Para bustit të poetit Ali Asllani

(Fjala e mbajtur në përurimin e tij)

Nga Nasho Jorgaqi

Jemi mbledhur sot në një nga vatrat e njohura të Labërisë, për të pritur dhe festuar ardhjen e poetit tonë të madh dhe birit tuaj të shtrenjtë në fshatin Vajzë. Një ardhje kjo e veçantë ndryshe nga herët e tjera. Ai vjen i derdhur në bronx me materien e përjetësisë që historia i nderon njerëzit e shquar për kontributet e tyre atdhetare dhe vlerat e tyre madhore që kanë dhënë në fushat e historisë, kulturës, të arteve, të shkencës etj.

Me merita të tilla kthehet gjithë triumf poeti i madh Ali Asllani në trevën e tij, i ngarkuar me lavdinë e mirënjohjen e thellë të një populli të tërë.

Vjen në këtë vend të shtrenjtë rrethuar nga malet e Gribës, nën vështrimin e majës së Beunit dhe bregut të Allatojit.

Vjen këtu nga e nisi rrugën e jetës, nga fshati Vajzë, një emër ky sa lirik aq edhe i rrallë që i dha poezisë shqipe një nga poetët më të talentuar.

Vizionin e “Vajzës” së tij Ali Asllani do ta merrte me vete dhe do ta skaliste në vargjet e tij mjeshtërore si një fshat “me shtëpi fole fajkonjsh, ku blegërin shelegu dhe gjëmon dybeku, ku rreth e rrotull lëmit djemtë heqin valle, kurse nën hijen e rrapit, pleqtë qajnë halle, ku kocet shkojnë në krua, ku djaloshi me krrabë në dorë me kësulën përmbi sy fërshëllen, ku ziejnë zilet e zambaret që të këpusin shpirtin. Këtu ku labi o tunjatjeta punon për nam e s’punon për gojë, s’ka nevojë për lekë, s’ka nevojë për groshë, dimrit nëpër fshat, verës nëpër stane”.

“Fshat o fshati im i bukur– këndon poeti–fshati Vajzë hane hane, fshat që s’paska një të dytë, në këtë mavri nallane. E kur pyet për të rininë se është sorkadh Perlati, m’u përgjegj një botë e tërë, dhe një varr nga Rozafati”.

Në vizionin e poetit shfaqet në majë të Allatojit në atë të shkretë bregore një shqiponjë, një përmendore, përmendorja e Perlatit që do të flas brez pas brezi!

Siç më ka treguar vetë poeti ndonëse u rrit në një mjedis fetar pasi i jati ishte teolog ai vet u josh dhe u ushqye nga folklori i pasur lab, nga bukuria dhe fryma e tij laike, nga rapsodët e krahinës veçanërisht nga daja i tij Ahmet Meminaj, rapsod me nam në gjithë Labërinë e Vlorës.

Nën shembullin e tij Aliu i ri kur studionte në Janinë zuri të shkruante vjersha e para persisht, në gjuhën e poezisë së kohës, siç bëri Naim Frashëri.

Vetëm pasi kreu studimet e larta universitare dhe u kthye në atdhe, filloi të shkruaj vjersha në gjuhën shqipe për t’u afirmuar nga viti në vit si një nga poetët e talentuar të kohës, sidomos në fushën e lirikës me tema patriotike, sociale dhe erotike.

Prej këtej do të nis rruga e krijimtarisë së tij për 60 vjet me radhë (1906-1966).

Por kryetema e poezisë së Ali Asllanit do të mbetet tërë jetën atdhedashuria, rruga e idealeve të Rilindjes Kombëtare, duke u bërë këngëtar i saj, që kulmoi me shpalljen e Pavarësisë nën udhëheqjen e Ismail Qemalit, për të cilin poeti do të shkruante vargje epike.

Me këtë frymë do të vijonte më tej kur do të himnizonte Luftën e Vlorës. Vargjet e tij u bën hymn dhe marshe të kësaj epopeje.

Ali Asllani i qëndroi besnik idealeve kombëtare kur Shqipërinë e pushtoi Italia Fashiste të cilën poeti e dënoi menjëherë me vjershën “7 prill 1939”, duke e stigmatizuar me vargjet: “kopilove o kopil, e trete e këpute, një qind pashë nën dhe u fute”. Krenar për rezistencën e popullit të tij ai bën thirrjen kushtruese: “mbani kokën atje sipër ku merr zjarr e flakë rrufeja”.

Poeti në këtë kohë e mbështeti dhe i këndoi Luftës Nacionalçlirimtare  dhe shpërtheu me eligje krenare, kushtuar Perlatit, djalit të Vajzës dhe gjakut të tij që ra heroikisht për kauzën e lirisë.

Ai u prek dhe u revoltua aq shumë kur ndodhi kjo gjëmë e Perlatit, e la Tiranën dhe erdhi në Vajzë, u mbyll brenda katër mureve të shtëpisë për ditë të tëra dhe shkroi vargjet elegjiake dhe tronditëse për heroin e Vajzës dhe të gjithë Shqipërisë nën titujt “Perlat Rexhepi” dhe “Fshati dhe Perlati”:

Pyeta Shqipërinë

e kush është Perlati

kombi ulërinë

me shumë se i ati!

 

Tani ti dhe unë

gjithë e dimë Perlatin

djep kish Beun

varr ka Rozafatin!

 

Poeti është i bindur se një ditë Perlatit do t’i ngrihet një përmendore kur shkruan: “Përmendorja e Perlatit, brez pas brezi do të flas. Për të vdekurin që s’vdes dhe qindra vjet pas.”

Jo rastësisht Çlirimi i Shqipërisë nga shokët e Perlatit në vitin 1944 Ali Asllani do ta cilësojë “Dasma e madhe” kur thotë “pushka heshti, gazi nisi, kjo është dasma jonë e madhe”.

Ali Asllani nuk ishte vetëm një nga poetët e mëdhenj të letërsisë shqipe të shek. XX krahas Lasgushit, Ndre Mjedës, Çajupit dhe Serembes, por dhe një personalitet me një integritet të qëndrueshëm, shtetar me kontribute të shquara, drejtues i pushtetit lokal të Vlorës për vite me radhë, intelektual i formuar me kulturë oksidentale dhe orientale, diplomat me merita, burrë i mençur dhe me karakter, njeri i humorit të zgjuar, fjalë ëmbël dhe modest e mbi të gjitha patriot demokrat, i prirur nga progresi.

Nuk është e rastit që në Shqipërinë socialiste pavarësisht të ndonjë qëndrimi sektar ndaj tij, ai u integrua jo vetëm si qytetar i denjë, por dhe si një poet me mendje dhe zemër të hapur duke u bërë një nga themeluesit e Lidhjes së Shkrimtarëve, bashkëpunëtor i shtypit letrar dhe humoristik dhe falë talentit gjithnjë të freskët dhe plotë emocione që i zgjonte shoqëria shqiptare, me gjithë ndonjë ftohtësi që tregohej ai do të krijonte dhe do të pajtohen me realitetin e ri, duke dëshmuar qëndrimin e tij afirmues me një krijimtari të begatë dhe cilësore me nota optimiste, madje edhe entuziaste duke botuar një varg veprash poetike me vlera të theksuara të cilat e tejkaluan krijimtarinë e tij të para çlirimit nga niveli artistik dhe numri i veprave.

Mjafton për këtë të përmendin prej tyre vëllimet poetike: “Shqipëria kryezonjë” dhe “Kur merr zjarr e flakë rrufeja”.

Ali Asllani si njeri dhe si poet ishte një natyrë optimiste me botë të pasur shpirtërore, njeri që e gëzonte jetën, dashamirë i përjetshëm dhe i përkushtuar i bukurisë njerëzore dhe të gjithë sferave të jetës pa të cilën nuk e kuptonte ekzistencën e tij.

Për të bukuria dhe dashuria ishin një binom i shenjtë i pandarë që e përmirësonin jetën e njeriut dhe s’kishin mort.

Shprehja e tij më e preferuar që e përsëriste shpesh do të ishte: “Dashuri dhe lumturi” që ai e shqiptonte në italisht: “ amore e felicita”.

Me këtë shpirt të pasur dhe human ai do ti qëndronte burrërisht pleqërisë dhe do të bënte humor për çka e priste kur shkruante këto vargje që tingëllojnë si epitaf:

Lermë le, pse doemos

Sot a nesër unë do të sos

Do të bëhem fije bari

Ose fletë e një hardhie

Do më nduk një dhëmbë dhie.

 

Me këtë optimizëm dhe modesti do të ndahej poeti nga jeta.

Trashëgimia e tij poetike me vlerat cilësore dhe origjinale krijoi një traditë letrare të veçantë, një shkollë kombëtare e talente nga brezat e rinj që ecën në rrugën e tij, si Shefqet Musaraj, Nexhat Hakiu, Petro Marko etj.

Por dhe nga fshati i tij dolën talente si Sokrat Habilaj, Luan Rexhepi etj.

Sot fshati Vajzë me këtë përmendore që i ngriti birit të tij dhe poetit të gjithë Shqipërisë dhe kudo që flitet shqip, realizoi dhe shprehu një aspiratë të kahershme nderimin dhe mirënjohjen e thellë ndaj figurës së tij të pamort.

Në mbyllje të fjalës time dua të përshëndes dhe përgëzojë nxehtësisht Skulptorin e Popullit, Muntaz Dhrami, mjeshtër i Madh që realizoi me sukses të plotë një vepër të denjë dhe të bukur, të vërtet, brenda karakterit dhe personalitetit të tij të shquar.

23 nëntor 2019