoj ne praktike konkretisht ne cdo pellambe te teritorit ftyren e trollit shqiptare.Kur Frashellinjet tjerrnin teorit me llafe.
Naimi keshilloj perparimin e vendit me poemen e fameshme “Bageti e Bujqesi” kur vendit i duheshin krahe pune per te ndertue uzina,fabrika,kombinate ,hidrocentrale,universitete,institucione shendetesore dhe kulturore per gjithe shqiptaret qe nga fillimi me 90% analfabet deri me 100% te shkolluem si brenda dhe jasht atdheut me diploma lindje dhe perendimit.
Ku shume bukur dhe shkelqyshem e paraqet me shkrim
komentuesi: Une… ti… ne te gjithe…
Ne shkrimin e historianit Xhufi :Pse nuk fola për Mid’hatin dhe një replikë me “filozofët” e historisë.
Ne mbyllje fjalet e bukura i merr era veprat mbesin.
Mbase……Mbase po ta dinte Abdyli(Dyli) se ç’bajgë do i dilte Mitahati, do i theshte Abdylicës: Më mirë na bëj një MUT ta hanë pulat e fshatit se të dilte i tillë.
Aules! Mendoj se Mithati beri te njejten gje qe do te kishte bere edhe vet i jati, Avdyli po te kishte qene ne kohen e luftes se dyte boterore. Ai nuk mund te vepronte ndryshe nga klasa e tyre, ajo e feudaleve shqiptare ose ajo qe quhet ndryshe, e bejlereve dhe agallareve. Ne se shikon te gjitha rastet ne historine tone, por edhe me tej kjo klase nuk del dot nga interesat e mentaliteti i saj. Ata, feudalet nuk mund ta kuptojne dot vehten e tyre jashte te qenit paria ne cdo vend. Ata nuk mund te pranonin kurre qe te ishin bashke me njerez te thjeshte dhe te mos ishin atje si te paret. Ata donin te ishin te paret ne cdo gje dhe vetem ata te pyeteshin dhe te komandonin. Eshte e pamundur qe nje feudal te pranoj te jet nen komanden ose sic e quajne ata hyqmin e nje njeriu te thjeshte. Ata mendonin se ishin te paret ose balli ne cdo gje dhe prandaj e vune edhe emrin e partise se tyre “Balli i Kombit” Po te shikosh historine, te gjitha ato familje qe ne fundin e shekullit te 19-te e deri para luftes kishin patur njerez te shquar si patriote, ne kohen e luftes se dyte shkuan me Ballin se atje ishte skalioni i tyre, klasa e tyre. Ato, e dinin mire se po te ishin ne formacionet e LANC nuk do te kishin privilegje te vecanta dhe keshtu ata nuk e pranuan ate. Po te shikosh edhe disa raste kur perfaqesues te klasave te pasura donin te luftonin me te vertete kunder pushtuesve dhe hyne ne formacionet e LANC, heret o vone ata dhane shenje te pakenaqesise dhe disa nga ata u larguan. Themelorja ketu eshte interesi i klases se tyre i cili rrezikohej nga ardhja e nje regjimi popullor qe do tu hiqte atyre pasurine dhe privilegjet, por edhe mentaliteti i tyre prej te parit te fshatit ose katundit e me tej nuk perputhej me kohen e re. Keshtu qe edhe vet Avdyli, ndoshta me shume akoma se i biri, po te ishte gjalle ne kete kohe do te ishte lidhur me pushtuesit. Nuk te dhashe shembuj nga historia jone, por ato jane me shumice dhe ti ata mund ti gjesh edhe vet. Megjithate po te jap nje shembull te vetem shume kuptimplote. Ne se Avdyli ka merita te medhaja ne kohen e Lidhjes se Prizerenit si udheheqes ideologjik i saj, nuk mendoj se jane te njejta me ato te Rrapo Hekalit 30 vjet para tij, ne 1847 qe drejtoi dhe luftoi ne nje kryengritje te madhe popullore kunder Turqise . Edhe atij i kendohen kenge nga populli, bile me domethenese se ajo e Avdylit, por pinjollet e tij e harruan ate dhe ishin njerez me influence tek Balli Kombetar se jo vetem me ate ruanin pasurine por edhe egoja e tyre nuk pranonte te ishin bashke me shtresa me pozite me te ulet shoqerore. Ka edhe plot raste te tjea nga vendi yne, por une po te tregoj edhe nje rast tipik nga historia boterore. Nuk e di ne se ke degjuar apo jo per nje nga heronjte e famshem te luftes per pavaresi te Amerikes kunder Anglise qe quhet edhe ndryshe revolucioni Amerikan se ai zgjidhi dy detyra njehersh, pavaresine dhe ndryshimin e sistemit. Behet flala per Lafajetin qe ishte francez dhe familja e tij ishte nje nga me te pasurat ne France dhe me marredhenie te aferta me mbretin e Frances. Dhe ky Lafajeti, shkoi vullnetar te luftoj kundert armikes shekullore te Frances, Anglise dhe eshte figure e ndritur e revolucionit amerikan, bashkepunetor dhe mik i Washingtonit. Tani emrin e tij e ke ne rruge e vende te tjera ne USA. Por ta dish se si ai shkuan edhe shume franceze te tjere, shumica e te cileve dhane edhe jeten e tyre. Cfare dua te theksoj une ketu: Lafajeti shkoi atje por ai donte te ishte ne nje vend me pozite te madhe se ai ishte familje duke, ndryshe ai kthehej prap dhe nuk mund te rrinte ne pozite inferiore. Dhe duke e ditur kete kreret e revolucionit amerikan i sugjeruan udheheqesit te tyre ti japin nje vend kyc. Washingtoni e beri ate zevendesin e tij. Dhe tani ai eshte Lafajeti qe e njohin te tere ne USA. ( Per dijeni ai nuk u vra ne Amerike, u kthye ne France dhe ne kohen e revolucionit borgjez Francez ai si pasanik ishte me mbretin Luigjin e VI-te dhe u denua me burg te veshtiresise se larte ku edhe vdiq atje pa nder)Keshtu edhe Avdyli yne qe ka me te vertete merita te jashtezakoneshme ne nje periudhe te levizjes kombetare shqiptare, pa dyshimin me te vogel ne kohen e fashizmit do ishte kunder LANC. Me kete rast une dua te te shpreh edhe mendimin tim per djalin e tij, te cilin e ngrene ne qiell perfaqesuesit e shtresave te pasura. Ai nuk kishte nivelin e te jatit dhe aq me pak te dy xhaxhallareve te tij. AI ishte djali i Avdylit dhe klasa e bejlereve te Shqiperise e nderonte per kete se ai nuk kishte ndonje gje te vecante nga njerezit ordinere. Me qindra intelektuale e patriote te tjere shqiptare kane merita dhe aftesi shume me te medha nga ky medioker, por ate e nxirnin ne pah vetem per mbiemrin e tij dhe per te terhequr me shume simpatizante. Ai ishte nje be edhe pse i deshtuar pa pasuri e katandi por vetem me ego dhe ai nuk njihte gje tjeter vecse interesin dhe lavdine e tij. Ai bashkepunoi hapur me Esat Pashen kunder Shqiperise, po keshtu ai firmosi bashkimin e Shqiperise me Greqine ku Greqia e kishte vendin tone ne kete marreveshje si province te saj. Lidhja me italianet dhe gjermanet ishte vazhdim i tradhetise se tij qe nuk eshte gje tjeter vecse tradhetia e klases se tij per pasuri dhe lavdi. Shume i nderuari, komentuesi MH e shpreh me rezerva mendimin e tij per rolin e Frasherllinjeve dhe e le te nenkuptohet se ata jane hyjnezuar se tepermi ne historine tone. Ai nuk e mohon rolin e tyre pervec te pinjollit fashisto- nazist te tyre, por mendon se ka hiperbolizim ne trajtimin e tyre nga historiografia shqiptare. Te them te drejten edhe une keshtu kam menduar dhe vazhdoj te mendoj. Pa injoruar dhe nenvlehtesuar meritat e tyre atdhetare e kulturore, roli i tyre ka qene jo shume vendimtar ne pergjithesi, me perjashtim te kohes kur Abdyl Frasheri ishte udheheqesi ideologjik i Ldhjes se Prizerenit. Samiu ka shkruar nje pamflet te shkurter per Shqiperine dhe ka influencuar ne te vertete ne Stamboll ne zgjimin e ndjenjes se rilindjes Kombetare. Naimi ka shkruar vjersha por jo aq drejtperdrejte si Cajupi, Asdreni per Shqiperine e disa te tjere ku me i spikaturi ne letesine tone ka qene pa dyshimin me te vogel MIgjeni i ri ne moshe por shume i madh si poet e letrar. Une kurre ne opinionin tim nuk e kam konsideruar Naimin si poetin me te madh edhe pse une e cmoj ate si atdhetar dhe poet dhe kur isha nxenes i recitoja vjershat e tij ne fund te cdo viti shkollor para nxenesve dhe prinderve.. Ai u mitizua nga klasa e bejlereve se ai ishte i klases se tyre dhe akoma nuk eshte bere nje analize reale per te treguar popullit dhe vecanerish rinise se kush kane qene me te rendesishmit. Mbaj mend qe kur isha i vogel ne mjaft shtepi mbahej si libri i tyre i familjes permbledhjja “Baba Tomori” e Cajupit dhe ne i dinim permendesh disa ga vjershat e tij si ajo “Shqiptar” e tjere pasi ai fliste hapur dhe drejt duke te ngritur ndergjegjen ne shkallen me te larte te atdhedashurise. Ose disa vjersha te mrekujllueshme te Asdrenit, Mjedes dhe sic thashe te me te madhit te letersise shqipe, Migjenit, qe ndoshta i ka shoket te rralle ne bote.( Keta qe permenda nuk jane te besimit musliman si Naimi dhe mund te duket se une i vleresoj se jam kristian, por une ne te vertete jam atheist dhe kurre nuk besoj se nje fe eshte me e mire se tjetra, mbasi ato jane te gjitha fallco dhe mashtruese) Pra ne kemi vuajtur nga kjo klasa e bejlereve dhe prap ajo klase po perpiqet te na mbaje nen mentalitetin e saj, derisa edhe disa njerez te kultures dhe politikes sone po e perkedhelin prap dhe nuk jane ne gjendje te shkeputen nga kthetrat e ideologjise se saj. Shembulli me tipik qe eshte padyshimin me te vogel nje skandal i madh qe nuk besoj te kete ndodhur ne ndonje vend tjeter eshte nderimi honorifik nga kryeministrit i PS dhe qeveria e tij kukull kur nderoi nje medioker pa as me te voglen merite dhe te ngjyer ne tradheti deri ne fyt, Mithat Frasherin. Ky eshte nje kapitull tjeter dhe kerkon koment te zgjeruar, por une pa patur deshiren qe te shkruaj per te e vetmja gje qe mund te them eshte: ketu kemi te bejme me nje nazist qe kerkon te behet nje Fyhrer shqiptar. Une nuk kam gje ne dore, por populli me siguri do t’ia tregoje vendin atij sic ia tregoi Mithatit dhe Fyhrerit tjeter, atij te parit. Mendoj se ai kaq duhet ta dije: Diktatoreve iu ka ikur koha.
Eshte fjala per Luigjin e XVI-te dhe jo per te VI-te. Ky esshte nje gabim gjate te shkrurit. Me falni per nxitimin.
Pershendetje:
Une personalisht kam nje mendim per njerzit te cilet jan atheist se ata jan njerz pa mision apo baze per te jetuar. Ngase ne egzistencen tone ne kemi qdo arsye dhe baze per te besuar se dikush qendron larte pikerisht duke filluar nga trupi yte si deshmi e gjalle. Keshtu qe sikur te kishe cekur lart se ju jeni nje ateist nuk do kisha humbur koh per ta lexuar deri ne fund shkrimin tuaj ngase eshte shkruar nga dikush i pa vlere dhe qe nuk kupton as jeten e vet se perse egziston.
“Shqipetaret” myslimane nga Frasheri linden ne dekaden e peste te shekullit te 18te dhe nuk “kishin” marre vesh qe “shqipetaret” Arvanitas kishin rreth 40 vjet qe udhehiqnin Revolucionin Greke per clirim kunder Turqise.
Keta te ashtuquajture Rilindas turq “ngaterruan” rrugen dhe shkuan ne Turqi per te luftuar Arvanitasit dhe jo te “cliroheshin” nga Dum Baba.
Sa fatkeqesi per nje popull qe ka Heronj edhe Jeorgios Kastriotis edhe Turq te ashtuquajture shqipetare.
Sdo rregull apo ligj ka dhe perjashtim;si “Vellezerit Frasheri”,”bere perfaqesues te se gjithes jo PJESES!”
Faleminderit z.Niko Shpiragu per sa shkruani,po duhet sqaruar qe cdo klase ka EVOLUCIONIN e saj dhe nxjerr perfaqesuesit e saj,si rasti Frashellinjve, apo ne bote.Kjo duhet analizuar nga kopetenete ..
.Elita intelektuale e cdo klase shoqrore,sjell te rene.si rati shqiptar me;Frashellinjte ballore.Mos llogarisni “Therrimet” e tyre si rati fundit .Therrimet apo “mbetiet” dihet ku e kane vendin..historia eshte qibare si pranon..
Dashamiresi.D.