Pëllumb Kulla mbush 75 vjet

Dje, më 10 Janar 2015, shkrimtari, dramaturgu dhe regjisori i njohur i skenës shqiptare, Pëllumb Kulla, mbushi 75 vjeç. Me humorin e hollë që e karakterizon, ai shkruan në cv-në e tij që “ka ardhur në jetë, pa vullnetin e tij”. Por sipas bashkëmoshatarëve, atij nuk i është marrë as mendimi dhe as është pyetur fare, as kur i kanë vendosur emrin, ndaj ka “protestuar” me të qara e ulërima të papara e të padëgjura më parë në Zemblak! Në këtë rrethana ai vendosi t’i futej udhës së vështirë ë të bukur të artit. Një jetë të tërë kushtuar krijimtarisë artistike, skenës, artit e letërsisë, puna e të cilit ka lënë gjurmë në kohë e në memorien e njerëzve. Edhe pse krijimtaria e tij ka nisur herët, ende sot e kësaj dite batutat e materialeve të shkruara të vënë në skenë prej tij, na bëjnë të qeshim e t’i vemë gishtin kokës. Në këto kushte ka ardhur në jetë Pëllumb Kulla, i cili më vonë, pa i marr leje kujt, qeshim edhe sot me gjithë shpirt. Arti i tij ndjehet, shijohet, ka klas e stil për t’u admiruar, sa të thjeshtë aq edhe modern, përveç mesazheve të qarta që përcjell tek spektatori e lexuesi. Një jetë të tërë krijuese, produktive e intensive, herë – herë të trazuar e plotë tallaze, si vetë realiteti absurd i kohës së një regjimi absurd. Por asgjë nga këto vështirësi nuk e bëri të tërhiqej e t’i nënshtrohej skemave klasike e shablloneve të kohës në mënyrën e të bërit art! Nuk e thyen e as e zmbrapsën artistin edhe kur e dërguan për “riedukim” si punëtor krahu për të thyer gurë në guroren e Shashicës, përkundrazi! Ai kishte lindur për të na mësuar se si qeshej e bëhej humor në diktaturë. Dhe ai e kreu më së miri këtë mision, sepse Pëllumbi dashurohej marrëzisht me teatrin, me skenën.

“Unë iu afrova teatrit siç i afrohen të gjithë fëmijët lodrave. Teatri është kryeloja, loja më magjepsëse që ka arritur njerëzimi, shprehet Pëllumbi diku në një intervistë të dhënë kohë më parë.

Në vitin 1967 konkurroi në Akademinë e Arteve ku bashkë me të ishin edhe disa konkurentë të tjerë që më vonë u bënë emra të mëdhenj të artit skenik si Bexhet Nelku, Edi Luarasi, Mario Ashiku, Aishe Sari, Albert Verria etj. Por, për arsye “biografie” nuk u kualifikua. Vetëm një vit më vonë, nisi Akademinë së bashku me një brez tjetër studentësh të talentuar të cilët u bënë më yjet e skenës e dominues të saj në vitet e ardhshëm si: Robert Ndrenika, Viktor Zhusti, Vladimir Prifti, Vera Zheji, Antoneta Papapavli etj. Edhe pse, siç shprehet Pëllumbi në intervistën e tij: “Asgjë nuk kishte ndryshuar në biografinë e tij “…gjyshi nga babai vazhdonte të ishte i pushkatuar…. Çfarë sarkazme! Çfarë ironie! Çfarë absurdi! Siç duket, “mbreti dha bekimin”. Fundja edhe artistët e ardhshëm duhej të kishin në klasë një “armik” të gjallë, konkret, prej mishi e gjaku, ta shikonin nga afër, ta njihnin, ta preknin pse jo edhe ta luftonin, paçka se ishte i talentuar!

Pas mbarimit të studimeve, fillimisht emërohet regjisor në Vlorë. Tashmë ishte koha kur “armikut i duhej dhënë një mësim”, sa për fillim. Ndaj nuk i shpëtoi dot luftës së klasave, dhe si rezultat i kësaj përfundoi në prodhim. Më pas, në vitin 1972 emërohet në Estradën e Fierit. Këtu nis për të një etapë e re krijimtarie e suksesshme intensive. Ai punoi për 18 vjet me radhë, dhe shënoi me këtë trupë një kulm të krijimtarisë së tij.

Nën drejtimin e tij, si regjisor, por edhe si autor, ai e ngriti estradën e Fierit, në majat e humorit shqiptar, duke u vlerësuar disa herë me çmime në konkurset e estradave profesioniste. Fundja edhe “armiku” duhej vlerësuar, sepse duke vlerësuar armikun vlerësohej forca e pushtetit!

Me një kastë aktorësh të mrekullueshëm: Si Luftar Pajo, Hasan Bregu, Fuat Boçi, Arqile Lipe, Todi Llupi, Xhuljeta Kulla, Sotir Stefa, Natasha Sela, Fatmir Xhelili e të tjerë emra të njohur, ai bëri të mundur që humori myzeqar të arrinte majat duke konkurruar denjësisht estradat më të mira të asaj periudhe si ajo e Shkodrës, Tiranës, Durrësit etj, të cilat shquheshin për nivel të lartë! Jo më kot Estrada e Fierit në atë kohë konsiderohej një shkollë e humorit shqiptar!

Materiale të tilla si ‘Lipe shtogu në listë”, “A doni më për Belulin”, “Po martojmë Malon”, “Telefoni i ri në shtëpi”, “gjyshi dhe nipi”, “Fshatarër dhe Kadiu”, “Po hajduti nuk ka faj?”, “Farat e Sharqirit” , “Tela dhe izolatore” etj, u bënë mjaft të dashura për publikun në mbarë vendin për trajtimin mjeshtëror të fabulës duke përcjellë mjaft humor e të qeshura.

Nën drejtimin e Kullës, Estrada e Fierit arrin kulmin e suksesit. Ishte më e mira në vend, duke fituar çmimet më të larta në festivalet kombëtare. Firmos libretin dhe regjinë në pesëmbëdhjetë spektakle, ndër të cilët “Çobo Rrapushi me shokë” (1980) bëhet një sukses kombëtar afatgjatë. Gjatë kësaj kohe Ai, shkruan më se 300 skeçe dhe komedi një aktëshe, 40 kuplete dhe 23 monologje, shumica e të cilëve shfaqen në TV. Një pjesë e kësaj krijimtarie voluminoze botohet nga Shtëpia Botuese “Naim Frashëri” nën titujt “Lipe Shtogu në listë” (1979), “Shoku Niqifor” (1981), “Portrete pa makiazh” (1983), “Po martojmë Malon” (1984), “Këshilla për fëmijët e moshave nga 5 deri 55 vjeç” (1988), si edhe në buletinin “Teatër”.

Nga 1977 deri më 1990 është bashkëpunëtor i përhershëm i TVSH për spektaklin e Vitit të Ri. Më 1987 i jepet çmimi “Naim Frashëri”. Paralelisht me punën në Estradë, realizon dhjetë produksione dramatike, të gjitha drama ose komedi të shkruara prej tij, nga të cilat shquhen “Shoku Niqifor”, “Dy krismat në Paris”, “E bukur shtëpi e vjetër” ku kanë interpretuar me sukses aktorët Fatos Sela, Hajrie Rondo, Vladimir Muzha, Niko Vrushi, Mina Koxhaku, Astrit Hasani, Agim Agolli, Shpëtim Shehu etj. Produksionet shfaqen me sukses në të gjithë vendin, si edhe në festivalet kombëtare, por nuk arrijnë kurrë më lart se çmimi i dytë. Përjashtimin e bën komedia “Sa shumë gjethe të thata atë vjeshtë”, vënë në skenë nga S. Duni në Teatrin “Skampa” të Elbasanit, që fitoi çmimin e parë në Festivalin Kombëtar të vitit 1989. Po këtë vit, Pëllumb Kulla nderohet me Çmimin i Republikës, në fushën e satirës dhe humorit.

Me vlerë të veçantë artistike janë veprat e tij “Kërcuri”, “Milioneri”, ””Dikush duhet të vdesë”, “Shët, fol me zë të ulët”.

Me një krijimtari të pasur e tepër cilësore, të shtrirë në një kohë relativisht të gjatë, Pëllumb Kulla ka vendosur një gur të rëndësishëm në fushën e artit e të kulturës shqiptare, ku pa e tepruar mund të themi që ai, tashmë është një shkollë e vërtetë arti. Një shkollë ku kanë çfarë mësojnë, brezat e sotëm e të ardhshëm të dramaturgëve, komedianëve, regjisorëve, aktorëve, etj. Ai mbetet një mjeshtër i humorit dhe një artist që fshikullon me një formë e stil të hollë, pa banalitet e zhargon fyes.

“Letërsia e Pëllumb Kullës është një letërsi e klasit të parë. Në lëndinat e letërsisë së tij, thotë dramaturgu dhe shkrimtari Maku Pone në parathënien e veprave të zgjedhura të Pëllumb Kullës, i gjen të gjitha lulet: rrëfimin e pastër, figurshmërinë, krahasimet e goditura, lirizmin, të papriturat, paradokset, ironinë, abstragimin, një mori burimesh të kristaltë për të ushqyer imagjinatën e gjithçka që e bën letërsinë të pëlqyeshme”

Më 1990 largohet nga Fieri, për të nisur punën si pedagog, e më pas Dekan i Fakultetit të Artit Skenik, në Tiranë. Karriera e tij pedagogjike nuk zgjat shumë, pasi zëvendësohet nga ajo diplomatike. Më 1992 emërohet Sekretar për Kulturën dhe Shtypin në Ambasadën e Shqipërisë në Bon, Gjermani dhe një vit më pas Ambasador në Misionin Shqiptar pranë OKB, në Nju Jork (1993-1997). Gjatë qëndrimit në SHBA botoi esenë e gjatë me një studim të gjithanshëm të humorit nën diktaturë, “Si qeshnim nën diktaturë” dhe vëllimin me tregime “Rrëfenja nga Amerika”, më pas “Lejlekët nuk vijnë më”, “Vdekja e Enver Hoxhës”.

Në vitin 2007 Pëllumb Kulla botoi përzgjedhjen e krijimtarisë së tij më të mirë në kolanën “Teatri kjo lojë magjepsëse” e sponsorizuar nga bashkia e qytetit të Fierit. Për punën dhe kontributin e tij në fushën e artit dhe kulturës, ka marrë titullin Mjeshtër i Madh i punës dhe qytetar nderi i qarkut Fier, por si “antikonformist” i hershëm është ende pa një pension të veçantë.

Pëllumb Kulla ka ende shumë për të thënë, me gojë e me shkrim. 75 vitet që mban mbi supe, vetëm e kanë fisnikëruar më shumë. Pena e tij është ende e mprehtë dhe e freskët, si në teatër edhe në publicistikë. Kripëmjaltëza e tij është sot më e nevojshme se kurrë, në një kohë kur oreksi për art të mirëfilltë sa vjen e shtohet. Artdashësit presin sërish prej penës dhe artit të tij magjepsës!

Edhe 100 vjeç, Pëllumb!

Arqile Liçi, aktor

Agron Goga, shkrimtar humori